గరుడపురాణమ్

వ్యోషశిగ్రూమూలకం దేవదారు చ కుష్ఠకమ్ । లశునం వల్గుజీ ఫలం ముస్తాగుగ్గులులాఙ్గలీ ॥ ౧,౧౭౩.

పిప్పలి, ములకదుంప, దేవదారు, కుష్ఠము, వెల్లులి, వల్గుజీ పండు, ముస్తా, గుగ్గిలు, లాంగలి—

కటుకో దీపనః శోధీ కుష్ఠకణ్డూకఫాన్తకృత్ । స్థౌల్యాలస్యక్రిమిహరః శుక్రమేదోవిరోధనః । ఏకోఽత్యర్థం సేవ్యమానః భ్రమదాహాదికృద్భవేత్ ॥ ౧,౧౭౩.

కారం రుచి జీర్ణాన్ని వేడిగా చేస్తుంది, శరీరాన్ని శుద్ధి చేస్తుంది, చర్మవ్యాధులు, దద్దుర్లు, కఫాన్ని తొలగిస్తుంది. ఇది లావుదనం, అలసట, పురుగులను పోగొడుతుంది, శుక్రధాతు, మేదస్సుకు విరుద్ధంగా ఉంటుంది. దీనిని ఎక్కువగా తీసుకుంటే తలనొప్పి, మంట, తల తిరుగుడు వంటి సమస్యలు వస్తాయి.

కృతమాలః కీరాణి హరిద్రేన్ద్రయవాస్తథా । స్వాదుకణ్టకవేత్రాణి బృహతీద్వయశఙ్ఖినీ ॥ ౧,౧౭౩.

కృతమాల, కీరాణి, పసుపు, యవము, మధురకంటకము, వేత్రము, బృహతీ, శంఖినీ—

గుడూచీ చద్రవన్తీ చ త్రివృన్మణ్డూకపర్ణ్యపి । కారవేల్లకవార్తాకుకరవీరకవాసకాః ॥ ౧,౧౭౩.

గుడూచీ, ద్రవంతీ, త్రివృత్, మండూకపర్ణి, కారవెల్ల, వంకాయ, కరవీర, వాసక—

రోహిణీ శఙ్ఖచూర్ణం చ కర్కోటో వై జయన్తికా । జాతీవారుణకం నిమ్బో జ్యోతిష్మతీ పునర్నవా ॥ ౧,౧౭౩.

రోహిణీ, శంఖపు పొడి, కర్కోట, జయంతికా, జాతీ, వారుణక, నింబు, జ్యోతిష్మతీ, పునర్నవా—

తిక్తో రసశ్ఛేదనః స్యాద్రోచనీ దీపనస్తథా । శోధనో జ్వరతృష్ణాఘ్నో మూర్ఛాకణ్ఠార్తికాదిజిత్ ॥ ౧,౧౭౩.

చిక్కటి రుచి (తిక్క) రసం కత్తిరించడంలో, శుద్ధి చేయడంలో, జీర్ణాన్ని వేడిగా చేయడంలో సహాయపడుతుంది. ఇది జ్వరం, దాహం తగ్గిస్తుంది, మూర్చ, గొంతు నొప్పి, ఇతర వ్యాధులను పోగొడుతుంది.

విణ్మూత్రక్లేదసంశోషో హ్యత్యర్థం స చ సేవితః । హనుస్తమ్భాక్షేపకార్తిశిరః శూలబ్రణాదికృత్ ॥ ౧,౧౭౩.

దీనిని ఎక్కువగా తీసుకుంటే మలమూత్రాలు ఎండిపోతాయి, దవడ కట్టిపోవడం, ఆకస్మిక కదలికలు, నొప్పులు, తలనొప్పి, గాయాలు కలుగుతాయి.

త్రిఫలాసల్లకీజమ్బు ఆమ్రాతకవచాదికమ్ । తిన్దుకం వకులం శాలం పాలఙ్కీముద్గచిల్లకమ్ ॥ ౧,౧౭౩.

