గరుడపురాణమ్

దక్షిణే చ పుటే వాయుర్హితో భోజనమైథునే । ఖడ్గహస్తో జయేద్యుద్ధే రిపూన్కామసమన్వితః ॥ ౧,౨౦౦.

కుడి ముక్కు రంధ్రంలో వాయువు ఉంటే, భోజనం, సంయోగం శుభంగా ఉంటాయి. ఖడ్గం పట్టినవాడు యుద్ధంలో శత్రువులను, కోరికలను జయిస్తాడు.

వామేవ గమనం శ్రేష్ఠం సర్వకార్యేషు భూషితమ్ । వాయుర్వహతి తత్రస్థః ప్రశ్రో భూతస్య శోభనః ॥ ౧,౨౦౦.

ఎడమవైపు ప్రయాణం చేయడం అన్ని పనుల్లో శ్రేష్ఠం. అక్కడ వాయువు ఉంటే, ఫలితం శుభంగా, అందంగా ఉంటుంది.

మాహేన్ద్రే వారుణే వాతే కోఽపి దోషో న జాయతే । అనావృష్టిర్దక్షవాహే వృష్టిః స్యాద్వామవాహకే ॥ ౧,౨౦౦.

ఇంద్రుడు, వరుణుడు, వాయువు స్థానాల్లో ఎలాంటి దోషం ఉండదు. వాయువు కుడివైపు పోతే వర్షాభావం, ఎడమవైపు పోతే వర్షం వస్తుంది.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౦౧ ధన్వన్తరిరువాచ । హయాయుర్వేదమాఖ్యాస్యే హయం సర్వార్థలక్షణమ్ । కాకతుణ్డః కృష్ణజిహ్వో వృక్షాస్యశ్చోష్ణతాలుకః ॥ ౧,౨౦౧.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: నేను గుర్రాల ఆయుర్వేదాన్ని, అన్ని అవసరాలకు సంబంధించిన గుర్రాల లక్షణాలను చెప్పబోతున్నాను. కాకి ముక్కు, నల్ల నాలుక, చెట్టు మాదిరి నోరు, వేడి నోటిపైన భాగం ఉన్న గుర్రం.

కరాలో హీనదన్తశ్చ శృఙ్గీ విరలదన్తకః । ఏకాణ్డశ్చైవ జాతాణ్డః కఞ్చుకీ ద్విఖురీ స్తనీ ॥ ౧,౨౦౧.

భయంకరమైన ముఖం, తక్కువ పళ్ళు, కొమ్ము ఉన్నది, అరుదుగా పళ్ళు ఉన్నది, ఒక్క అండం గలది, పుట్టినప్పుడే అండం ఉన్నది, పొర ఉన్నది, రెండు కాళ్లు పగిలినవి, పాలు వచ్చే గుళికలు ఉన్నవి.

మార్జారపాదో వ్యాఘ్రాభః కుష్ఠవిద్రధిసన్నిభః । యమజో వామనశ్చైవ మార్జారః కపిలోచనః ॥ ౧,౨౦౧.

పిల్లి పాదాలు, పులి ఆకారం, కుష్టు లేదా పుండ్ల వలె కనిపించేది, యముని వంశానికి చెందినది, చిన్నదైనది, పిల్లి లాంటి రూపం, గోధుమ రంగు కళ్ళు ఉన్నది.

ఏతద్దోషీ హయస్త్యాజ్య ఉత్తమోఽశ్వస్తురుష్కజః । మధ్యమః పఞ్చహస్తశ్చ కనీయాంశ్చ త్రిహస్తకః ॥ ౧,౨౦౧.

ఈ లోపాలు ఉన్న గుర్రాన్ని వదిలేయాలి. ఉత్తమమైన గుర్రం తురుష్క జాతికి చెందినది. మధ్యమమైనది ఐదు చేతుల పొడవు, చిన్నదైనది మూడు చేతుల పొడవు కలిగి ఉంటుంది.

అసంహతా యే చ వాహా హ్రస్వకర్ణాస్తథైవ చ । శబలాభాః ప్రభావేషు న దీనాశ్చిరజీవినః ॥ ౧,౨౦౧.

సరైన ఆకారంలో లేని గుర్రాలు, చిన్న చెవులు ఉన్నవీ, మచ్చలతో కనిపించేవీ బలహీనంగా ఉండవు, కానీ ఎక్కువ కాలం జీవిస్తాయి.

రేవన్తపూజనాద్ధోమాద్రక్ష్యాశ్చ ద్విజభాజేనాత్ । సరలం నిమ్బపత్రాణి గుగ్గులం సర్షపాన్ఘృతమ్? ॥ ౧,౨౦౧.

దుష్టశక్తుల నుండి రక్షణ కోసం పూజలు, హోమాలు చేయడంలో నిమ్మపత్రాలు, గుగ్గిలం, ఆవాల నూనె, నెయ్యి వాడాలి.

