సైన్ధవం రజనీద్వే వ భృఙ్గరాజరసేన హి । పిష్ట్వా తదఞ్జనాదేవ తిమిరాదివినాశనమ్ ॥ ౧,౧౭౭.
సైంధవ ఉప్పు, పసుపు, భృంగరాజం రసం — ఇవన్నీ కలిపి రుద్ది అంజనం లా వాడితే కళ్ళలోని మబ్బు, ఇతర వ్యాధులు పోతాయి.
ఆటరూషకమూలం తు కాఞ్జికాపిష్టమేవ తు । తేనాక్షిబూమిలేపాచ్చ చక్షుః శూలం వినశ్యతి ॥ ౧,౧౭౭.
ఆటరూషక వేరును పులుసు తో రుద్ది, కళ్ళపొడవులకు పట్టిస్తే కళ్ళ నొప్పి తగ్గిపోతుంది.
సతక్రం బదరీమూలం పీతం వాక్షివ్యథాం హరేత్ । సైన్ధంవం కటుతైలం చ అపామార్గస్య మూలకమ్ ॥ ౧,౧౭౭.
సతక్రం, బదరి వేరును తాగితే కళ్ళ బాధ తగ్గుతుంది. సైంధవ ఉప్పు, మసాలా నూనె, అపామార్గ వేరూ మంచివే.
క్షీరకాఞ్జికసంఘృష్టం తామ్రపాత్రే తు తేన చ । అఞ్జనాత్పిఞ్జటస్యైవ నాశో భవతి శఙ్కర ॥ ౧,౧౭౭.
పాలు, పులుసుతో రుద్ది, రాగి పాత్రలో చేసి అంజనం లా వాడితే, కళ్ళలో అంటుకునే వ్యాధి పోతుంది, శంకరా.
ఓం దద్రు సర క్రోం హ్రీం ఠః ఠః దద్రు సర హ్రీం హ్రీం ఓం ఉం ఊ సర క్రీం క్రీం ఠః ఠః । ఆద్యా హి వశామాయాన్తి మన్త్రేణానేన చాఞ్జనాత్ ॥ ౧,౧౭౭.
ఓం దద్రు సర క్రోం హ్రీం ఠః ఠః దద్రు సర హ్రీం హ్రీం ఓం ఉం ఊ సర క్రీం క్రీం ఠః ఠః — ఈ మంత్రాన్ని అంజనం లా కళ్ళకు పెట్టితే మొదటి రకమైన వ్యాధులు వశమవుతాయి.
బిల్వకనీలికామూలం పిష్టమభ్యఞ్జనేన చ । అనేనాఞ్జితమాత్రేణ నశ్యన్తి తిమిరాణి హి ॥ ౧,౧౭౭.
బిల్వ, కనీలిక వేరును రుద్ది కళ్ళకు ఒక్కసారి అంజనం వేసినా, కళ్ళలోని మబ్బు పోతుంది.
కటుకం (పిప్పలీ) తగరం చైవ హరిద్రామలకం వచా । ఖదిరపిష్టవాత్తశ్చ అఞ్జనాన్నేత్రరోగనుత్ ॥ ౧,౧౭౭.
పిప్పలి, తగర, పసుపు, ఆమలక, వచ, ఖదిర — ఇవన్నీ రుద్ది అంజనం లా వాడితే కళ్ళ వ్యాధులు పోతాయి.
నీరపూర్ణముఖో ధౌతి బృహన్మానేన యోఽక్షిణీ । ప్రభాతే నేత్రరోగైశ్చ నిత్యం సర్వైః ప్రముచ్యతే ॥ ౧,౧౭౭.
ప్రతి ఉదయం నీటితో నోరు కడిగి, ఎక్కువగా అంజనం కళ్ళకు పెట్టుకుంటే, అన్ని కళ్ళ వ్యాధులు తొలగిపోతాయి.
శుక్లైరణ్డస్య మూలేన పత్రేణాపి ప్రసాధితమ్ । ఛగదగ్ధసేకమౌష్ణ్యాచ్చక్షుషోర్వాతశలనత్ ॥ ౧,౧౭౭.
తెల్ల ఎండు వేరూ, దాని ఆకులను సిద్ధం చేసి కళ్ళకు పెట్టితే, గాలి వల్ల వచ్చే కాలినట్టు, వేడి తగ్గిపోతుంది.
చన్దనం సైన్ధవం వృద్ధపాలాశశ్చ హరీతకీ । పటలం కుసుమం నీలీ చ (వ) క్రికాం హరతేఽఞ్జనమ్ ॥ ౧,౧౭౭.
చందనం, సైంధవ ఉప్పు, పాత పాలాశ, హరీతకి, కుసుమం, నీలి — ఇవన్నీ అంజనం లా వాడితే కళ్ళ మబ్బు, మచ్చలు పోతాయి.