త్రిఫల, సల్లకీ, జాంబు, ఆమ్రాతక, వచ, తిందుక, వకుల, శాల, పాలంకీ, ముద్గ, చిల్లక—

కషాయో గ్రాహకో రోపీ స్తమ్భనక్లేదశోషణః । ఏకోఽత్యర్థం సేవ్యమానో హృదయే చాథ పీడకః । ముఖశోషజ్వరాధ్మానమన్యాస్తమ్భాదికారకః ॥ ౧,౧౭౩.

కషాయ రుచి శోషణ, గాయం మాన్పడం, బంధించడం, తేమను ఎండబెట్టడం చేస్తుంది. దీన్ని ఎక్కువగా, ఒక్కటే తీసుకుంటే హృదయ నొప్పి, నోరు ఎండిపోవడం, జ్వరం, కడుపు ఉబ్బరం, ఇతర కఠినతలు కలుగుతాయి.

హరిద్రాకుష్ఠలవణం మేషశృఙ్గిబలాద్వయమ్ । కచ్ఛురా సల్లకీ పాఠా పునర్నవా శతావరీ ॥ ౧,౧౭౩.

పసుపు, కుష్ఠము, రాళ్ళు ఉప్పు, మేషశృంగి, రెండు రకాల బల, కచ్చురా, సల్లకీ, పాఠా, పునర్నవా, శతావరీ—

అగ్ని మన్థో బ్రహ్మదణ్డీ శ్వదంష్ట్రైరణ్డకే తథా । యవకోలకులత్థాదికర్షాశీ దశమూలకమ్ । పృథక్సమస్తో వాతాతోర్బహుపిత్తహరస్తథా ॥ ౧,౧౭౩.

అగ్నిమంథ, బ్రహ్మదండీ, శ్వదంష్ట్ర, ఎరండ, యవ, కోల, కులత్త, కర్షాశీ, దశమూలము—ప్రతి ఒక్కటి వేర్వేరుగా, అన్నీ కలిపి వాడితే వాతవ్యాధులు, పిత్త సంబంధ వ్యాధులను తగ్గిస్తాయి.

శతావరీ విదారీ చ బాలకోశీరచన్దనమ్ । దూర్వా వటః పిప్పలీ చ బదరీ సల్లకీ తథా ॥ ౧,౧౭౩.

శతావరీ, విదారి, బాలక, శీర, గంధపు చెక్క, దుర్వ, వట, పిప్పలి, బదరి, సల్లకీ—

కదలీ చోత్పలం పద్మముదుమ్బరపటోలకన్ । అథ శ్లేష్మహరో వర్గో హరిద్రాగుడకుష్ఠకమ్ ॥ ౧,౧౭౩.

అరటి, తామర, పద్మము, ఉడుంబరము, పట్టోలకము, అలాగే కఫాన్ని తొలగించే వర్గం: పసుపు, బెల్లం, కుష్ఠము.

శతపుష్పీ చ జాతీ చ వ్యోషారగ్వధలాఙ్గలీ । సర్పిస్తైలవసామజ్జాః స్నేహేషు ప్రవరం స్మృతమ్ ॥ ౧,౧౭౩.

శతపుష్పి, జాతీ, వ్యోష, అరగ్వధ, లాంగలి, నెయ్యి, నూనె, జంతు కొవ్వు, మజ్జ — ఇవన్నీ స్నిగ్ధ పదార్థాలలో ఉత్తమంగా పరిగణించబడతాయి.

తథా ధీస్మృతిమేధాగ్నికాఙ్క్షిణాం శస్యతే ఘృతమ్ । కేవలం పైత్తికే సర్పిర్వాతికే లవణాన్వితమ్ ॥ ౧,౧౭౩.

బుద్ధి, జ్ఞాపకం, మేధ, అగ్ని పెరగాలని కోరేవారికి నెయ్యి మంచిది. పిత్తం ఎక్కువవారికి కేవలం నెయ్యి మాత్రమే ఇవ్వాలి; వాయు ఎక్కువవారికి ఉప్పు కలిపిన నెయ్యి ఇవ్వాలి.

