గరుడపురాణమ్

అక్షజం కఫపిత్తఘ్నం కేశ్యం త్వక్శ్రోత్రతర్పణమ్ । త్రిదోషఘ్నం మధు ప్రోక్తం వాతలఞ్చ ప్రకీర్తితమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

ఎర్రండ నూనె కఫం, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, జుట్టు పెరుగుతుంది, చర్మం, చెవులకు పోషణ ఇస్తుంది. తేనె మూడు దోషాలను తగ్గిస్తుంది, కానీ వాయువు ఎక్కువగా పెరుగుతుంది.

హిక్కాశ్వాసకృమిచ్ఛర్దిమేహతృష్ణావిషామహమ్ । ఇక్షవోరక్తపిత్తఘ్నో బల్యా వృష్యాః కఫప్రదాః ॥ ౧,౧౬౯.

చెరకు హిక్కా, శ్వాసకోశ వ్యాధి, పురుగులు, వాంతులు, మూత్రవ్యాధి, దాహం, విషాన్ని తగ్గిస్తుంది. చెరకు రసం రక్తపిత్తాన్ని పోగొడుతుంది, బలాన్ని పెంచుతుంది, శుక్రవృద్ధికరంగా ఉంటుంది, కానీ కఫాన్ని పెంచుతుంది.

ఫాణితం పిత్తలం తవ్రిం సురా మత్స్యణ్డికా లఘుః । ఖణ్డం వృష్యం తథా స్నిగ్ధం స్వాద్వసృక్పిత్తవాతజిత్ ॥ ౧,౧౬౯.

బెల్లం పిత్తాన్ని పెంచుతుంది, తీవ్రమైనది. సురా, చేప ఉప్పు తేలికగా ఉంటాయి. సక్కర శుక్రవృద్ధికరంగా, మృదువుగా, తీపిగా, రక్తం, పిత్తం, వాయువును తగ్గిస్తుంది.

వాతపిత్తహరో రూక్షో వాతఘ్నః కఫకృద్గుడః । స పిత్తఘ్నః పరః పథ్యః పురాణోఽసృక్ప్రసాదనః ॥ ౧,౧౬౯.

బెల్లం వాయువు, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, పొడిగా ఉంటుంది, వాయువును తగ్గిస్తుంది, కానీ కఫాన్ని పెంచుతుంది. పాత బెల్లం పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, ఆరోగ్యానికి మంచిది, రక్తాన్ని శుద్ధి చేస్తుంది.

రక్తిపిత్తహరా వృష్యా సస్నేహా గడశర్కరా । సర్వపిత్తకరం మద్యమమ్లత్వాత్కఫవాతజిత్ ॥ ౧,౧౬౯.

నెయ్యితో కలిపిన సక్కర రక్తపిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, శుక్రవృద్ధికరంగా ఉంటుంది. మధ్యస్థాయి సక్కర పులుపు వల్ల అన్ని రకాల పిత్తాన్ని పెంచుతుంది, కానీ కఫం, వాయువును తగ్గిస్తుంది.

రక్తపిత్తకరాస్తీక్ష్ణాస్తథా సౌవీరజాతయః । పాచనో దీపనః పథ్యో మణ్డః స్యాద్భృష్టతణ్డులః ॥ ౧,౧౬౯.

తీవ్రమైన, కొత్తగా తయారైన వెనిగర్ రక్తపిత్తాన్ని పెంచుతుంది. వేయించిన బియ్యంతో చేసిన మాంజం జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది, ఆకలిని పెంచుతుంది, ఆరోగ్యానికి మంచిది.

వాతానులోమనీ లఘ్వీ పేయా వస్తివిశోధనీ । సతక్రదాడిమవ్యోషా సగుడా మధుపిప్పలీ ॥ ౧,౧౬౯.

తేలికపాటి పేయం వాయువును దిగువకు నడిపిస్తుంది, మూత్రాశయాన్ని శుద్ధి చేస్తుంది. శతక్ర, దాడిమ, పిప్పలి, బెల్లం, తేనెతో కలిపితే మరింత ప్రయోజనం కలుగుతుంది.

