గరుడపురాణమ్

ఉష్ణం వారి జ్వరశ్వాసమేదోఽనిలకఫాపహమ్ । శృతం శీతత్రిదోషఘ్నముషితం తచ్చ దోషలమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

వేడి నీరు జ్వరం, శ్వాసకోశ సమస్యలు, కొవ్వు, వాయువు, కఫాన్ని పోగొడుతుంది. మరిగించిన నీరు చల్లదనాన్ని, మూడు దోషాలను తొలగిస్తుంది. కానీ నిల్వ ఉంచిన నీరు హానికరం.

గోక్షీరం వాతపిత్తగ్నం స్నిగ్ధం గురురసాయనమ్ । గవ్యాద్గురుతరం స్నిగ్ధం మాహిష్వహ్నినాశనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

ఆవు పాలు వాయు, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తాయి, మృదువుగా, బరువుగా, ఆయుర్వేదంలో రసాయనంగా ఉంటాయి. మేషపాలు ఆవుపాలకంటే ఇంకా బరువుగా, మృదువుగా ఉండి, జీర్ణశక్తిని తగ్గిస్తాయి.

ఛాగం రక్తాతిసారఘ్నం కాసశ్వాసకఫాపహమ్ । చక్షుష్యం జీవనం స్త్రీణాం రక్తపిత్తే చనావనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

మేకపాలు రక్తపిత్తం వల్ల వచ్చే విరేచనాన్ని, దగ్గు, శ్వాసకోశ వ్యాధులు, కఫాన్ని పోగొడతాయి. ఇవి కళ్లకు మంచివి, స్త్రీలకు పోషకంగా ఉంటాయి, రక్తపిత్తంలో కూడా ఉపయోగపడతాయి.

పరం వాతహరం వృష్యం పిత్తశ్లేష్మకరం దధి । దోషఘ్నం మన్థజాతన్తు మస్తు స్రోతోవిశోధనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

పెరుగు వాయువును బాగా తగ్గించేది, శక్తివర్థకం, కానీ పిత్తం, కఫాన్ని పెంచుతుంది. మజ్జిగ, మస్తు దోషాలను తొలగించి, శరీర నాళాలను శుద్ధి చేస్తాయి.

గ్రహణ్యర్శోఽర్దితార్తిఘ్నం నవనీతం నవోద్ధృతమ్ । వికారాశ్చ కిలాటాద్యా గురవః కుష్ఠహేతవః ॥ ౧,౧౬౯.

కొత్తగా మథించిన వెన్న ప్రేగుల వ్యాధులు, మూర్ఛ, నొప్పి తొలగిస్తుంది. పాత వెన్న, ఇతర ఇలాంటి పదార్థాలు బరువుగా ఉండి, చర్మవ్యాధులకు కారణమవుతాయి.

పరం గ్రహణీశోథార్శః పాణ్డ్వతీసారగుల్మనుత్ । త్రిదోషశమనం తక్రం కథితం పూర్వసూరిభిః ॥ ౧,౧౬౯.

మజ్జిగ ప్రేగుల వ్యాధులు, వాపు, మూర్ఛ, పాండురోగం, విరేచనాలు, గుండె గడ్డలు వంటి వ్యాధులకు ఉత్తమమని పురాతన ఋషులు చెప్పారు. ఇది మూడు దోషాలను శాంతిపరచుతుంది.

వృష్యఞ్చ మధురం సర్పిర్వాతపిత్తకఫాపహమ్ । గవ్యం మేధ్యఞ్చ చాక్షుష్యం సంస్కారాచ్చ త్రిదోషజిత్ ॥ ౧,౧౬౯.

నేయి శక్తివర్థకంగా, తీపిగా, వాయు, పిత్తం, కఫాన్ని తొలగిస్తుంది. ఆవు నేయి మేధస్సుకు, కళ్లకు మంచిది. సరిగ్గా తయారుచేస్తే మూడు దోషాలను కూడా జయిస్తుంది.

అపస్మారగదోన్మాదమూర్ఛాఘ్నం సంస్కృతఙ్ఘృతమ్ । అజాదీనాఞ్చ సర్పోషి విద్యాద్గోక్షీరసద్గుణైః । కఫవాతహరం మూత్రం సర్వక్రిమివిషాపహమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

సంస్కరించిన నేయి అపస్మారం, విషం, ఉన్మాదం, మూర్ఛను పోగొడుతుంది. మేక మొదలైన జంతువుల నేయి కూడా ఆవుపాల మంచి లక్షణాలు కలిగి ఉంటుంది. మూత్రం వాయు, కఫాన్ని తగ్గించి, అన్ని క్రిములు, విషాలను నాశనం చేస్తుంది.