దేయం బహుకఫే వాపి వ్యోషక్షారసమాయుతమ్ । గ్రన్థినాడీకృమిస్లేష్మమేదోమారుతరోగిషు ॥ ౧,౧౭౩.

కఫం ఎక్కువవారికి వ్యోష, క్షారాలు కలిపిన నెయ్యి ఇవ్వాలి. అలాగే గ్రంథి, నాడి, క్రిమి, శ్లేష్మ, మెద, వాయు వ్యాధులలో కూడా ఇదే విధంగా ఉపయోగించాలి.

తైలం లాఘవదార్ఢ్యాయ క్రూరకోష్ఠేషు దేహిషు । వాతాతపామ్బుభారస్త్రీవ్యాయామక్షీణధాతుషు ॥ ౧,౧౭౩.

బలమైన కడుపు కలిగినవారికి, వాయు, ఎండ, నీరు, భారాలు, స్త్రీలు, వ్యాయామం వల్ల ధాతువులు తగ్గినవారికి, లాఘవం, దృఢత కోసం నూనె ఇవ్వాలి.

రూక్షక్లేశక్షయాత్యాగ్నివాతా వృతపథేషు । అథ దగ్ధ్వా శిరాజాలం యోనికర్మ శిరోరుజి (జమ్ ) ॥ ౧,౧౭౩.

ఎండగా ఉండటం, బాధ, క్షయం, ఎక్కువ అగ్ని, వాయు మార్గాలు మూసుకుపోవడం వంటి సమస్యలలో, రక్తనాళాలు కాల్చిన తర్వాత, యోని లేదా తల నొప్పికి చికిత్స చేయాలి.

ఉత్తమస్య పలం మాత్రా త్రిభిశ్చాక్షైశ్చ మధ్యమే । జఘన్యస్య పలార్ధేన స్నేహక్వాథౌషధేషు చ ॥ ౧,౧౭౩.

ఉత్తములకు ఒక పళం పరిమాణంలో, మధ్యస్థులకు మూడు అక్షాలు, కనిష్ఠులకు అర పళం పరిమాణంలో స్నిగ్ధ క్వాథాలు, ఔషధాలు ఇవ్వాలి.

జలముష్ణం ఘృతే దేయం పృథక్తైలే తు శస్యతే । సేనేహే పిత్తే తు తృష్ణాయాం పిబేదుష్ణోదకం నరః ॥ ౧,౧౭౩.

నెయ్యితో వేడి నీరు కలిపి ఇవ్వాలి; నూనెతో అయితే వేరు వేరు గా ఇవ్వాలి. పిత్తం, దాహం ఉన్నవారు స్నిగ్ధ చికిత్సలో వేడి నీరు తాగాలి.

వాతానులోమం దీప్తాగ్రర్వర్చః స్నిగ్ధస్య తన్మతమ్ । రూక్షమ్య స్నేదృనం కార్యమభిస్నిగ్ధస్య రూక్షణమ్ ॥ ౧,౧౭౩.

స్నిగ్ధత కలిగినవారికి వాయువు కిందికి పోవడం, అగ్ని బలంగా ఉండటం, మంచి వర్ణం ఉండటం అనుకూలంగా ఉంటాయి. ఎండగా ఉన్నవారికి స్నిగ్ధత ఇవ్వాలి; ఇప్పటికే స్నిగ్ధత ఉన్నవారికి ఎండదనం కలిగించాలి.

శ్యామాకకోరదోషాన్నతక్రపిణ్యాకసకుభిః । వాతశ్లేష్మాణి వాతే వా కఫే వా స్వేద ఇష్యతే । న స్వేదయేదతిమ్థూలరూక్షదుర్వలమూర్ఛితాన్ ॥ ౧,౧౭౩.

