గరుడపురాణమ్

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౦౩ హరిరువాచ । యా గౌర్ద్వేష్టిం స్వకం వత్సం తస్యా దేయం స్వకం పయః । లవణేన సమాయుక్తం తస్యా వత్సః ప్రియో భవేత్ ॥ ౧,౨౦౩.

హరి ఇలా అన్నాడు: తాను పుట్టించిన దూడను తల్లి ఆవు తిరస్కరిస్తే, ఆవు పాలలో ఉప్పు కలిపి తాగిస్తే, ఆ దూడ ఆవుకు ప్రియంగా మారుతుంది.

శునోఽస్థి కణ్ఠబద్ధం హి మహిషాణాం గవా తథా । కృమిజాలం పాతయతి సకలం నాత్ర సంశయః ॥ ౧,౨౦౩.

పిల్లకుక్క ఎముకను మేకలు లేదా ఆవుల మెడకు కట్టితే, వాటిలోని కీటకాలు పూర్తిగా నశిస్తాయి; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

గోజఙ్గనాభిపాతః స్యాద్గుఞ్జామూలస్య భక్షణాత్ ॥ ౧,౨౦౩.

గుంజా వేరు ఆవుకు తినిపిస్తే, ఆవు గర్భస్రావం అవుతుంది.

వరుణఫలస్యరసం కరేణ మథితం శివ । చతుష్పాదద్విపదయోః కృమిజాలం నిపాతయేత్ ॥ ౧,౨౦౩.

ఓ శివా, వరుణఫలం రసాన్ని చేతితో కలిపి, నాలుగు కాళ్ల జంతువులకైనా, రెండు కాళ్లవారికైనా, అందులోని కీటకాలను తొలగించవచ్చు.

వ్రణఞ్చ శమయేద్రుద్ర జయాయాః పూరణాత్తథా । గజమూత్రస్య వై పానం గోమహిష్యుపసర్గనుత్ ॥ ౧,౨౦౩.

ఓ రుద్రా, జయా మొక్కను గాయం మీద నింపితే గాయం మానిపోతుంది. ఏనుగు మూత్రాన్ని తాగితే ఆవు, మేకలకు వచ్చే వ్యాధులు పోతాయి.

సమసూర శాలిబీజం పీతం తక్రేణ ఘర్షితమ్ । క్షీరే గోమహీషస్యైవ గోః పుంసశ్చ హితం భవేత్ ॥ ౧,౨౦౩.

యవలు, బియ్యం కలిపి, మజ్జిగతో నూరి, ఆ మిశ్రమాన్ని ఆవు, మేక, ఎద్దు పాలలో కలిపి తినిపిస్తే, అది మంచిది.

పత్రఞ్చ శరపుఙ్ఖాయా దత్తం సలవణం శివ । వారిస్ఫోటం హయానాఞ్చ కేసరాణాం వినాశయేత్ ॥ ౧,౨౦౩.

ఓ శివా, శరపుంఖా ఆకును ఉప్పుతో కలిపి ఇస్తే, గుర్రాల కేశరాల్లో వచ్చే నీటి పుండ్లు పోతాయి.

ఘృతకుమారీపత్రమేవ దత్తం సలక్షణం హర । తురగమకేసరాణాం కణ్డూనంశ్యేన్న సంశయః ॥ ౧,౨౦౩.

ఓ హరా, గృహత్కుమారి ఆకును ఉప్పుతో కలిపి ఇస్తే, గుర్రాల కేశరాల్లో వచ్చే మంట పూర్తిగా పోతుంది.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౦౪ సూత ఉవాచ । ఏవం ధన్వన్తరిః ప్రాహ సుశ్రుతాయచ వైద్యకమ్ । అత నామాని వక్ష్యామి ఓషధీనాం సమాసతః ॥ ౧,౨౦౪.

సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: ధన్వంతరి, సుశ్రుతునికి వైద్యశాస్త్రాన్ని వివరించాడు. ఇప్పుడు నేను ఔషధాల పేర్లను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను.

స్థిరా విదారిగన్ధా చ శాలపణ్యశుమత్యపి । లాఙ్గలీ కలసీ చైవ క్రోష్టుపుచ్ఛా గుహా మతా ॥ ౧,౨౦౪.

స్థిరా, విదారిగంధా, శాలపణ్య, శుమతీ, లాంగళీ, కలసీ, క్రోష్టుపుచ్ఛా, గుహా అనే మొక్కలు ఇక్కడ చెప్పబడ్డాయి.

పునర్నవాథ పర్షాభూః కఠిల్యా కారుణా తథా । ఏరణ్డశ్చోరువూకః స్యాదామర్దో వర్ధమానకః ॥ ౧,౨౦౪.

