గరుడపురాణమ్

దాడిమామలకీకోలకరమర్ద్పియాలకమ్ । జమ్బీరం నాగగ్గం చ ఆమ్రాతకకపిన్థకమ్ ॥ ౧,౧౭౨.

దాడిమా, ఆమలక, కోల, కరమర్ద, పియాల, జంబీర, నాగంగ, ఆమ్రాతక, కపిత్థం — ఇవన్నీ చెప్పబడ్డాయి.

పిత్తలాన్యనిలఘ్నాని కఫోత్క్లేశకరాణిచ । జలం జీమూతకేక్ష్వాకుకుటజాకృతబన్ధనమ్ ॥ ౧,౧౭౨.

ఇవి పిత్తానికి మేలు చేస్తాయి, వాతాన్ని తగ్గిస్తాయి, కానీ కఫాన్ని పెంచుతాయి. జీమూతక, ఇక్ష్వాకు, కూటజంతో చేసిన నీరు బలంగా కట్టుగా ఉంటుంది.

ధామార్గవశ్చ సంయోజ్యాః సర్వథా వమనేష్వమీ । పూర్వాహ్నే వమనాయేతే మదనేన్ద్రయవీ వచా ॥ ౧,౧౭౨.

ధామార్గవం, అర్కం ఎప్పుడూ వాంతికి కలిపి వాడాలి. ఉదయం వాంతికి మదన, ఇంద్రయవ, వచా ఉపయోగిస్తారు.

మృదుకోష్టశ్చ పిత్తేన ఖరో వాతకఫాశ్రయాత్ । మధ్యమః సమదోషే స్యాత్త్రివృత్తితే విరేచనమ్ ॥ ౧,౧౭౨.

కొంతమందికి మృదువైన కడుపు ఉంటే అది పిత్తానికి, గట్టిగా ఉంటే వాతం, కఫానికి సంకేతం. మితమైన దోషాలు ఉన్నవారికి త్రివృత్తితో విరేచనం చేయవచ్చు.

శర్కరామధుసంయుక్తం సైన్ధవం నగరం త్రివృత్ । హరీతకీవిహఙ్గాని గోమూత్రేణ విరేచనమ్ ॥ ౧,౧౭౨.

త్రివృత్తిని పంచదార, తేనె కలిపి, సైంధవ లవణం, నాగరం, హరీతకి, విహంగాలను ఆవుపాలతో కలిపి విరేచనంగా ఇస్తారు.

ఏరణ్డతైలం త్రిఫలాక్వాథశ్చ ద్విగుణస్తథా । వాతోల్బణేషు దోషేషు భోజయిత్వాథ వామయేత్ ॥ ౧,౧౭౨.

ఎరండ నూనె, త్రిఫల కషాయం రెండింతలు తీసుకుని, వాతం ఎక్కువగా ఉన్న వ్యాధుల్లో తినిపించిన తర్వాత వాంతి చేయించాలి.

వంశాదినేత్రం కుర్వీత పడష్టద్వాదశాఙ్గులమ్ । కర్కన్ధృఫలవచ్ఛిద్రం వస్తిరుత్తానశాయినే ॥ ౧,౧౭౨.

బాంబూ కడ్డెను ఎనిమిది లేదా పన్నెండు వేళ్ళ పొడవుగా, కర్కంధు పండును పోలిన రంధ్రంతో తయారు చేసి, వెనక్కి పడుకున్నవారికి వస్తి కోసం ఉపయోగించాలి.

నిరూహదానేఽపి విధిరయమేవముదీరితః । అర్ధత్రిపట్పలే మాత్రా లఘుమధ్యోత్తమః క్రమాత్ ॥ ౧,౧౭౨.

నిరూహ వాడే విధానం ఇదే. మోతాదు తక్కువైతే అర పళ, మధ్యమైతే మూడు నాలుగో వంతు, ఎక్కువైతే ఒక పళగా ఉంటుంది.

పథ్యాక్షవాత్ర్యోకద్విచతుర్భాగ రుగర్దనాః । శతవర్యసృతాభృఙ్గసిన్ధువారాదిభావితాః ॥ ౧,౧౭౨.

ఆరోగ్యానికి మేలు చేసే అక్షవాత్రి, ఒకటి, రెండు, నాలుగు భాగాలు తీసుకుని, రుగర్దన, శతావరి, సృత, భృంగ, సింధువార వంటి పదార్థాలతో కలిపి వాడాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౭౩ ధన్వన్తరిరువాచ । ద్రవ్యాణి మధురాదీని వక్ష్యే రాగహరాణ్యహమ్ । శాలిషష్టికగోధృమక్షీరం ఘృతం రసా మధ ॥ ౧,౧౭౩.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు రుచి తీపిగా ఉండే, మనసు శాంతించించే పదార్థాలను చెప్పుతాను. వాటిలో శాలీ బియ్యం, షష్టిక బియ్యం, గోధుమ, పాలు, నెయ్యి, రసాలు, తేనె ఉన్నాయి.

మజ్జాశృఙ్గాటకయవకశేర్వివారుగీక్షురమ్ । గమ్భగీ పౌష్కరం బీజం ద్రాక్షా ఖర్జూరకం బలా ॥ ౧,౧౭౩.