శ్యామాక, కొద్రవ, దోష, నటక్ర, పిణ్యాక, సకుభి వంటి పదార్థాలతో వాత, శ్లేష్మ వ్యాధులలో స్వేదనం చేయాలి. కానీ చాలా లావుగా ఉన్నవారికి, ఎండగా ఉన్నవారికి, బలహీనులకి, మూర్ఛ వచ్చినవారికి స్వేదనం చేయకూడదు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౭౪ ధన్వతరిరువాచ । ఘృతతైలాది వక్ష్యామి శృణు సుశ్రుత రోగనుత్ । శఙ్ఖపుష్పీ వచా సోమా బ్రాహ్మీ బ్రహ్మసువర్చలా ॥ ౧,౧౭౪.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: నెయ్యి, నూనె మొదలైన వాటి విశేషాలు చెబుతాను, ఓ సుశ్రుతా, విను. శంఖపుష్పి, వచ, సోమ, బ్రాహ్మీ, బ్రహ్మసువర్చలా,

అభయా చ గుడూచీ చ అటరూపకవాగుజీ । ఏతైరక్షసమైర్భాగైర్ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్ ॥ ౧,౧౭౪.

అభయ, గుడూచీ, అటరూప, కవాగుజీ — ఇవన్నీ సమానంగా తీసుకుని, ఒక ప్రస్థ నెయ్యితో కలిపి మరిగించాలి.

కణ్టకార్యా రసప్రస్థక్షీరప్రస్థమమన్వితమ్ । ఏతద్బ్రాహ్మీఘృతం నామ శ్రుతిమేధాకరం పరమ్ ॥ ౧,౧౭౪.

కంటకారి రసం, అదే పరిమాణంలో పాలు కలిపితే, దీనిని బ్రాహ్మీ నెయ్యిగా అంటారు. ఇది వినికిడి, మేధకు అత్యుత్తమమైనది.

త్రిఫలాచిత్రకబలానిర్గుణ్డీ నిమ్బవాసకాః । పునర్నవా గుడూచీ చ బృహతీ చ శతావరీ ॥ ౧,౧౭౪.

త్రిఫల, చిత్రక, బల, నిర్గుండీ, నింబవాసక, పునర్నవ, గుడూచీ, బృహతి, శతావరి — ఇవన్నీ కలిపి,

ఏతైర్ఘృతం యథాలాభం సర్వరోగవిమర్దనమ్ । బలాశతకషాయే తు తైలస్యార్ధాఢకం పచేత్ । కల్కైర్మధూకమఞ్జిష్ఠాచన్దనోత్పలపద్మకైః ॥ ౧,౧౭౪.

ఇవన్నీ లభించినంతగా నెయ్యితో కలిపి తయారు చేస్తే, అన్ని వ్యాధులను నశింపజేస్తుంది. వంద బల మూలాలతో చేసిన కషాయంలో, అర ఆఢక నూనెను మరిగించాలి; మధూక, మంజిష్ఠ, చందనం, ఉత్పల, పద్మక పేస్టు కలిపి మరిగించాలి.

సూక్ష్మైలాపిప్పలీకుష్ఠత్వగేలాగురుకేసరైః । గన్ధాశ్వజీవనీయైశ్చ క్షీరాఢకసమాశ్రితమ్ ॥ ౧,౧౭౪.

సూక్ష్మంగా పొడిచేసిన ఇల, పిప్పలి, కుష్ఠ, త్వక్, ఏలకులు, అగురు, కేశర, సువాసనలతో కూడిన జీవన శక్తి కలిగించే ఔషధాలతో, ఒక ఆఢక పాలు కలిపి మరిగించాలి.

ఏతన్మృద్వగ్నినా పక్వం స్థాపయేద్రాజతే శుభే । సర్వవాతవికారాంస్తు సర్వధాత్వన్తరాశ్రయాన్ ॥ ౧,౧౭౪.

ఇది మృదువుగా మంటపై మరిగించి, శుభ్రమైన వెండి పాత్రలో నిల్వ చేయాలి. ఇది అన్ని వాత వ్యాధులను, అన్ని ధాతువులను ప్రభావితం చేసే వ్యాధులను నివారిస్తుంది.