గరుడపురాణమ్

పీతాశ్వగన్ధా పయసా ఘృతేనాశేపరోగనుత్ । మణ్డూకపర్ణ్యాః స్వరసో విదార్యాశ్చామృతోపమః ॥ ౧,౧౭౨.

అశ్వగంధను పాలతో, నెయ్యితో తీసుకుంటే శుక్ర సంబంధిత వ్యాధులు పోతాయి. మండూకపర్ణి, విదారి తాజా రసం అమృతంతో సమానం.

తిలధాత్రీభృఙ్గరాజౌ జగ్ధ్వా వర్షశతీ భవేత్ । త్రికటు త్రిఫలా వహ్నిర్గుడూచీ చ శతావరీ ॥ ౧,౧౭౨.

నువ్వులు, ధాత్రి, భృంగరాజును తినితే వంద సంవత్సరాలు జీవించవచ్చు. త్రికటు, త్రిఫల, వహ్ని, గుడూచీ, శతావరీ కూడా వాడాలి.

విడఙ్గలోహచూర్ణం తు మధునా సహ రోగనుత్ । త్రిఫలా చ కణా శుణ్ఠీ గుడూచీ చ శతావరీ ॥ ౧,౧౭౨.

విడంగ, ఇనుప పొడిని తేనెతో కలిపి తీసుకుంటే వ్యాధులు పోతాయి. త్రిఫల, కణ, పొడి అల్లం, గుడూచీ, శతావరీ కూడా ఉపయోగించాలి.

విడఙ్గభృఙ్గరాజాది భావితం సర్వరోగనుత్ । చూర్ణం విదార్యా మధ్వాజ్యం లీఢ్వా దశ స్త్రియో వ్రజేత్ ॥ ౧,౧౭౨.

విడంగ, భృంగరాజు మొదలైన వాటితో చేసిన పొడిని తేనె, నెయ్యితో కలిపి లేహ్యంగా తీసుకుంటే అన్ని వ్యాధులు పోతాయి. దీన్ని తీసుకున్నవాడు పది స్త్రీలను చేరవచ్చు.

ఘృతం శతావరీకల్కైః క్షీరైర్దశగుణైః పచేత్ । శర్కరాపిప్పలీక్షౌద్రయుక్తం వా జారకం విదుః ॥ ౧,౧౭౨.

శతావరీ కల్కాన్ని పాలు పదింతలు వేసి నెయ్యితో కలిపి మరిగించి, చక్కెర, పిప్పలి, తేనె కలిపితే దాన్ని జారకంగా అంటారు.

ప్రతిమర్షోఽవపీడశ్చ నస్యం ప్రవపనం తథా । శిరోవిరేచనం చేతి పఞ్చకర్మ చ కథ్యతే ॥ ౧,౧౭౨.

ప్రతిమర్శ, అవపీడ, నస్య, ప్రవపన, శిరోవిరేచనం — ఇవి ఐదు విధాలైన పంచకర్మలు.

మాసైర్ద్విసంఖ్యైర్మాఘాద్యైః క్రమాత్షడృతవః స్మృతాః । అగ్నిసేవామధుక్షీరవికృతీః పరిపేవయేత్ ॥ ౧,౧౭౨.

మాఘమాసం మొదలుకొని ప్రతి రెండు నెలల చొప్పున ఆరు ఋతువులు ఉంటాయని చెప్పబడింది. ఈ కాలాల్లో మంట, పాలు, పెరుగు పదార్థాలను తక్కువగా వాడాలి.

స్త్రీయుక్తః శిశిరే తద్వద్వసన్తే న దివా స్వపేత్ । త్యజేద్వర్షాసు స్వప్నాదీఞ్ఛరదిన్దోశ్చ రశ్మయః ॥ ౧,౧౭౨.

శీతకాలంలో భార్యతో కలిసి నిద్రించాలి; వసంతంలో పగలు నిద్రించకూడదు. వర్షాకాలంలో నిద్రతో పాటు అలవాట్లను, శరదృతువులో చంద్రుని కాంతిని కూడా వదిలేయాలి.

పథ్యాని శాలయో ముద్రా వర్షామ్భః క్వథితం పయః । నిమ్వాతసీకుసుమ్భానాం శిగ్రుసర్షపయోస్తథా ॥ ౧,౧౭౨.

ఆరోగ్యానికి మేలు చేసే ఆహారాలు అంటే బియ్యం, ముద్ర పప్పు, వర్షపు నీరు, మరిగించిన పాలు, అలాగే నిమ్మ, ఆతసీ, కుసుంబ, శిగ్రు, ఆవాలు కూడా ఉన్నాయి.

జ్యోతిష్మతీమూలకానాం తైలాని చ హరన్తి హి । కృమికుష్ఠప్రమేహాంశ్చ వాతశ్లేష్మశిరోరుజః ॥ ౧,౧౭౨.