గుఞ్జామూలం ఛాగమూత్రే ఘృష్టం తిమిరనుచ్చ తత్రౌప్యతామ్రసువర్ణానాం హస్తఘృష్టశలాకయా ॥ ౧,౧౭౭.
గుంజ వేరును మేక మూత్రంతో రుద్ది, వెండి, రాగి లేదా బంగారు కడ్డీతో కళ్ళకు అంజనం లా పెట్టాలి; ఇది మబ్బును పోగొడుతుంది.
ఘృష్టముద్వర్తనం రుద్ర కామలావ్యాధినాశనమ్ । ఘోషాఫలమపాఘ్రాతం పీతకామలనాశనమ్ ॥ ౧,౧౭౭.
ఈ మందును రుద్ది కళ్ళకు అంజనం లా పెట్టితే కామాల వ్యాధి పోతుంది, రుద్రా. ఘోష పండును వాసిస్తే పసుపు కామాల పోతుంది.
దూర్వాదాడిమపుష్పం తు అలక్తకహరీతకీ । నాసార్శవాతరక్తనున్నస్యాద్వై స్వరసేన హి ॥ ౧,౧౭౭.
దుర్వా, దానిమ్మ పువ్వు, అలక్తక, హరీతకి — వీటి రసాన్ని వాడితే ముక్కులో ముళ్లు, గాలి వల్ల వచ్చే రక్తస్రావం తగ్గిపోతుంది.
ఆపిష్ట్వా జాఙ్గలీ మూ (తూ) లం తద్రసేన వృషధ్వజ । నస్యాదారాద్వినశ్యేత నాశార్శో నీలలోహిత ॥ ౧,౧౭౭.
జాంగలి వేరును రుద్ది దాని రసాన్ని ముక్కులో వేసుకుంటే, వృషధ్వజా, నీలం, ఎరుపు ముక్కు ముళ్లు పోతాయి.
గవ్యం ఘృతం సర్జరసం రుద్ర ధన్యాకసైన్ధవమ్ । ధుత్తూరకం గైరికం చ ఏతైః సాధితసిక్థకమ్ ॥ ౧,౧౭౭.
ఆవుపాల నెయ్యి, సాల చెట్టు గుం, రుద్రధన్యాకం, సేందువుపు, ఉమ్మెత్త, గెరికపొడి — ఇవన్నీ కలిపి ఒక మందు మజ్జిగలా తయారు చేస్తారు.
సతైలం వ్రణనుత్స్యాచ్చ స్ఫుటితోద్ధటితాధరే । జాతీపత్రం చ చర్విత్వా విధృతం ముఖరోగనుత్ ॥ ౧,౧౭౭.
ఈ మిశ్రమాన్ని నూనెతో కలిపి పెదాలు పగిలినప్పుడు లేదా చీలినప్పుడు రాస్తే మానిపోతుంది. మల్లె ఆకును నమిలి నోట్లో ఉంచితే నోటి వ్యాధులు పోతాయి.
భక్షాత్కేసరబీజస్య దన్తాః స్యుశ్చలితాఃస్థిరాః । ముష్టకం కుష్ఠమేలా చ యష్టికం మధువాలకమ్ ॥ ౧,౧౭౭.
కుంకుమపువ్వు గింజలు తింటే కదిలిపోతున్న పళ్ళు బలపడతాయి. ముశ్తకము, కుష్టము, ఏలకులు, యష్టిమధు, తేనె కూడా ఉపయోగపడతాయి.
ధన్యాకమేతదదనాన్ముఖదుర్గన్ధనుద్ధర । కషాయం కటుకం వాపి తిక్తశాకస్య భక్షణాత్ ॥ ౧,౧౭౭.
కొత్తిమీర తింటే నోటిలో దుర్వాసన పోతుంది. కషాయంగా, రుచిగా, చేదుగా ఉండే ఆకుకూరలు తినడం వల్ల కూడా అదే ప్రయోజనం కలుగుతుంది.
తలయుక్తస్య నిత్యం స్యాన్ముఖదుర్గన్ధతాక్షయః । దన్తవ్రణాని సర్వాణి క్షయం గచ్ఛన్త్యనేన తు ॥ ౧,౧౭౭.
నిత్యం నూనె వాడే వారికి నోటిదుర్వాసన ఎప్పుడూ ఉండదు. అలాగే పళ్లలో ఉన్న గాయాలన్నీ కూడా మాయమవుతాయి.
కాఞ్జికస్య సతైలస్య గణ్డూషకవలాస్థితిః । తామ్బూలచూర్ణదగ్ధస్య ముఖస్య వ్యాధినుచ్ఛివ ! ॥ ౧,౧౭౭.
కాంజీని నూనెతో కలిపి నోట్లో ఉంచితే, లేదా తాంబూలపు పొడిని కాల్చి రాస్తే, నోటి వ్యాధులు నశిస్తాయి, ఓ శివా!