మజ్జ, శృంగాటక, యవ, ఉరుగు, క్షుర, గంభారి, పౌష్కర బీజం, ద్రాక్ష, ఖర్జూరం, బలా ఇవన్నీ కూడా ఉన్నాయి.

నారికలేక్ష్వాత్మణుప్తా విదారీ చ ప్రియాలకమ్ । మధుకం తాలకష్మాణ్డం ముఖ్యోఽయం మధురో గణః ॥ ౧,౧౭౩.

కొబ్బరి, ఇక్ష్వాకు, ఆత్మనుప్త, విదారి, ప్రియాల, యష్టిమధు, తాటి పండు, కష్మాండ — ఇవే ముఖ్యమైన తీపి పదార్థాలు.

మూర్ఛాదాహప్రశమనః పడిన్ద్రియప్రసాదనః । కృమికృత్కఫకృచ్చైవ ఏకోఽత్యర్థ నిపేవితః ॥ ౧,౧౭౩.

ఇవి మూర్చ, కాలిన బాధను తగ్గిస్తాయి, ఇంద్రియాలకు శాంతిని ఇస్తాయి, కానీ ఎక్కువగా తీసుకుంటే పురుగులు, కఫం పెరుగుతాయి, హాని కలిగించవచ్చు.

శ్వాసకాసామ్యమాధుర్యస్వరఘాతార్వుదాని చ । గలగణ్డశ్లీపదాని గుడలేపాది కారయేత్ ॥ ౧,౧౭౩.

శ్వాస, దగ్గు, మధుమేహం, గొంతు మాంద్యం, గడ్డలు, గొంతు వాపు, శ్లీపదం వంటి వ్యాధులకు బెల్లం లేపం వంటివి వేయాలి.

దాడిమామలకామ్రం చ కపిత్థకరమర్దకౌ । మాతులుఙ్గామ్రాతకం చ బదరం తిన్తడీఫలమ్ ॥ ౧,౧౭౩.

దాడిమా, ఆమలక, మామిడి, కపిత్థం, కరమర్ద, మాతులుంగ, ఆమ్రాతక, బదర, చింతపండు పళ్ళు ఇందులో ఉన్నాయి.

దధి తక్రం కాఞ్జికం చ లకుచం చామ్లవే తసమ్ । అమ్లో లోణః శుణ్ఠీయుక్తో జారణః పాచనో రసః ॥ ౧,౧౭౩.

పెరుగు, మజ్జిగ, పులిసారము, లకుచా పండు, ఇంకా ఇతర పులుపు పదార్థాలు—పులుపు రుచి ఉప్పు, అల్లం కలిపి తింటే జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది, ఆహారం త్వరగా జీర్ణమవుతుంది.

క్లేదనో వాతకృద్ధృప్యో విదాహీ చానులోమనః । అమ్లోఽత్యర్థం సేవ్యమానః కుర్యాద్ధై దన్తహర్షకమ్ ॥ ౧,౧౭౩.

పులుపు రుచి శరీరాన్ని తేమగా చేస్తుంది, వాతాన్ని పెంచుతుంది, మంటను కలిగిస్తుంది, మలాన్ని కిందికి పోనిచేస్తుంది. దీన్ని ఎక్కువగా తీసుకుంటే పళ్లలో మంట, గరుకుదనం కలుగుతుంది.

శరీరస్య చ శైతిల్యం స్వరకణ్ఠాస్యహృద్దహేత్ । ఛిన్నభిన్నవ్రణాదీని పాచయిత్వాగ్నిభావితః ॥ ౧,౧౭౩.

ఇది శరీరానికి బలహీనతను, గొంతు, నోరు, హృదయానికి సంబంధించి సమస్యలను కలిగిస్తుంది. గాయాలు, మంటలు పండిన తర్వాత మళ్లీ మంటను పెంచుతుంది.

లవణాని యవక్షారసర్జికాదిశ్చ లావణః । శోధనః పాచనః క్లేదీ విశ్లేషసర్పణాదికృత్ ॥ ౧,౧౭౩.

ఉప్పు, యవక్షారము, సర్జికా వంటి ఉప్పులు—ఈ ఉప్పు రుచి శుద్ధిని, జీర్ణాన్ని, తేమను ఇస్తుంది; శరీరంలో వేరుచేయడం, వ్యాపించడాన్ని కలిగిస్తుంది.

మార్గరోధీ మార్దవకృత్స ఏకః పరిషేవితః । గాత్రకణ్డూకోష్ఠశోథవైవర్ణ్యం జనయేద్రసః । రక్తవాతం పిత్తరక్తం పుంస్త్వేన్ద్రియరుజాదికమ్ ॥ ౧,౧౭౩.

ఉప్పు రుచి ఒక్కటే ఎక్కువగా తీసుకుంటే, శరీర మార్గాలను ఆపుతుంది, మృదుత్వాన్ని కలిగిస్తుంది. ఇది అవయవాల్లో మురికిని, కడుపు ఉబ్బరాన్ని, రంగు మారడాన్ని, రక్త సంబంధ వ్యాధులను, వాతపిత్త రక్త సంబంధ సమస్యలను, పుంసత్వహీనతను, ఇంద్రియ వ్యాధులను కలిగిస్తుంది.