జ్యోతిష్మతి విత్తనాల నూనె మరియు ఇతర మూలికల నూనెలు పురుగులు, చర్మవ్యాధులు, మూత్ర సంబంధిత సమస్యలు, అలాగే వాతం, కఫం, తల నొప్పి వంటివాటిని పోగొడతాయి.

దాడిమామలకీకోలకరమర్ద్పియాలకమ్ । జమ్బీరం నాగగ్గం చ ఆమ్రాతకకపిన్థకమ్ ॥ ౧,౧౭౨.

దాడిమా, ఆమలక, కోల, కరమర్ద, పియాల, జంబీర, నాగంగ, ఆమ్రాతక, కపిత్థం — ఇవన్నీ చెప్పబడ్డాయి.

పిత్తలాన్యనిలఘ్నాని కఫోత్క్లేశకరాణిచ । జలం జీమూతకేక్ష్వాకుకుటజాకృతబన్ధనమ్ ॥ ౧,౧౭౨.

ఇవి పిత్తానికి మేలు చేస్తాయి, వాతాన్ని తగ్గిస్తాయి, కానీ కఫాన్ని పెంచుతాయి. జీమూతక, ఇక్ష్వాకు, కూటజంతో చేసిన నీరు బలంగా కట్టుగా ఉంటుంది.

ధామార్గవశ్చ సంయోజ్యాః సర్వథా వమనేష్వమీ । పూర్వాహ్నే వమనాయేతే మదనేన్ద్రయవీ వచా ॥ ౧,౧౭౨.

ధామార్గవం, అర్కం ఎప్పుడూ వాంతికి కలిపి వాడాలి. ఉదయం వాంతికి మదన, ఇంద్రయవ, వచా ఉపయోగిస్తారు.

మృదుకోష్టశ్చ పిత్తేన ఖరో వాతకఫాశ్రయాత్ । మధ్యమః సమదోషే స్యాత్త్రివృత్తితే విరేచనమ్ ॥ ౧,౧౭౨.

కొంతమందికి మృదువైన కడుపు ఉంటే అది పిత్తానికి, గట్టిగా ఉంటే వాతం, కఫానికి సంకేతం. మితమైన దోషాలు ఉన్నవారికి త్రివృత్తితో విరేచనం చేయవచ్చు.

శర్కరామధుసంయుక్తం సైన్ధవం నగరం త్రివృత్ । హరీతకీవిహఙ్గాని గోమూత్రేణ విరేచనమ్ ॥ ౧,౧౭౨.

త్రివృత్తిని పంచదార, తేనె కలిపి, సైంధవ లవణం, నాగరం, హరీతకి, విహంగాలను ఆవుపాలతో కలిపి విరేచనంగా ఇస్తారు.

ఏరణ్డతైలం త్రిఫలాక్వాథశ్చ ద్విగుణస్తథా । వాతోల్బణేషు దోషేషు భోజయిత్వాథ వామయేత్ ॥ ౧,౧౭౨.

ఎరండ నూనె, త్రిఫల కషాయం రెండింతలు తీసుకుని, వాతం ఎక్కువగా ఉన్న వ్యాధుల్లో తినిపించిన తర్వాత వాంతి చేయించాలి.

వంశాదినేత్రం కుర్వీత పడష్టద్వాదశాఙ్గులమ్ । కర్కన్ధృఫలవచ్ఛిద్రం వస్తిరుత్తానశాయినే ॥ ౧,౧౭౨.

బాంబూ కడ్డెను ఎనిమిది లేదా పన్నెండు వేళ్ళ పొడవుగా, కర్కంధు పండును పోలిన రంధ్రంతో తయారు చేసి, వెనక్కి పడుకున్నవారికి వస్తి కోసం ఉపయోగించాలి.

నిరూహదానేఽపి విధిరయమేవముదీరితః । అర్ధత్రిపట్పలే మాత్రా లఘుమధ్యోత్తమః క్రమాత్ ॥ ౧,౧౭౨.

నిరూహ వాడే విధానం ఇదే. మోతాదు తక్కువైతే అర పళ, మధ్యమైతే మూడు నాలుగో వంతు, ఎక్కువైతే ఒక పళగా ఉంటుంది.

పథ్యాక్షవాత్ర్యోకద్విచతుర్భాగ రుగర్దనాః । శతవర్యసృతాభృఙ్గసిన్ధువారాదిభావితాః ॥ ౧,౧౭౨.

ఆరోగ్యానికి మేలు చేసే అక్షవాత్రి, ఒకటి, రెండు, నాలుగు భాగాలు తీసుకుని, రుగర్దన, శతావరి, సృత, భృంగ, సింధువార వంటి పదార్థాలతో కలిపి వాడాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౭౩ ధన్వన్తరిరువాచ । ద్రవ్యాణి మధురాదీని వక్ష్యే రాగహరాణ్యహమ్ । శాలిషష్టికగోధృమక్షీరం ఘృతం రసా మధ ॥ ౧,౧౭౩.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు రుచి తీపిగా ఉండే, మనసు శాంతించించే పదార్థాలను చెప్పుతాను. వాటిలో శాలీ బియ్యం, షష్టిక బియ్యం, గోధుమ, పాలు, నెయ్యి, రసాలు, తేనె ఉన్నాయి.