పాణ్డుత్వోదరకుష్ఠార్శః శోథగుల్మప్రమేహనుత్ । వాతశ్లేష్మహరం బల్యం తైలం కశ్యం తిలోద్భవమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

నువ్వుల నూనె పాండురోగం, ఉదర వాపు, చర్మవ్యాధులు, మూర్ఛ, వాపు, గుండె గడ్డలు, మూత్రవ్యాధులను పోగొడుతుంది. ఇది వాయు, కఫాన్ని తగ్గించి, శరీరానికి బలాన్ని ఇస్తుంది, ఉత్తమమైనదిగా భావించబడుతుంది.

సార్షపం కృమిపాణ్డుఘ్నం కఫమేదోఽనిలాపహమ్ । క్షౌమం తైలమచక్షుష్యం పిత్తహృద్వాతనాశనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

ఆవాల గింజలు పురుగులు, పాండురోగాన్ని తొలగిస్తాయి; కఫం, కొవ్వు, వాయువును తగ్గిస్తాయి. పత్తి నూనె కన్నులకు మంచిది, పిత్తం, హృదయ రుగ్మతలు, వాయువును పోగొడుతుంది.

అక్షజం కఫపిత్తఘ్నం కేశ్యం త్వక్శ్రోత్రతర్పణమ్ । త్రిదోషఘ్నం మధు ప్రోక్తం వాతలఞ్చ ప్రకీర్తితమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

ఎర్రండ నూనె కఫం, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, జుట్టు పెరుగుతుంది, చర్మం, చెవులకు పోషణ ఇస్తుంది. తేనె మూడు దోషాలను తగ్గిస్తుంది, కానీ వాయువు ఎక్కువగా పెరుగుతుంది.

హిక్కాశ్వాసకృమిచ్ఛర్దిమేహతృష్ణావిషామహమ్ । ఇక్షవోరక్తపిత్తఘ్నో బల్యా వృష్యాః కఫప్రదాః ॥ ౧,౧౬౯.

చెరకు హిక్కా, శ్వాసకోశ వ్యాధి, పురుగులు, వాంతులు, మూత్రవ్యాధి, దాహం, విషాన్ని తగ్గిస్తుంది. చెరకు రసం రక్తపిత్తాన్ని పోగొడుతుంది, బలాన్ని పెంచుతుంది, శుక్రవృద్ధికరంగా ఉంటుంది, కానీ కఫాన్ని పెంచుతుంది.

ఫాణితం పిత్తలం తవ్రిం సురా మత్స్యణ్డికా లఘుః । ఖణ్డం వృష్యం తథా స్నిగ్ధం స్వాద్వసృక్పిత్తవాతజిత్ ॥ ౧,౧౬౯.

బెల్లం పిత్తాన్ని పెంచుతుంది, తీవ్రమైనది. సురా, చేప ఉప్పు తేలికగా ఉంటాయి. సక్కర శుక్రవృద్ధికరంగా, మృదువుగా, తీపిగా, రక్తం, పిత్తం, వాయువును తగ్గిస్తుంది.

వాతపిత్తహరో రూక్షో వాతఘ్నః కఫకృద్గుడః । స పిత్తఘ్నః పరః పథ్యః పురాణోఽసృక్ప్రసాదనః ॥ ౧,౧౬౯.

బెల్లం వాయువు, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, పొడిగా ఉంటుంది, వాయువును తగ్గిస్తుంది, కానీ కఫాన్ని పెంచుతుంది. పాత బెల్లం పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, ఆరోగ్యానికి మంచిది, రక్తాన్ని శుద్ధి చేస్తుంది.

రక్తిపిత్తహరా వృష్యా సస్నేహా గడశర్కరా । సర్వపిత్తకరం మద్యమమ్లత్వాత్కఫవాతజిత్ ॥ ౧,౧౬౯.

నెయ్యితో కలిపిన సక్కర రక్తపిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, శుక్రవృద్ధికరంగా ఉంటుంది. మధ్యస్థాయి సక్కర పులుపు వల్ల అన్ని రకాల పిత్తాన్ని పెంచుతుంది, కానీ కఫం, వాయువును తగ్గిస్తుంది.

రక్తపిత్తకరాస్తీక్ష్ణాస్తథా సౌవీరజాతయః । పాచనో దీపనః పథ్యో మణ్డః స్యాద్భృష్టతణ్డులః ॥ ౧,౧౬౯.

తీవ్రమైన, కొత్తగా తయారైన వెనిగర్ రక్తపిత్తాన్ని పెంచుతుంది. వేయించిన బియ్యంతో చేసిన మాంజం జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది, ఆకలిని పెంచుతుంది, ఆరోగ్యానికి మంచిది.

