గరుడపురాణమ్

దాడిమామలకైర్యూషో వహ్నికృద్వాతపిత్తహా । శ్వాసకాసప్రతిశ్యాయకఫఘ్నో మలకైః కృతః ॥ ౧,౧౬౯.

దాడిమ, ఆమలకితో చేసిన సూప్ జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది, వాయువు, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. ముల్లంగితో కలిపి వండితే కఫాన్ని, శ్వాసకోశ వ్యాధి, దగ్గు, జలుబును పోగొడుతుంది.

యవకోలకులత్థానాం యూషః కణ్ఠ్యోఽనిలాపహః । ముద్గామలకజో గ్రాహీ శ్లేష్మపిత్తవినాశనః ॥ ౧,౧౬౯.

యవ, కోలా, కులత్తి పప్పులతో చేసిన సూప్ గొంతుకు మంచిది, వాయువును తగ్గిస్తుంది. ముద్గపప్పు, ఆమలకితో చేసిన సూప్ బలంగా ఉండి, కఫం, పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది.

సగుడం దధి వాతఘ్నం సక్తవో రూక్షవాతులాః । ఘృతపూర్ణోఽగ్నికారీ స్యాద్వృష్యా గుర్వో చ శష్కులీ ॥ ౧,౧౬౯.

బెల్లంతో కలిపిన పెరుగు వాయువును తగ్గిస్తుంది. సక్తవాలు పొడిగా, వాయువుతో ఉంటాయి. నెయ్యితో నిండిన శష్కులి జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది, శుక్రవృద్ధికరంగా, భారంగా ఉంటుంది.

బృంహణాః సామిషా భక్ష్యపిష్ట కా గుఖః స్మృతాః । తైలసిద్ధాశ్చ దృష్టిఘ్నాస్తోయస్విన్నాశ్చ దుర్జరాః ॥ ౧,౧౬౯.

మాంసాహార పదార్థాలు బలాన్ని ఇస్తాయి. కాల్చిన పిండి వంటలు జీర్ణించుకోవడం కష్టం. నూనెతో చేసినవి కన్నులకు మంచివి, నీటితో వండినవి జీర్ణించుకోవడం కష్టం.

అత్యుష్ణా మణ్డకాః పథ్యాః శీతలా గుఖో మతాః । అనుపానఞ్చ పానీయం శ్రమతృష్ణాదినాశనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

చాలా వేడిగా ఉన్న మాంజం ఆరోగ్యానికి మంచిది. చల్లని పిండి వంటలు కూడా మంచివిగా భావిస్తారు. భోజనం తరువాత తాగిన నీరు అలసట, దాహం మొదలైనవి పోగొడుతుంది.

అన్నపానాదినా రక్షా కృత్స్యాద్రోగవర్జితః । అనుష్ణః శిఖికణ్ఠాభో విషఞ్చైవ వివర్ణకృత్ ॥ ౧,౧౬౯.

అన్నం, పానీయాలను సరిగ్గా నియమించుకుంటే వ్యాధులు రాకుండా ఉంటాయి. మయూరపు మెడ రంగులో ఉండే మోస్తరు వేడి నీరు, విషం వర్ణహీనతను కలిగిస్తాయి.

గన్ధస్పర్శరసాస్తీవ్రాభోక్తుశ్చ స్యాన్మనోవ్యథా । ఆఘ్రాణే చాక్షిరోగః స్యాదసాధ్యశ్చ భిషగ్వరైః । వేపథుర్జృమ్భణాద్యం స్యాద్విషస్యైతత్తు లక్షణమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

