గరుడపురాణమ్

చిరపాకం వాతజన్తు శ్లేష్మజం క్షిప్రపాకకమ్? । కణ్ఠదాహాత్మకం పిత్తాచ్ఛోణితాన్మన్దవేదనమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

వాయువుతో కలిగిన గాయాలు మెల్లగా మానిపోతాయి. కఫంతో కలిగినవి త్వరగా మానిపోతాయి. పిత్తంతో కలిగిన గాయాలు గొంతులో కాలినట్టు ఉండి, రక్తంతో మాంద్యంగా నొప్పి కలిగిస్తాయి.

ఆగన్తుజన్తు శస్త్రాద్యైర్దుష్టవ్రణవిశోధనమ్ । ఏరణ్డమూలం ద్వినిశం చిత్రకం విశ్వభేషజమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

బాహ్య కారణాలతో, ఆయుధాల వల్ల కలిగిన దుష్ట గాయాలను శుభ్రపరచడానికి ఎర్రండ మూలం, చిత్రకం, ఇతర ఔషధాలను రెండు సార్లు వేయాలి.

రసోనం సైన్ధవం వాపి తక్రకాఞ్జికపోషితమ్ । తిలసక్తుకపిణ్డికా దధియుక్తా ససైన్ధవా । నిమ్బపత్రయుతం పిణ్డం వ్రణశోధనరోపణమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

వ్రణాలను శుభ్రపరచి మాన్పడానికి వెల్లుల్లి, సైంధవ లవణం లేదా వాటితో కలిపిన మజ్జిగ, పెసరపిండి, పెరుగు, సైంధవం కలిపిన పిండి, నిమ్మపత్రాలతో చేసిన పిండి ఉపయోగించాలి.

పటోలం నిమ్బపత్రఞ్చ వచా చిత్రకమేవ చ । పిప్పలీశృఙ్గవేరఞ్చ చూర్ణమేకత్ర కారయేత్ ॥ ౧,౨౦౧.

పటోళ, నిమ్మపత్రం, వచ, చిత్రకం, పిప్పలి, అల్లం — ఇవన్నీ కలిపి పొడి చేయాలి.

ఏతత్పానాత్క్రిమిశ్లేష్మమన్దానిలవినాశనమ్ । నిమ్బపత్రం పటో లఞ్చ త్రిఫలా ఖదిరం తథా ॥ ౧,౨౦౧.

ఇది తాగితే క్రిములు, కఫం, మందమైన వాయువు నశిస్తాయి. నిమ్మపత్రం, పటోళ, త్రిఫల, ఖదిరం కూడా వాడాలి.

క్వాథయిత్వా తతో వాహం సృతరక్తం విచక్షణః । త్ర్యహమేవ ప్రిదాతవ్యం హయకుష్ఠోపశాన్తయే ॥ ౧,౨౦౧.

ఈ పదార్థాలను మరిగించి, రక్తం కారుతున్న గుర్రానికి మూడు రోజులు ఇవ్వాలి. అప్పుడు గుర్రపు కుష్ఠు తగ్గుతుంది.

సవ్రణేషు చ కుష్ఠేషు తైలం సర్షపజం హితమ్ । లశునాదికషాయశ్చ పానభుక్త్యుపశాన్తయే ॥ ౧,౨౦౧.

గాయాలు, కుష్ఠు ఉన్నప్పుడు ఆవాల నూనె ప్రయోజనకరం. వెల్లుల్లి వంటి ఔషధాల కషాయాన్ని తాగిస్తే ఉపశమనం కలుగుతుంది.

మాతులుఙ్గరసోపేతం మాంసీనాం రసకేన వా । సద్యో దద్యాత్తత్ర నస్యమన్యైర్వాతైః సుసంయుతైః ॥ ౧,౨౦౧.

మాతులుంగ రసం లేదా మాంసీ రసాన్ని ఇతర వాయువులతో కలిపి వెంటనే నాసికా చికిత్సగా ఇవ్వాలి.

పలద్వయం ప్రథమేఽహ్ని ఏకైకపలవృద్ధితః । యావద్దినాని పూర్ణాని పలాన్యష్టాదశోత్తమే ॥ ౧,౨౦౧.

మొదటి రోజున రెండు పళ్లు ఇవ్వాలి. ప్రతి రోజూ ఒక పళ్లు పెంచుతూ, చివరి రోజున పదహారు పళ్లు పూర్తయ్యే వరకు ఇవ్వాలి.

అధమేఽష్టపలాని స్యుర్మధ్యమే స్యుశ్చతుర్దశ । శరన్నిదాఘయోర్నైవదేయం నైవ తు దాపయేత్ ॥ ౧,౨౦౧.

తక్కువ స్థాయిలో ఎనిమిది పళ్లు, మధ్యస్థాయిలో పద్నాలుగు పళ్లు ఇవ్వాలి. శరదృతువు, ఎండాకాలంలో ఇవి ఇవ్వకూడదు.