ఇన్తీయం సుకృతా పేయా కాసశ్వా సప్రవాహికాః । పాయసః కఫకృద్బల్యః కృశరా వాతనాశినీ ॥ ౧,౧౬౯.

బాగా తయారైన పేయం దగ్గు, శ్వాసకోశ వ్యాధి, ప్రవాహికకు ఉపయోగపడుతుంది. పాలలో వండిన అన్నం కఫాన్ని, బలాన్ని పెంచుతుంది. కృశర వాయువును తగ్గిస్తుంది.

సుధౌతః ప్రస్త్రుతః స్నిగ్ధః సుఖోష్ణో లఘురోచనః । కన్దమూలఫలేహైః సాధితో బృంహణోగురుః ॥ ౧,౧౬౯.

బాగా కడిగిన, వడగట్టిన, మృదువైన అన్నం సున్నితంగా వేడిగా, తేలికగా ఉండి, కందులు, పండ్లు, మూలకాండలతో వండితే బలాన్ని ఇస్తుంది, కానీ భారంగా ఉంటుంది.

ఈషదుష్ణసేవనాచ్చ లఘుః సూపః సుసాధితః । స్విన్న నిష్పీడితం శాకం హితం స్నేహాదిసంస్కృతమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

కొంచెం వేడిగా, బాగా వండిన సూప్ తేలికగా ఉంటుంది. ఉడికించి నిప్పుతో నలిపిన కూరగాయలు నెయ్యి మొదలైన వాటితో వండితే ఆరోగ్యానికి మంచివి.

దాడిమామలకైర్యూషో వహ్నికృద్వాతపిత్తహా । శ్వాసకాసప్రతిశ్యాయకఫఘ్నో మలకైః కృతః ॥ ౧,౧౬౯.

దాడిమ, ఆమలకితో చేసిన సూప్ జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది, వాయువు, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. ముల్లంగితో కలిపి వండితే కఫాన్ని, శ్వాసకోశ వ్యాధి, దగ్గు, జలుబును పోగొడుతుంది.

యవకోలకులత్థానాం యూషః కణ్ఠ్యోఽనిలాపహః । ముద్గామలకజో గ్రాహీ శ్లేష్మపిత్తవినాశనః ॥ ౧,౧౬౯.

యవ, కోలా, కులత్తి పప్పులతో చేసిన సూప్ గొంతుకు మంచిది, వాయువును తగ్గిస్తుంది. ముద్గపప్పు, ఆమలకితో చేసిన సూప్ బలంగా ఉండి, కఫం, పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది.

సగుడం దధి వాతఘ్నం సక్తవో రూక్షవాతులాః । ఘృతపూర్ణోఽగ్నికారీ స్యాద్వృష్యా గుర్వో చ శష్కులీ ॥ ౧,౧౬౯.

బెల్లంతో కలిపిన పెరుగు వాయువును తగ్గిస్తుంది. సక్తవాలు పొడిగా, వాయువుతో ఉంటాయి. నెయ్యితో నిండిన శష్కులి జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది, శుక్రవృద్ధికరంగా, భారంగా ఉంటుంది.

బృంహణాః సామిషా భక్ష్యపిష్ట కా గుఖః స్మృతాః । తైలసిద్ధాశ్చ దృష్టిఘ్నాస్తోయస్విన్నాశ్చ దుర్జరాః ॥ ౧,౧౬౯.

మాంసాహార పదార్థాలు బలాన్ని ఇస్తాయి. కాల్చిన పిండి వంటలు జీర్ణించుకోవడం కష్టం. నూనెతో చేసినవి కన్నులకు మంచివి, నీటితో వండినవి జీర్ణించుకోవడం కష్టం.

అత్యుష్ణా మణ్డకాః పథ్యాః శీతలా గుఖో మతాః । అనుపానఞ్చ పానీయం శ్రమతృష్ణాదినాశనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

చాలా వేడిగా ఉన్న మాంజం ఆరోగ్యానికి మంచిది. చల్లని పిండి వంటలు కూడా మంచివిగా భావిస్తారు. భోజనం తరువాత తాగిన నీరు అలసట, దాహం మొదలైనవి పోగొడుతుంది.