పునర్నవ, పర్షాభూః, కఠిల్యా, కారుణా, ఎరండ, ఉరువూక, ఆమర్ద, వర్ధమానక అనే మొక్కలు కూడా తెలుసుకోవాలి.

ఝషా నాగబలా జ్ఞేయా శ్వదంష్ట్రా గోక్షురో మతః । శతావరీ వరా భీరు పీవరీన్దీవరీ వరీ ॥ ౧,౨౦౪.

ఝషా అనే మొక్కను నాగబలా అని, శ్వదంష్ట్రను గోక్షుర అని, శతావరీ, వరా, భీరు, పీవరీ, ఇందీవరీ, వరీ అనే మొక్కలను కూడా గుర్తించాలి.

వ్యాఘ్రీ తు బృహతీ కృష్ణా హంసపాదీ మధుస్త్రవా । ధామనీ కణ్టకారీ స్యాత్క్షుద్రా సింహీ నిదిగ్ధికా ॥ ౧,౨౦౪.

వ్యాఘ్రీ, బృహతీ, కృష్ణా, హంసపాదీ, మధుస్రవా, ధామనీ, కంటకారి, క్షుద్రా, సింహీ, నిదిగ్ధికా అనే మొక్కలు ఇక్కడ చెప్పబడ్డాయి.

వృశ్చికా త్ర్యమృతా కాలీ విషఘ్నీ సర్పదంష్ట్రికా । మర్కటీ చాత్మగుప్తా స్యాదార్షేయీ కపికచ్ఛుకా ॥ ౧,౨౦౪.

వృశ్చికా, త్ర్యమృతా, కాళీ, విషఘ్నీ, సర్పదంష్ట్రికా, మర్కటీ, ఆత్మగుప్తా, ఆర్షేయీ, కపికచ్చుకా అనే మొక్కలు చెప్పబడ్డాయి.

ముద్గపర్ణో క్షుద్రసహా మాషపర్ణో మహాసహా । త్యజా పరా చ మహా జ్ఞేయా దణ్డయోన్యఙ్కసంజ్ఞయా । న్యగ్రోధస్తు వటో జ్ఞేయః అశ్వత్థః కపిలో మతః ॥ ౧,౨౦౪.

ముద్గపర్ణను క్షుద్రసహా అని, మాషపర్ణను మహాసహా అని, త్యజా, పరా అనే మొక్కలను మహా అని, దండయోని, అంకసంజ్ఞ అనే పేర్లతో కూడా పిలుస్తారు. న్యగ్రోధాన్ని వట అని, అశ్వత్థాన్ని కపిల అని అంటారు.

ప్లక్షోఽథ గర్దభాణ్డః స్యాత్పర్కటీ చ కపీతనః । పార్థస్తు కకుభో ధన్వి విజ్ఞేయోర్ఽజుననామభిః ॥ ౧,౨౦౪.

ప్లక్షాన్ని గర్దభాండ అని, పర్కటీని కపీతన అని, పార్థను కకుభ, ధన్వి, అర్జున అనే పేర్లతో పిలుస్తారు.

నన్దీవృక్షః ప్రరోహీ స్యాత్పుష్టికారీతి చోచ్యతే । వఞ్జులో వేతసో జ్ఞేయో భల్లాతశ్చాప్యరుష్కరః ॥ ౧,౨౦౪.

నందీవృక్షాన్ని ప్రరోహీ, పుష్టికారి అని కూడా అంటారు. వంజుల, వేతస, భల్లాత, అరుష్కర అనే మొక్కలు కూడా గుర్తించాలి.

లోధ్రః సారవకో ధృష్టస్తిరీటశ్చాపి కీర్తితః । బృహత్ఫలా మహాజమ్బూర్జ్ఞేయా బాలఫలా పరా ॥ ౧,౨౦౪.

లోధ్ర, సారవక, ధృష్ట, తిరీట అనే మొక్కలు చెప్పబడ్డాయి. బృహత్ఫలాను మహాజంబూ అని, బాలఫలాను మరోదిగా గుర్తించాలి.

తృతీయా జలజమ్బూః స్యాన్నాదేయీ సా చ కీర్తితా । కణా కృష్ణోపకుఞ్చీ చ శౌణ్డీ మాగధికేతి చ ॥ ౧,౨౦౪.

మూడవది జలజంబూ, దీనిని నాదేయీ అని కూడా అంటారు. కణా, కృష్ణోపకుంచీ, శౌండీ, మాగధిక అనే మొక్కలు కూడా తెలుసుకోవాలి.