మజ్జాశృఙ్గాటకయవకశేర్వివారుగీక్షురమ్ । గమ్భగీ పౌష్కరం బీజం ద్రాక్షా ఖర్జూరకం బలా ॥ ౧,౧౭౩.

మజ్జ, శృంగాటక, యవ, ఉరుగు, క్షుర, గంభారి, పౌష్కర బీజం, ద్రాక్ష, ఖర్జూరం, బలా ఇవన్నీ కూడా ఉన్నాయి.

నారికలేక్ష్వాత్మణుప్తా విదారీ చ ప్రియాలకమ్ । మధుకం తాలకష్మాణ్డం ముఖ్యోఽయం మధురో గణః ॥ ౧,౧౭౩.

కొబ్బరి, ఇక్ష్వాకు, ఆత్మనుప్త, విదారి, ప్రియాల, యష్టిమధు, తాటి పండు, కష్మాండ — ఇవే ముఖ్యమైన తీపి పదార్థాలు.

మూర్ఛాదాహప్రశమనః పడిన్ద్రియప్రసాదనః । కృమికృత్కఫకృచ్చైవ ఏకోఽత్యర్థ నిపేవితః ॥ ౧,౧౭౩.

ఇవి మూర్చ, కాలిన బాధను తగ్గిస్తాయి, ఇంద్రియాలకు శాంతిని ఇస్తాయి, కానీ ఎక్కువగా తీసుకుంటే పురుగులు, కఫం పెరుగుతాయి, హాని కలిగించవచ్చు.

శ్వాసకాసామ్యమాధుర్యస్వరఘాతార్వుదాని చ । గలగణ్డశ్లీపదాని గుడలేపాది కారయేత్ ॥ ౧,౧౭౩.

శ్వాస, దగ్గు, మధుమేహం, గొంతు మాంద్యం, గడ్డలు, గొంతు వాపు, శ్లీపదం వంటి వ్యాధులకు బెల్లం లేపం వంటివి వేయాలి.

దాడిమామలకామ్రం చ కపిత్థకరమర్దకౌ । మాతులుఙ్గామ్రాతకం చ బదరం తిన్తడీఫలమ్ ॥ ౧,౧౭౩.

దాడిమా, ఆమలక, మామిడి, కపిత్థం, కరమర్ద, మాతులుంగ, ఆమ్రాతక, బదర, చింతపండు పళ్ళు ఇందులో ఉన్నాయి.

దధి తక్రం కాఞ్జికం చ లకుచం చామ్లవే తసమ్ । అమ్లో లోణః శుణ్ఠీయుక్తో జారణః పాచనో రసః ॥ ౧,౧౭౩.

పెరుగు, మజ్జిగ, పులిసారము, లకుచా పండు, ఇంకా ఇతర పులుపు పదార్థాలు—పులుపు రుచి ఉప్పు, అల్లం కలిపి తింటే జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది, ఆహారం త్వరగా జీర్ణమవుతుంది.

క్లేదనో వాతకృద్ధృప్యో విదాహీ చానులోమనః । అమ్లోఽత్యర్థం సేవ్యమానః కుర్యాద్ధై దన్తహర్షకమ్ ॥ ౧,౧౭౩.

పులుపు రుచి శరీరాన్ని తేమగా చేస్తుంది, వాతాన్ని పెంచుతుంది, మంటను కలిగిస్తుంది, మలాన్ని కిందికి పోనిచేస్తుంది. దీన్ని ఎక్కువగా తీసుకుంటే పళ్లలో మంట, గరుకుదనం కలుగుతుంది.

శరీరస్య చ శైతిల్యం స్వరకణ్ఠాస్యహృద్దహేత్ । ఛిన్నభిన్నవ్రణాదీని పాచయిత్వాగ్నిభావితః ॥ ౧,౧౭౩.

ఇది శరీరానికి బలహీనతను, గొంతు, నోరు, హృదయానికి సంబంధించి సమస్యలను కలిగిస్తుంది. గాయాలు, మంటలు పండిన తర్వాత మళ్లీ మంటను పెంచుతుంది.

లవణాని యవక్షారసర్జికాదిశ్చ లావణః । శోధనః పాచనః క్లేదీ విశ్లేషసర్పణాదికృత్ ॥ ౧,౧౭౩.

ఉప్పు, యవక్షారము, సర్జికా వంటి ఉప్పులు—ఈ ఉప్పు రుచి శుద్ధిని, జీర్ణాన్ని, తేమను ఇస్తుంది; శరీరంలో వేరుచేయడం, వ్యాపించడాన్ని కలిగిస్తుంది.