తైలేన వాతికే రోగే శర్కరాజ్యపయోన్వితైః । కటుతైలైః కఫే వ్యోషైః పిత్తే చత్రిఫలామ్బుభిః ॥ ౧,౨౦౧.

వాతవ్యాధికి నూనె, పంచదార, నెయ్యి, పాలతో కలిపి ఇవ్వాలి. కఫానికి కారం నూనె, మసాలాలు; పిత్తానికి త్రిఫల నీరు ఇవ్వాలి.

శాలిషష్టికదుగ్ధాశీ హయో హిన జుగుప్సితః । పక్వజమ్బూనిభో హేమవర్ణోఽశ్వో న జుగుప్సితః ॥ ౧,౨౦౧.

బియ్యం, షష్టిక అన్నం, పాలు తినే గుర్రం తక్కువ స్థాయిలో ఉండి, వదిలేయాలి. పండిన జంబూ పండు లాంటి రంగు, బంగారు వర్ణం ఉన్న గుర్రం వదిలేయాల్సినది కాదు.

అర్ధప్రహరణే ధుర్యే గుగ్గులుం ప్రాశయేద్ధయమ్ । భోజయేత్పాయసం దుగ్ధం సత్వరం సుస్థిరో హయః ॥ ౧,౨౦౧.

అర్ధప్రహర సమయంలో గుర్రానికి గుగ్గిలం తినిపించాలి. దృఢమైన గుర్రానికి పాలు కలిపిన పాయసం త్వరగా తినిపించాలి.

వికారే భోజనే దుగ్ధం శాల్యన్నం వాతలే దదేత్ । కర్షమాంసరసైః పిత్తే మధుముద్గరసాజ్యకైః ॥ ౧,౨౦౧.

వికారం ఉన్నప్పుడు వాయువుతో బాధపడే గుర్రానికి పాలు, బియ్యన్నం తినిపించాలి. పిత్తానికి మాంసరసం, తేనె, పెసలు, నెయ్యి ఇవ్వాలి.

కఫే ముద్గాన్కులత్థాన్వా కటుతిక్తాన్కఫే హయే । బాధిర్యే వ్యాధితే గ్రాసే త్రిదోషాదౌ తు గుగ్గులుః ॥ ౧,౨౦౧.

కఫానికి పెసలు, కొల్లులు లేదా కారం, చేదు పదార్థాలు తినిపించాలి. చెవిటితనం, వ్యాధి, మూడు దోషాల వల్ల కలిగినvikāramu కు గుగ్గిలం ఉపయోగించాలి.

ఘాసైర్దూర్వా సర్వరోగే ప్రథమేఽహ్ని పలం దదేత్ । వివర్ధయేత్తతః కర్షమేకాహ్ని పలపఞ్చకమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

ప్రతి రోగానికి మొదటి రోజున ఒక పళం దుర్వా గడ్డి ఇవ్వాలి. రెండవ రోజున కార్షం వరకు పెంచి, మూడవ రోజున ఐదు పళాలు ఇవ్వాలి.

పానే చ భోజనే చైవ అశీతిపలకం పరమ్ । మధ్యే షష్టిశ్చాధమేషు చత్వారింశచ్చ భోగిషు ॥ ౧,౨౦౧.

తాగడంలో, తినడంలో ఎక్కువగా ఎనభై పళాలు ఇవ్వాలి. మధ్యస్థులకు అరవై పళాలు, తక్కువ స్థాయి వారికి నలభై పళాలు ఇవ్వాలి.

వ్రణే కుష్ఠేషు ఖఞ్జేషు త్రిఫలాక్వాథసంయుతమ్ । మన్దాగ్నౌ శోథరోగే చ గవాం మూత్రేణ యోజితమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

గాయాలు, కుష్టు వ్యాధి, లంగడుకు త్రిఫల కషాయం కలిపి ఇవ్వాలి. అగ్ని మాంద్యం, వాపు వ్యాధులకు ఆవు మూత్రంతో కలిపి ఇవ్వాలి.

వాతపిత్తే వ్రణే వ్యాధౌ గోక్షీరం ఘృతసంయుతమ్ । దేయం కృశానాం పుష్ట్యర్థం మాంసైర్యుక్తం చ భోజనమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

వాతం, పిత్తం, గాయాలు, వ్యాధులలో ఆవు పాలు, నెయ్యి కలిపి ఇవ్వాలి. బలహీనులకు పోషణ కోసం మాంసం కలిపిన ఆహారం ఇవ్వాలి.

సుపిష్టాయాః ప్రదాతవ్యం గుడూచ్యాః పలపఞ్చకమ్ । ప్రభాతే ఘృతసంయుక్తం శరద్గీష్మే చ వాజినామ్ ॥ ౧,౨౦౧.