వ్యోషశిగ్రూమూలకం దేవదారు చ కుష్ఠకమ్ । లశునం వల్గుజీ ఫలం ముస్తాగుగ్గులులాఙ్గలీ ॥ ౧,౧౭౩.

పిప్పలి, ములకదుంప, దేవదారు, కుష్ఠము, వెల్లులి, వల్గుజీ పండు, ముస్తా, గుగ్గిలు, లాంగలి—

కటుకో దీపనః శోధీ కుష్ఠకణ్డూకఫాన్తకృత్ । స్థౌల్యాలస్యక్రిమిహరః శుక్రమేదోవిరోధనః । ఏకోఽత్యర్థం సేవ్యమానః భ్రమదాహాదికృద్భవేత్ ॥ ౧,౧౭౩.

కారం రుచి జీర్ణాన్ని వేడిగా చేస్తుంది, శరీరాన్ని శుద్ధి చేస్తుంది, చర్మవ్యాధులు, దద్దుర్లు, కఫాన్ని తొలగిస్తుంది. ఇది లావుదనం, అలసట, పురుగులను పోగొడుతుంది, శుక్రధాతు, మేదస్సుకు విరుద్ధంగా ఉంటుంది. దీనిని ఎక్కువగా తీసుకుంటే తలనొప్పి, మంట, తల తిరుగుడు వంటి సమస్యలు వస్తాయి.

కృతమాలః కీరాణి హరిద్రేన్ద్రయవాస్తథా । స్వాదుకణ్టకవేత్రాణి బృహతీద్వయశఙ్ఖినీ ॥ ౧,౧౭౩.

కృతమాల, కీరాణి, పసుపు, యవము, మధురకంటకము, వేత్రము, బృహతీ, శంఖినీ—

గుడూచీ చద్రవన్తీ చ త్రివృన్మణ్డూకపర్ణ్యపి । కారవేల్లకవార్తాకుకరవీరకవాసకాః ॥ ౧,౧౭౩.

గుడూచీ, ద్రవంతీ, త్రివృత్, మండూకపర్ణి, కారవెల్ల, వంకాయ, కరవీర, వాసక—

రోహిణీ శఙ్ఖచూర్ణం చ కర్కోటో వై జయన్తికా । జాతీవారుణకం నిమ్బో జ్యోతిష్మతీ పునర్నవా ॥ ౧,౧౭౩.

రోహిణీ, శంఖపు పొడి, కర్కోట, జయంతికా, జాతీ, వారుణక, నింబు, జ్యోతిష్మతీ, పునర్నవా—

తిక్తో రసశ్ఛేదనః స్యాద్రోచనీ దీపనస్తథా । శోధనో జ్వరతృష్ణాఘ్నో మూర్ఛాకణ్ఠార్తికాదిజిత్ ॥ ౧,౧౭౩.

చిక్కటి రుచి (తిక్క) రసం కత్తిరించడంలో, శుద్ధి చేయడంలో, జీర్ణాన్ని వేడిగా చేయడంలో సహాయపడుతుంది. ఇది జ్వరం, దాహం తగ్గిస్తుంది, మూర్చ, గొంతు నొప్పి, ఇతర వ్యాధులను పోగొడుతుంది.

విణ్మూత్రక్లేదసంశోషో హ్యత్యర్థం స చ సేవితః । హనుస్తమ్భాక్షేపకార్తిశిరః శూలబ్రణాదికృత్ ॥ ౧,౧౭౩.

దీనిని ఎక్కువగా తీసుకుంటే మలమూత్రాలు ఎండిపోతాయి, దవడ కట్టిపోవడం, ఆకస్మిక కదలికలు, నొప్పులు, తలనొప్పి, గాయాలు కలుగుతాయి.

త్రిఫలాసల్లకీజమ్బు ఆమ్రాతకవచాదికమ్ । తిన్దుకం వకులం శాలం పాలఙ్కీముద్గచిల్లకమ్ ॥ ౧,౧౭౩.

త్రిఫల, సల్లకీ, జాంబు, ఆమ్రాతక, వచ, తిందుక, వకుల, శాల, పాలంకీ, ముద్గ, చిల్లక—

కషాయో గ్రాహకో రోపీ స్తమ్భనక్లేదశోషణః । ఏకోఽత్యర్థం సేవ్యమానో హృదయే చాథ పీడకః । ముఖశోషజ్వరాధ్మానమన్యాస్తమ్భాదికారకః ॥ ౧,౧౭౩.

కషాయ రుచి శోషణ, గాయం మాన్పడం, బంధించడం, తేమను ఎండబెట్టడం చేస్తుంది. దీన్ని ఎక్కువగా, ఒక్కటే తీసుకుంటే హృదయ నొప్పి, నోరు ఎండిపోవడం, జ్వరం, కడుపు ఉబ్బరం, ఇతర కఠినతలు కలుగుతాయి.