తిలఞ్చైవ వచాం హిగుం బధ్నీయాద్వాజినో గలే । ఆగన్తుజం దోషజన్తు వ్రణం ద్వివిధమీరితమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

తిల్లు, వచ, ఇంగువను గుర్రాల మెడకు కట్టాలి. గాయాలు రెండు రకాలుగా ఉంటాయి — బాహ్య కారణాల వల్ల కలిగినవి, అంతర్గత దోషాల వల్ల కలిగినవి.

చిరపాకం వాతజన్తు శ్లేష్మజం క్షిప్రపాకకమ్? । కణ్ఠదాహాత్మకం పిత్తాచ్ఛోణితాన్మన్దవేదనమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

వాయువుతో కలిగిన గాయాలు మెల్లగా మానిపోతాయి. కఫంతో కలిగినవి త్వరగా మానిపోతాయి. పిత్తంతో కలిగిన గాయాలు గొంతులో కాలినట్టు ఉండి, రక్తంతో మాంద్యంగా నొప్పి కలిగిస్తాయి.

ఆగన్తుజన్తు శస్త్రాద్యైర్దుష్టవ్రణవిశోధనమ్ । ఏరణ్డమూలం ద్వినిశం చిత్రకం విశ్వభేషజమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

బాహ్య కారణాలతో, ఆయుధాల వల్ల కలిగిన దుష్ట గాయాలను శుభ్రపరచడానికి ఎర్రండ మూలం, చిత్రకం, ఇతర ఔషధాలను రెండు సార్లు వేయాలి.

రసోనం సైన్ధవం వాపి తక్రకాఞ్జికపోషితమ్ । తిలసక్తుకపిణ్డికా దధియుక్తా ససైన్ధవా । నిమ్బపత్రయుతం పిణ్డం వ్రణశోధనరోపణమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

వ్రణాలను శుభ్రపరచి మాన్పడానికి వెల్లుల్లి, సైంధవ లవణం లేదా వాటితో కలిపిన మజ్జిగ, పెసరపిండి, పెరుగు, సైంధవం కలిపిన పిండి, నిమ్మపత్రాలతో చేసిన పిండి ఉపయోగించాలి.

పటోలం నిమ్బపత్రఞ్చ వచా చిత్రకమేవ చ । పిప్పలీశృఙ్గవేరఞ్చ చూర్ణమేకత్ర కారయేత్ ॥ ౧,౨౦౧.

పటోళ, నిమ్మపత్రం, వచ, చిత్రకం, పిప్పలి, అల్లం — ఇవన్నీ కలిపి పొడి చేయాలి.

ఏతత్పానాత్క్రిమిశ్లేష్మమన్దానిలవినాశనమ్ । నిమ్బపత్రం పటో లఞ్చ త్రిఫలా ఖదిరం తథా ॥ ౧,౨౦౧.

ఇది తాగితే క్రిములు, కఫం, మందమైన వాయువు నశిస్తాయి. నిమ్మపత్రం, పటోళ, త్రిఫల, ఖదిరం కూడా వాడాలి.

క్వాథయిత్వా తతో వాహం సృతరక్తం విచక్షణః । త్ర్యహమేవ ప్రిదాతవ్యం హయకుష్ఠోపశాన్తయే ॥ ౧,౨౦౧.

ఈ పదార్థాలను మరిగించి, రక్తం కారుతున్న గుర్రానికి మూడు రోజులు ఇవ్వాలి. అప్పుడు గుర్రపు కుష్ఠు తగ్గుతుంది.

సవ్రణేషు చ కుష్ఠేషు తైలం సర్షపజం హితమ్ । లశునాదికషాయశ్చ పానభుక్త్యుపశాన్తయే ॥ ౧,౨౦౧.

గాయాలు, కుష్ఠు ఉన్నప్పుడు ఆవాల నూనె ప్రయోజనకరం. వెల్లుల్లి వంటి ఔషధాల కషాయాన్ని తాగిస్తే ఉపశమనం కలుగుతుంది.

మాతులుఙ్గరసోపేతం మాంసీనాం రసకేన వా । సద్యో దద్యాత్తత్ర నస్యమన్యైర్వాతైః సుసంయుతైః ॥ ౧,౨౦౧.

మాతులుంగ రసం లేదా మాంసీ రసాన్ని ఇతర వాయువులతో కలిపి వెంటనే నాసికా చికిత్సగా ఇవ్వాలి.

పలద్వయం ప్రథమేఽహ్ని ఏకైకపలవృద్ధితః । యావద్దినాని పూర్ణాని పలాన్యష్టాదశోత్తమే ॥ ౧,౨౦౧.

మొదటి రోజున రెండు పళ్లు ఇవ్వాలి. ప్రతి రోజూ ఒక పళ్లు పెంచుతూ, చివరి రోజున పదహారు పళ్లు పూర్తయ్యే వరకు ఇవ్వాలి.