బలమైన వాసనలు, స్పర్శ, రుచులు తినేవారికి మనోవ్యధను కలిగిస్తాయి. వాటిని పీల్చితే కన్ను వ్యాధి వస్తుంది, అది ఉత్తమ వైద్యులకు కూడా నయం చేయలేరు. వణుకు, జబ్బులు, జబ్బు వంటి లక్షణాలు విషానికి సంకేతాలు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౭౦ ధన్వన్తరిరువాచ । జ్వరోఽష్టధా పృథగ్ద్వన్ద్వసంఘాతాగన్తుజః స్మృతః । ముస్తపర్పటకోశీరచన్దనోదీచ్యనాగరైః । శృతశీతం జలం దద్యాత్పిపాసాజ్వరశాన్తయే ॥ ౧,౧౭౦.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నారు: జ్వరం ఎనిమిది రకాలుగా వుంటుంది — ఒక్కొక్కటి వేర్వేరుగా, లేదా జంటగా, లేదా బయట కారణాల వల్ల కలుగుతుంది. దాహంతో కూడిన జ్వరం తగ్గించేందుకు, ముస్త, పర్పటక, ఉశీర, చందనం, ఉడీచ్య, నాగరాలతో నీటిని మరిగించి, చల్లార్చి, ఆ నీటిని ఇవ్వాలి.

నాగరం దేవకాష్ఠఞ్చ ధాన్యాకం బృహతీద్వయమ్ । దద్యాత్పాచనకం పూర్వం జ్వరితాయ జ్వరాపహమ్ ॥ ౧,౧౭౦.

నాగరం, దేవదారు, ధాన్యాకం, రెండు రకాల బృహతీలు కలిపి, ముందుగా జ్వరంతో ఉన్నవారికి పాచనంగా ఇవ్వాలి. ఇది జ్వరం తగ్గిస్తుంది.

ఆరగ్వధాభయాముస్తాతిక్తాగ్రన్థికనిర్మితః । కషాయః పాచనః సామే సశూలే చ జ్వరేహితః ॥ ౧,౧౭౦.

ఆరగ్వధ, హరిద్ర, ముస్త, తిక్త, గ్రంథికా కలిపి చేసిన కషాయం, పాచన శక్తి కలిగి ఉంటుంది. ఇది జీర్ణక్రమంలో లోపం, నొప్పితో కూడిన జ్వరంలో లాభదాయకం.

మధూకసారసిన్ధూత్థవచోషణకణాః సమాః । శ్లక్ష్ణం పిష్ట్వామ్భసా నస్యం కుర్యాత్సంజ్ఞాప్రబోధనమ్ ॥ ౧,౧౭౦.

మధూక, సార, సింధూత్త, వచ, ఉషణ — ఇవన్నీ సమానంగా తీసుకుని మెత్తగా నూరి, నీటితో కలిపి నాసిక ద్వారా ఇవ్వాలి. ఇది మూర్ఛ పోయినవారికి జ్ఞానం తిరిగి వస్తుంది.

త్రివృద్విశాలాత్రిఫలాకటుకారగ్వధైః కృతః । సక్షారో భేదనః క్వాథః పేయః సర్వజ్వరాపహః ॥ ౧,౧౭౦.

త్రివృత్, విశాల, త్రిఫల, కటుక, ఆరగ్వధతో చేసిన కషాయంలో క్షారం కలిపి, ఆ కషాయాన్ని తాగితే, ఇది విరేచనంగా పనిచేసి, అన్ని రకాల జ్వరాలను పోగొడుతుంది.

మహౌషధామృతాముస్తచన్దనోశీరధాన్యకైః । క్వాథస్తృతీయకం హన్తి శర్కరామధుయోజితః ॥ ౧,౧౭౦.

మహౌషధ, అమృత, ముస్త, చందనం, ఉశీర, ధాన్యకాలతో చేసిన కషాయాన్ని, శర్కర, తేనె కలిపి తాగితే, తృతీయక జ్వరం నయమవుతుంది.

అపామగజటాకట్యాం లోహితైః సప్తతన్తుభిః । బద్ధ్వా వారే రవేర్నూనం జ్వరం హన్తి తృతీయకమ్ ॥ ౧,౧౭౦.

అపామార్గ మూలాన్ని తీసుకుని, దాని నుండి ఏడుపొడుగు ఎర్ర దారాలను నడుము చుట్టూ, సూర్యోదయానికి కట్టితే, తృతీయక జ్వరం తప్పక పోతుంది.