బాగా నూరిన గుడూచీ ఐదు పళాలు నెయ్యి కలిపి ఉదయాన్నే, శరదృతువులో, గ్రీష్మంలో గుర్రాలకు ఇవ్వాలి.

రోగఘ్నం పుష్టిదం చాపి బలతేజోవివర్ధనమ్ । తదేవాశ్వాయదాతవ్యం క్షీరయుక్తమథాపి వా ॥ ౧,౨౦౧.

ఇది వ్యాధులను తొలగించి, బలాన్ని, తేజస్సును పెంచుతుంది. దీనిని గుర్రాలకు పాలు కలిపి లేదా వేరేలా కూడా ఇవ్వాలి.

గుడూచీకల్పయోగేన శతావర్యశ్వగన్ధయోః । చత్వారి త్రీణి మధ్యస్య జఘన్యస్య పలాని హి ॥ ౧,౨౦౧.

గుడూచీ విధానాన్ని అనుసరించి, శతావరి, అశ్వగంధలకు మధ్యస్థులకు నాలుగు లేదా మూడు పళాలు, తక్కువ స్థాయి వారికి తగినంత పళాలు ఇవ్వాలి.

అకస్మాద్యత్ర వాహానామేకరూపం యదా భవేత్ । మ్రియతే చ యదా క్షిప్రముపసర్గం తమాదిశేత్ ॥ ౧,౨౦౧.

ఏ కారణం లేకుండా అన్ని జంతువులు ఒకేలా కనిపించి, అకస్మాత్తుగా మరణిస్తే, అది ఉపసర్గ వ్యాధి అని గుర్తించాలి.

హోమాద్యై రక్షయా విప్రభోజనైర్బలికర్మణా । శాన్త్యోపసర్గశాన్తిః స్యాద్ధరీతక్యాదికల్పతః ॥ ౧,౨౦౧.

హోమం, బ్రాహ్మణ భోజనం, బలి వంటి రక్షణ చర్యలతో, హరీతకీ మొదలైన ఔషధాల ప్రకారం ఉపసర్గ వ్యాధి శాంతిస్తుంది.

హరీతకీ గవాం మూత్రైస్తైలేన లవణాన్వితా । ఆదౌ పఞ్చ తతః పఞ్చ వృద్ధ్యా పూర్ణశతావధి । ఉత్తమా చ శతం మాత్రాస్త్వశీతిః షష్టిరేవ వా ॥ ౧,౨౦౧.

హరీతకీని ఆవు మూత్రం, నూనె, ఉప్పు కలిపి మొదట ఐదు, తరువాత మళ్లీ ఐదు, ఇలా పెంచుతూ వంద వరకు ఇవ్వాలి. ఉత్తమ మోతాదు వంద, లేదా ఎనభై, లేదా అరవై పళాలు.

గజాయుర్వేదమాఖ్యాస్యే ఉక్తాః కల్పా గజే హితాః । గజే చతుర్గుణా మాత్రాస్తాభిర్గజరుగర్దనః ॥ ౧,౨౦౧.

ఇప్పుడు గజ ఆయుర్వేదాన్ని వివరించబోతున్నాను. ఏనుగులకు ఉపయోగకరమైన విధానాలు చెప్పబడ్డాయి. ఏనుగులకు మోతాదు నాలుగు రెట్లు ఎక్కువగా ఇవ్వాలి. వీటితో ఏనుగు వ్యాధులు నయం అవుతాయి.

గజో పసర్గవ్యాధీనాం శమనం శాన్తికర్మ చ । పూజయిత్వా సురాన్విప్రాన్రత్నైర్గాం కపిలాం దదేత్ ॥ ౧,౨౦౧.

ఏనుగులకు ఉపసర్గ వ్యాధి నివారణ కోసం, దేవతలను, బ్రాహ్మణులను రత్నాలతో పూజించి, ఒక గోధుమ రంగు ఆవును దానం చేయాలి.

దన్తిదన్తద్వయే మాలాం నిబన్ధీయాదుపోషితః । మన్త్రేణ మన్త్రితాన్వైద్యైర్వచాసిద్ధార్థకాంస్తథా ॥ ౧,౨౦౧.

ఉపవాసం చేసి, ఏనుగు రెండు దంతాల మధ్య మాల వేసి, వైద్యులు మంత్రాలతో మంత్రించాలి. కావలసిన వస్తువులు ఇవ్వాలి.

సూర్యాదిశివదుర్గాశ్రీవిష్ణ్వర్చా రక్షయేద్గజమ్ । బలిం దద్యాచ్చ భూతేభ్యః స్నాపయేచ్చ చతుర్ఘటైః ॥ ౧,౨౦౧.

సూర్యుడు, శివుడు, దుర్గ, శ్రీ, విష్ణువు మంత్రాలను పఠించడం ద్వారా ఏనుగును రక్షించాలి. భూతాలకు బలి ఇచ్చి, నాలుగు గడల నీటితో ఏనుగును స్నానం చేయాలి.