అధమేఽష్టపలాని స్యుర్మధ్యమే స్యుశ్చతుర్దశ । శరన్నిదాఘయోర్నైవదేయం నైవ తు దాపయేత్ ॥ ౧,౨౦౧.

తక్కువ స్థాయిలో ఎనిమిది పళ్లు, మధ్యస్థాయిలో పద్నాలుగు పళ్లు ఇవ్వాలి. శరదృతువు, ఎండాకాలంలో ఇవి ఇవ్వకూడదు.

తైలేన వాతికే రోగే శర్కరాజ్యపయోన్వితైః । కటుతైలైః కఫే వ్యోషైః పిత్తే చత్రిఫలామ్బుభిః ॥ ౧,౨౦౧.

వాతవ్యాధికి నూనె, పంచదార, నెయ్యి, పాలతో కలిపి ఇవ్వాలి. కఫానికి కారం నూనె, మసాలాలు; పిత్తానికి త్రిఫల నీరు ఇవ్వాలి.

శాలిషష్టికదుగ్ధాశీ హయో హిన జుగుప్సితః । పక్వజమ్బూనిభో హేమవర్ణోఽశ్వో న జుగుప్సితః ॥ ౧,౨౦౧.

బియ్యం, షష్టిక అన్నం, పాలు తినే గుర్రం తక్కువ స్థాయిలో ఉండి, వదిలేయాలి. పండిన జంబూ పండు లాంటి రంగు, బంగారు వర్ణం ఉన్న గుర్రం వదిలేయాల్సినది కాదు.

అర్ధప్రహరణే ధుర్యే గుగ్గులుం ప్రాశయేద్ధయమ్ । భోజయేత్పాయసం దుగ్ధం సత్వరం సుస్థిరో హయః ॥ ౧,౨౦౧.

అర్ధప్రహర సమయంలో గుర్రానికి గుగ్గిలం తినిపించాలి. దృఢమైన గుర్రానికి పాలు కలిపిన పాయసం త్వరగా తినిపించాలి.

వికారే భోజనే దుగ్ధం శాల్యన్నం వాతలే దదేత్ । కర్షమాంసరసైః పిత్తే మధుముద్గరసాజ్యకైః ॥ ౧,౨౦౧.

వికారం ఉన్నప్పుడు వాయువుతో బాధపడే గుర్రానికి పాలు, బియ్యన్నం తినిపించాలి. పిత్తానికి మాంసరసం, తేనె, పెసలు, నెయ్యి ఇవ్వాలి.

కఫే ముద్గాన్కులత్థాన్వా కటుతిక్తాన్కఫే హయే । బాధిర్యే వ్యాధితే గ్రాసే త్రిదోషాదౌ తు గుగ్గులుః ॥ ౧,౨౦౧.

కఫానికి పెసలు, కొల్లులు లేదా కారం, చేదు పదార్థాలు తినిపించాలి. చెవిటితనం, వ్యాధి, మూడు దోషాల వల్ల కలిగినvikāramu కు గుగ్గిలం ఉపయోగించాలి.

ఘాసైర్దూర్వా సర్వరోగే ప్రథమేఽహ్ని పలం దదేత్ । వివర్ధయేత్తతః కర్షమేకాహ్ని పలపఞ్చకమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

ప్రతి రోగానికి మొదటి రోజున ఒక పళం దుర్వా గడ్డి ఇవ్వాలి. రెండవ రోజున కార్షం వరకు పెంచి, మూడవ రోజున ఐదు పళాలు ఇవ్వాలి.

పానే చ భోజనే చైవ అశీతిపలకం పరమ్ । మధ్యే షష్టిశ్చాధమేషు చత్వారింశచ్చ భోగిషు ॥ ౧,౨౦౧.

తాగడంలో, తినడంలో ఎక్కువగా ఎనభై పళాలు ఇవ్వాలి. మధ్యస్థులకు అరవై పళాలు, తక్కువ స్థాయి వారికి నలభై పళాలు ఇవ్వాలి.

వ్రణే కుష్ఠేషు ఖఞ్జేషు త్రిఫలాక్వాథసంయుతమ్ । మన్దాగ్నౌ శోథరోగే చ గవాం మూత్రేణ యోజితమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

గాయాలు, కుష్టు వ్యాధి, లంగడుకు త్రిఫల కషాయం కలిపి ఇవ్వాలి. అగ్ని మాంద్యం, వాపు వ్యాధులకు ఆవు మూత్రంతో కలిపి ఇవ్వాలి.

వాతపిత్తే వ్రణే వ్యాధౌ గోక్షీరం ఘృతసంయుతమ్ । దేయం కృశానాం పుష్ట్యర్థం మాంసైర్యుక్తం చ భోజనమ్ ॥ ౧,౨౦౧.

వాతం, పిత్తం, గాయాలు, వ్యాధులలో ఆవు పాలు, నెయ్యి కలిపి ఇవ్వాలి. బలహీనులకు పోషణ కోసం మాంసం కలిపిన ఆహారం ఇవ్వాలి.