పరిత్యక్తశ్లేష్మణశ్చ శుణ్ఠీచర్వణతో యథా । మాతులుఙ్గదలాన్యేలా యష్టీ మధు చ పిప్పలీ ॥ ౧,౧౭౭.
అల్లం నమిలితే శ్లేష్మం బయటకు పోతుంది. మాతులుంగ ఆకులు, ఏలకులు, యష్టిమధు, తేనె, పిప్పలి కూడా ఉపయోగపడతాయి.
జాతీపత్రమథైషాం చ చూర్ణం లీఢ్వా తథా కృతమ్ । శేఫాలికజటాయాశ్చ చర్వణం గలశుణ్ఠినుత్ ॥ ౧,౧౭౭.
మల్లె ఆకుతో పాటు పై పదార్థాల పొడిని తినిన తర్వాత, ముండి వేరు నమిలితే గొంతు పొడిబారడం పోతుంది.
నాసాశిరారక్తకర్షాన్నశ్యేచ్ఛంశకర జిహ్వికా । రసః శిరీషబీజానాం హరిద్రాయాశ్చతుర్గుణః ॥ ౧,౧౭౭.
ముక్కు, తల లేదా నాలుకలో రక్త సంబంధిత వ్యాధులు ఉంటే, శిరీష గింజల రసం, పసుపు నాలుగు రెట్లు కలిపి వాడాలి.
తేన పక్వేన భూతేశ నస్యం మస్తకరోగనుత్ । గలరోగా వినశ్యన్తి నస్యమాత్రేణ తత్క్షణాత్ ॥ ౧,౧౭౭.
ఈ మిశ్రమాన్ని మరిగించి నాస్యం చేస్తే తల వ్యాధులు పోతాయి. నాస్యం వేసిన వెంటనే గొంతు వ్యాధులు కూడా నశిస్తాయి.
దన్తకీటవినాశః మ్యాద్గుఞ్జామూలస్య చర్వణాత్ । కాకజఙ్ఘాస్నుహీనీలీకవాయో మధుమోజితః ॥ ౧,౧౭౭.
గుంజ వేరు నమిలితే పళ్లలో ఉండే పురుగులు నశిస్తాయి. కాకజంగ, ఎర్రస్నేహం, నీలి, తేనె కలిపి వాడాలి.
దన్తాక్రాన్తాన్దన్తజాంశ్చ కృమీన్నాశయతే శివ । ఘతం కర్కటపాదేన దుగ్ధోన్మిశ్రేణ సాధితమ్ ॥ ౧,౧౭౭.
ఓ శివా! ఇవి పళ్లలో పుట్టే పురుగులను, పళ్లను తినే పురుగులను నశింపజేస్తాయి. కర్కటపాదం, పాలు కలిపి మజ్జిగలా తయారు చేయాలి.
తేన చామ్యఙ్గితాదన్తాః కుర్యుః కటకటాన్న హి । లిప్త్వా కర్కటపాదేన కేవలేనాథవాశివ ॥ ౧,౧౭౭.
దీన్ని పళ్లపై రాసితే పళ్ళు కఠకఠ మని శబ్దం చేయవు. లేకపోతే కేవలం కర్కటపాదాన్ని మాత్రమే రాసినా సరిపోతుంది, ఓ శివా!
త్రిసప్తాహం వాః పిష్టాని జ్యోతిష్మత్యాః ఫలాని హి । శుక్లాభయామజ్జలేపాద్దన్తస్యాఙ్కకలఙ్కనుత్ ॥ ౧,౧౭౭.
ఇరవై ఒక రోజులు జ్యోతిష్మతి పండ్లను మెత్తగా చేసి, తెల్ల అవిసె, పచ్చి బియ్యపు పొడి కలిపి పళ్లపై రాసితే మచ్చలు పోతాయి.
లోధ్రకుఙ్కుమమఞ్జిష్ఠాలోహకా లేయకాని చ । యవతణ్డులమేతైశ్చ యష్టీ మధుసమన్వితైః ॥ ౧,౧౭౭.
లోధ్రం, కుంకుమం, మంజిష్ఠ, ఇనుపపొడి, యవబియ్యం, బియ్యం, యష్టిమధు, తేనె — ఇవన్నీ కలిపి వాడాలి.
వారిపిష్టైర్వక్త్రలేపః స్త్రీణాం శోభనవక్త్రకృత్ । ద్విభాగం ఛాగదుగ్ధేన తైలప్రస్థం తు సాధితమ్ ॥ ౧,౧౭౭.
ఈ పదార్థాలను నీటితో కలిపి ముఖానికి రాసితే స్త్రీల ముఖం అందంగా మారుతుంది. రెండు భాగాలు మేకపాలు, ఒక భాగం నూనె కలిపి తయారు చేయాలి.