గఙ్గాయా ఉత్తరే కూలే అపుత్రస్తాపసో మృతః । తస్మై తిలోదకం దద్యాన్ముఞ్చత్యైకాహికో జ్వరః ॥ ౧,౧౭౦.

గంగానది ఉత్తర తీరంలో, సంతానం లేని తపస్వి మరణిస్తే, అతనికి నువ్వుల నీరు సమర్పిస్తే, ఏకాహిక జ్వరం విడిపోతుంది.

గుడూచ్యాః క్వాథకల్కాభ్యాం విఫలావాసకస్య చ । మృద్వీకాయా బలాయాశ్చ సిద్ధాః స్నేహా జ్వరచ్ఛిదః ॥ ౧,౧౭౦.

గుడూచీ, విఫల, వాసక, మృద్వీక, బలతో చేసిన కషాయం, కల్కతో సిద్ధం చేసిన నూనె, జ్వరాన్ని పోగొడుతుంది.

ధాత్రీశివాకణావహ్నిక్వాథః సర్వజ్వరాన్తకః । జ్వరాతిసారహరణమౌషధం ప్రవదామ్యథ ॥ ౧,౧౭౦.

ధాత్రి, శివా, కణ, వహ్ని కలిపి చేసిన కషాయం అన్ని జ్వరాలను పోగొడుతుంది. ఇప్పుడు జ్వరం, అతిసారం రెండింటినీ పోగొట్టే ఔషధాన్ని చెబుతాను.

పృశ్రిపర్ణోబలావిల్వనాగరోత్పలధాన్యకైః । పాఠేన్ద్రయవభూనిమ్బముస్తపర్పటకైః శృతాః । జ్యన్త్యామమతీసారం సజ్వరం సమహౌషధాః ॥ ౧,౧౭౦.

పృశ్నిపర్ణి, బల, బిల్వ, నాగర, ఉత్పల, ధాన్యక, పాఠా, ఇంద్రయవ, భూనింబ, ముస్త, పర్పటక, మహౌషధాలతో చేసిన కషాయం, తీవ్రమైన జ్వరం, అతిసారాన్ని నయం చేస్తుంది.

నాగరాతివిషాముస్తభూనిమ్బామృతవత్సకైః । సర్వజ్వరహరః క్వథః సర్వాతీసారనాశనః ॥ ౧,౧౭౦.

నాగర, అతివిష, ముస్త, భూనింబ, అమృతవత్సక కలిపి చేసిన కషాయం, అన్ని జ్వరాలు, అన్ని రకాల అతిసారాలను పోగొడుతుంది.

ముస్తపర్పటకదివ్యశృఙ్గవేరశృతం పయః । శాలపర్ణో పృశ్రిపర్ణో బృహతీ కణ్టకారికా ॥ ౧,౧౭౦.

ముస్త, పర్పటక, దివ్య శృంగవేర, శాలపర్ణి, పృశ్నిపర్ణి, బృహతీ, కంటకారికా కలిపి పాలలో మరిగిస్తే, అది ఆరోగ్యానికి మంచిది.

బలాశ్వదంష్ట్రాబిల్వాది పాఠానాగరధాన్యకమ్ । ఏతదాహారసంయోగే హితం సర్వాతిసారిణామ్ ॥ ౧,౧౭౦.

బల, అశ్వదంష్ట్ర, బిల్వ, పాఠా, నాగర, ధాన్యకాలను ఆహారంలో కలిపి తీసుకుంటే, అన్ని రకాల అతిసారంతో బాధపడేవారికి ఉపయోగపడుతుంది.

బిల్వచూతాస్థిక్వాథశ్చ ఖణ్డం మధ్వతిసారనుత్ । అతిసారే హితా తద్వత్కుటజత్వక్కణాయుతా ॥ ౧,౧౭౦.