అన్నపానాదినా రక్షా కృత్స్యాద్రోగవర్జితః । అనుష్ణః శిఖికణ్ఠాభో విషఞ్చైవ వివర్ణకృత్ ॥ ౧,౧౬౯.

అన్నం, పానీయాలను సరిగ్గా నియమించుకుంటే వ్యాధులు రాకుండా ఉంటాయి. మయూరపు మెడ రంగులో ఉండే మోస్తరు వేడి నీరు, విషం వర్ణహీనతను కలిగిస్తాయి.

గన్ధస్పర్శరసాస్తీవ్రాభోక్తుశ్చ స్యాన్మనోవ్యథా । ఆఘ్రాణే చాక్షిరోగః స్యాదసాధ్యశ్చ భిషగ్వరైః । వేపథుర్జృమ్భణాద్యం స్యాద్విషస్యైతత్తు లక్షణమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

బలమైన వాసనలు, స్పర్శ, రుచులు తినేవారికి మనోవ్యధను కలిగిస్తాయి. వాటిని పీల్చితే కన్ను వ్యాధి వస్తుంది, అది ఉత్తమ వైద్యులకు కూడా నయం చేయలేరు. వణుకు, జబ్బులు, జబ్బు వంటి లక్షణాలు విషానికి సంకేతాలు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౭౦ ధన్వన్తరిరువాచ । జ్వరోఽష్టధా పృథగ్ద్వన్ద్వసంఘాతాగన్తుజః స్మృతః । ముస్తపర్పటకోశీరచన్దనోదీచ్యనాగరైః । శృతశీతం జలం దద్యాత్పిపాసాజ్వరశాన్తయే ॥ ౧,౧౭౦.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నారు: జ్వరం ఎనిమిది రకాలుగా వుంటుంది — ఒక్కొక్కటి వేర్వేరుగా, లేదా జంటగా, లేదా బయట కారణాల వల్ల కలుగుతుంది. దాహంతో కూడిన జ్వరం తగ్గించేందుకు, ముస్త, పర్పటక, ఉశీర, చందనం, ఉడీచ్య, నాగరాలతో నీటిని మరిగించి, చల్లార్చి, ఆ నీటిని ఇవ్వాలి.

నాగరం దేవకాష్ఠఞ్చ ధాన్యాకం బృహతీద్వయమ్ । దద్యాత్పాచనకం పూర్వం జ్వరితాయ జ్వరాపహమ్ ॥ ౧,౧౭౦.

నాగరం, దేవదారు, ధాన్యాకం, రెండు రకాల బృహతీలు కలిపి, ముందుగా జ్వరంతో ఉన్నవారికి పాచనంగా ఇవ్వాలి. ఇది జ్వరం తగ్గిస్తుంది.

ఆరగ్వధాభయాముస్తాతిక్తాగ్రన్థికనిర్మితః । కషాయః పాచనః సామే సశూలే చ జ్వరేహితః ॥ ౧,౧౭౦.

ఆరగ్వధ, హరిద్ర, ముస్త, తిక్త, గ్రంథికా కలిపి చేసిన కషాయం, పాచన శక్తి కలిగి ఉంటుంది. ఇది జీర్ణక్రమంలో లోపం, నొప్పితో కూడిన జ్వరంలో లాభదాయకం.

మధూకసారసిన్ధూత్థవచోషణకణాః సమాః । శ్లక్ష్ణం పిష్ట్వామ్భసా నస్యం కుర్యాత్సంజ్ఞాప్రబోధనమ్ ॥ ౧,౧౭౦.

మధూక, సార, సింధూత్త, వచ, ఉషణ — ఇవన్నీ సమానంగా తీసుకుని మెత్తగా నూరి, నీటితో కలిపి నాసిక ద్వారా ఇవ్వాలి. ఇది మూర్ఛ పోయినవారికి జ్ఞానం తిరిగి వస్తుంది.