కథితా పిప్పలీ తజ్జ్ఞైస్తన్మూలం గ్రన్థికం స్మృతమ్ । ఊషణం మరిచం జ్ఞేయం శుణ్ఠీ విశ్వం మహౌషధమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

పిప్పలిని తెలిసిన వారు ఇలా వివరించారు. దాని మూలాన్ని గ్రంథిక అని అంటారు. ఊషణాన్ని మరిచ అని, శుంఠీని విశ్వ మహౌషధం అని పిలుస్తారు.

వ్యోషం కటుత్రయం విద్యాత్త్ర్యూషణం తచ్చ కీర్త్యతే । లాఙ్గలీ హలినీ చ స్యాచ్ఛేయసీ గజ పిప్పలీ ॥ ౧,౨౦౪.

వ్యోషాన్ని మూడు రకాల కటువులు అని, దానిని త్ర్యూషణ అని కూడా అంటారు. లాంగళీని హలినీ అని, చేయసిని గజపిప్పలి అని పిలుస్తారు.

త్రాయన్తీ త్రాయమాణా స్యాదుత్సాయా సువహా స్మృతా । చిత్రకః స్యాచ్ఛిఖీ వహ్నిరగ్నిసంజ్ఞాభిరుచ్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

త్రాయంతీని త్రాయమాణా అని, ఉత్సాయాను సువహా అని అంటారు. చిత్రకాన్ని శిఖీ, వహ్ని, అగ్ని అనే పేర్లతో పిలుస్తారు.

షడ్గ్రన్థోగ్రా వచా జ్ఞేయా శ్వేతా హైమవతీతి చ । కుటజో వృక్షకః శక్రో వత్సకో గిరిమాల్లికా ॥ ౧,౨౦౪.

షడ్గ్రంథాను ఉగ్రా, వచా అని, శ్వేతను హైమవతీ అని కూడా అంటారు. కुटజ, వృక్షక, శక్ర, వత్సక, గిరిమాల్లిక అనే మొక్కలు చెప్పబడ్డాయి.

కలిఙ్గేన్ద్రయవారిష్టం తస్య బీజాని లక్షయేత్ । ముస్తక్తో మేఘనామా స్యాత్కౌన్తీ జ్ఞేయా హరేణుకా ॥ ౧,౨౦౪.

కలింగ, ఇంద్రయవ, ఆరిష్ట అనే మొక్కల విత్తనాలను గుర్తించాలి. ముస్తకాన్ని మేఘనామా అని, కౌంతీని హరేణుకా అని పిలుస్తారు.

ఏలా చ బహులా ప్రోక్తా సూక్ష్మైలా చ తథా త్రుటిః । పద్మా భార్ఙ్గో తథా కాఞ్జీ జ్ఞేయా బ్రాహ్మణయష్టికా ॥ ౧,౨౦౪.

ఏలాను బహులా అని, సూక్ష్మఏలాను త్రుటి అని అంటారు. పద్మా, భార్ఙ్గ, కాంజీ, బ్రాహ్మణయష్టిక అనే మొక్కలు కూడా తెలుసుకోవాలి.

మూర్వా మధురసా జ్ఞేయా తేజనీ తిక్తవల్లికా । మహానిమ్బో బృహన్నిమ్బో దీప్యకః స్యాద్యవానికా ॥ ౧,౨౦౪.

మూర్వాను మధురసా అని, తేజనీని తిక్తవల్లికా అని, మహానింబాన్ని బృహన్నింబ అని, దీప్యకాన్ని యవానికా అని పిలుస్తారు.

విడఙ్గం క్రిమశత్రుః స్యాద్రామఠం హిఙ్గురుచ్యతే । అజాజీ జీరకం జ్ఞేయా కారవీ చోపకుఞ్చికా ॥ ౧,౨౦౪.

విడంగాన్ని క్రిమిశత్రువు అని, రామఠాన్ని హింగు అని, అజాజీని జీరక అని, కారవీని ఉపకుంచికా అని పిలుస్తారు.

విజ్ఞేయా కటుకా తిక్తా తథా కటుకరోహిణీ । తగరం స్యాన్నతం వక్రం చోచం త్వచవరాఙ్గకమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

కటుకా, తిక్తా, అలాగే కటుకరోహిణి అని తెలిసినవి. తగరాన్ని వంగినదిగా, వక్రాన్ని వంకరగా, కోచాను త్వచవరాంగకంగా గుర్తించాలి.

ఉదీచ్యం బాలకం ప్రోక్తం హ్రీబేరం చామ్బునామభిః । పత్రకం దలసంజ్ఞాభిశ్చారకం తస్కరాహ్వయమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

ఉదీచ్యాన్ని బాలక అని, హ్రీబేరాన్ని నీటి పేర్లతో, పత్రకాన్ని దళసంజ్ఞగా, చారకాన్ని తస్కరమని పిలుస్తారు.