బిల్వ, మామిడి గింజల కషాయాన్ని, శర్కర కలిపి తాగితే, అతిసారం తగ్గుతుంది. అలాగే, కూటజ త్వక్ కలిపిన కషాయం కూడా లాభదాయకం.

వత్సకాతివిషావిశ్వకణాకన్దకషాయకః । ప్రయుక్తశ్చామశూలాఢ్యే హ్యతీసారే సశోణిత ॥ ౧,౧౭౦.

వత్సక, అతివిష, విశ్వకణ, కందతో చేసిన కషాయం, నొప్పితో, రక్తంతో కూడిన అతిసారంలో ఉపయోగపడుతుంది.

చికిత్సాథ గ్రహణ్యాస్తుగ్రహణీ చాగ్రినాశినీ । చిత్రకాక్వాథక్లకాభ్యాం గ్రహణీఘ్నం క్షృతం హవిః । గుల్మశోథోదరప్లీహశూలార్శోఘ్నం ప్రదీపనమ్ ॥ ౧,౧౭౦.

ఇప్పుడు గ్రహణి చికిత్స: గ్రహణి వ్యాధి, చిత్రక కషాయం, కల్కతో సిద్ధం చేసిన నెయ్యి తినడం వల్ల పోతుంది. ఇది అజీర్ణం, గుల్మం, వాపు, కడుపు వ్యాధులు, ప్లీహ, నొప్పి, మూత్రపిండాల వ్యాధులు, అరశస్సు తగ్గిస్తుంది.

సౌవర్చలం సైన్ధవఞ్చ విడఙ్గౌద్భిదమేవ చ । సాముద్రేణ సమం పఞ్చలవణాన్యత్ర యోజయేత్ ॥ ౧,౧౭౦.

సౌవర్చల, సైంధవ, విడంగ, ఉద్భిద, సముద్ర లవణం — ఈ ఐదు లవణాలను కలిపి వాడాలి.

భేషజం శస్త్రక్షారాగ్న్యస్త్రిధా వై చార్శసాం హరమ్ । విద్ధి తచ్చార్శసోఘ్నన్తు యద్ధి తక్రం నవోద్ధృతమ్ ॥ ౧,౧౭౦.

మూలవ్యాధి నివారణకు మూడు విధాల వైద్యం ఉంది — శస్త్రచికిత్స, క్షారచికిత్స, అగ్నిచికిత్స. కొత్తగా మరిగిన మజ్జిగ కూడా మూలవ్యాధికి మంచి ఔషధం అని తెలుసుకో.

గుడూటీం పిప్పలీయుక్తామభయాం ఘృతభర్జితామ్ । త్రివృదర్శోవినాశార్థం భక్షయేదమ్లలోణికామ్ ॥ ౧,౧౭౦.

గుడూచితో పాటు పిప్పలితో, నెయ్యిలో వేయించిన హరితకితో酸పాటి, ఉప్పు కలిపిన పదార్థాలు తింటే మూలవ్యాధి, మలబద్ధకం పోతాయి.

తిలేక్షురససంయోగశ్చార్శః కుష్ఠ వినాశనః । పఞ్చకోలం సమరిచం సత్ర్యూషణమథాగ్నికృత్ ॥ ౧,౧౭౦.

నువ్వుల రసం కలిపితే మూలవ్యాధి, చర్మవ్యాధులు పోతాయి. ఐదు రకాల కోలాలు, మిరియాలు, మూడు రకాల కారాలు కలిపితే జీర్ణశక్తి పెరుగుతుంది.

హరీతకీ భక్ష్యమాణా నాగేరణ గుడేన వా । సైన్ధవోపహితా వాపి సాతత్యేనాగ్నిదీపనీ ॥ ౧,౧౭౦.

హరితకిని తినడం, లేదా అల్లం, బెల్లంతో కలిపి తినడం, లేదా సైంధవ లవణంతో తినడం జీర్ణాగ్నిని ఎప్పటికప్పుడు ప్రేరేపిస్తుంది.