త్రివృద్విశాలాత్రిఫలాకటుకారగ్వధైః కృతః । సక్షారో భేదనః క్వాథః పేయః సర్వజ్వరాపహః ॥ ౧,౧౭౦.

త్రివృత్, విశాల, త్రిఫల, కటుక, ఆరగ్వధతో చేసిన కషాయంలో క్షారం కలిపి, ఆ కషాయాన్ని తాగితే, ఇది విరేచనంగా పనిచేసి, అన్ని రకాల జ్వరాలను పోగొడుతుంది.

మహౌషధామృతాముస్తచన్దనోశీరధాన్యకైః । క్వాథస్తృతీయకం హన్తి శర్కరామధుయోజితః ॥ ౧,౧౭౦.

మహౌషధ, అమృత, ముస్త, చందనం, ఉశీర, ధాన్యకాలతో చేసిన కషాయాన్ని, శర్కర, తేనె కలిపి తాగితే, తృతీయక జ్వరం నయమవుతుంది.

అపామగజటాకట్యాం లోహితైః సప్తతన్తుభిః । బద్ధ్వా వారే రవేర్నూనం జ్వరం హన్తి తృతీయకమ్ ॥ ౧,౧౭౦.

అపామార్గ మూలాన్ని తీసుకుని, దాని నుండి ఏడుపొడుగు ఎర్ర దారాలను నడుము చుట్టూ, సూర్యోదయానికి కట్టితే, తృతీయక జ్వరం తప్పక పోతుంది.

గఙ్గాయా ఉత్తరే కూలే అపుత్రస్తాపసో మృతః । తస్మై తిలోదకం దద్యాన్ముఞ్చత్యైకాహికో జ్వరః ॥ ౧,౧౭౦.

గంగానది ఉత్తర తీరంలో, సంతానం లేని తపస్వి మరణిస్తే, అతనికి నువ్వుల నీరు సమర్పిస్తే, ఏకాహిక జ్వరం విడిపోతుంది.

గుడూచ్యాః క్వాథకల్కాభ్యాం విఫలావాసకస్య చ । మృద్వీకాయా బలాయాశ్చ సిద్ధాః స్నేహా జ్వరచ్ఛిదః ॥ ౧,౧౭౦.

గుడూచీ, విఫల, వాసక, మృద్వీక, బలతో చేసిన కషాయం, కల్కతో సిద్ధం చేసిన నూనె, జ్వరాన్ని పోగొడుతుంది.

ధాత్రీశివాకణావహ్నిక్వాథః సర్వజ్వరాన్తకః । జ్వరాతిసారహరణమౌషధం ప్రవదామ్యథ ॥ ౧,౧౭౦.

ధాత్రి, శివా, కణ, వహ్ని కలిపి చేసిన కషాయం అన్ని జ్వరాలను పోగొడుతుంది. ఇప్పుడు జ్వరం, అతిసారం రెండింటినీ పోగొట్టే ఔషధాన్ని చెబుతాను.

పృశ్రిపర్ణోబలావిల్వనాగరోత్పలధాన్యకైః । పాఠేన్ద్రయవభూనిమ్బముస్తపర్పటకైః శృతాః । జ్యన్త్యామమతీసారం సజ్వరం సమహౌషధాః ॥ ౧,౧౭౦.

పృశ్నిపర్ణి, బల, బిల్వ, నాగర, ఉత్పల, ధాన్యక, పాఠా, ఇంద్రయవ, భూనింబ, ముస్త, పర్పటక, మహౌషధాలతో చేసిన కషాయం, తీవ్రమైన జ్వరం, అతిసారాన్ని నయం చేస్తుంది.

నాగరాతివిషాముస్తభూనిమ్బామృతవత్సకైః । సర్వజ్వరహరః క్వథః సర్వాతీసారనాశనః ॥ ౧,౧౭౦.

నాగర, అతివిష, ముస్త, భూనింబ, అమృతవత్సక కలిపి చేసిన కషాయం, అన్ని జ్వరాలు, అన్ని రకాల అతిసారాలను పోగొడుతుంది.