వాతానులోమనీ లఘ్వీ పేయా వస్తివిశోధనీ । సతక్రదాడిమవ్యోషా సగుడా మధుపిప్పలీ ॥ ౧,౧౬౯.

తేలికపాటి పేయం వాయువును దిగువకు నడిపిస్తుంది, మూత్రాశయాన్ని శుద్ధి చేస్తుంది. శతక్ర, దాడిమ, పిప్పలి, బెల్లం, తేనెతో కలిపితే మరింత ప్రయోజనం కలుగుతుంది.

ఇన్తీయం సుకృతా పేయా కాసశ్వా సప్రవాహికాః । పాయసః కఫకృద్బల్యః కృశరా వాతనాశినీ ॥ ౧,౧౬౯.

బాగా తయారైన పేయం దగ్గు, శ్వాసకోశ వ్యాధి, ప్రవాహికకు ఉపయోగపడుతుంది. పాలలో వండిన అన్నం కఫాన్ని, బలాన్ని పెంచుతుంది. కృశర వాయువును తగ్గిస్తుంది.

సుధౌతః ప్రస్త్రుతః స్నిగ్ధః సుఖోష్ణో లఘురోచనః । కన్దమూలఫలేహైః సాధితో బృంహణోగురుః ॥ ౧,౧౬౯.

బాగా కడిగిన, వడగట్టిన, మృదువైన అన్నం సున్నితంగా వేడిగా, తేలికగా ఉండి, కందులు, పండ్లు, మూలకాండలతో వండితే బలాన్ని ఇస్తుంది, కానీ భారంగా ఉంటుంది.

ఈషదుష్ణసేవనాచ్చ లఘుః సూపః సుసాధితః । స్విన్న నిష్పీడితం శాకం హితం స్నేహాదిసంస్కృతమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

కొంచెం వేడిగా, బాగా వండిన సూప్ తేలికగా ఉంటుంది. ఉడికించి నిప్పుతో నలిపిన కూరగాయలు నెయ్యి మొదలైన వాటితో వండితే ఆరోగ్యానికి మంచివి.

దాడిమామలకైర్యూషో వహ్నికృద్వాతపిత్తహా । శ్వాసకాసప్రతిశ్యాయకఫఘ్నో మలకైః కృతః ॥ ౧,౧౬౯.

దాడిమ, ఆమలకితో చేసిన సూప్ జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది, వాయువు, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. ముల్లంగితో కలిపి వండితే కఫాన్ని, శ్వాసకోశ వ్యాధి, దగ్గు, జలుబును పోగొడుతుంది.

యవకోలకులత్థానాం యూషః కణ్ఠ్యోఽనిలాపహః । ముద్గామలకజో గ్రాహీ శ్లేష్మపిత్తవినాశనః ॥ ౧,౧౬౯.

యవ, కోలా, కులత్తి పప్పులతో చేసిన సూప్ గొంతుకు మంచిది, వాయువును తగ్గిస్తుంది. ముద్గపప్పు, ఆమలకితో చేసిన సూప్ బలంగా ఉండి, కఫం, పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది.

సగుడం దధి వాతఘ్నం సక్తవో రూక్షవాతులాః । ఘృతపూర్ణోఽగ్నికారీ స్యాద్వృష్యా గుర్వో చ శష్కులీ ॥ ౧,౧౬౯.

బెల్లంతో కలిపిన పెరుగు వాయువును తగ్గిస్తుంది. సక్తవాలు పొడిగా, వాయువుతో ఉంటాయి. నెయ్యితో నిండిన శష్కులి జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది, శుక్రవృద్ధికరంగా, భారంగా ఉంటుంది.

బృంహణాః సామిషా భక్ష్యపిష్ట కా గుఖః స్మృతాః । తైలసిద్ధాశ్చ దృష్టిఘ్నాస్తోయస్విన్నాశ్చ దుర్జరాః ॥ ౧,౧౬౯.

మాంసాహార పదార్థాలు బలాన్ని ఇస్తాయి. కాల్చిన పిండి వంటలు జీర్ణించుకోవడం కష్టం. నూనెతో చేసినవి కన్నులకు మంచివి, నీటితో వండినవి జీర్ణించుకోవడం కష్టం.

అత్యుష్ణా మణ్డకాః పథ్యాః శీతలా గుఖో మతాః । అనుపానఞ్చ పానీయం శ్రమతృష్ణాదినాశనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

చాలా వేడిగా ఉన్న మాంజం ఆరోగ్యానికి మంచిది. చల్లని పిండి వంటలు కూడా మంచివిగా భావిస్తారు. భోజనం తరువాత తాగిన నీరు అలసట, దాహం మొదలైనవి పోగొడుతుంది.

అన్నపానాదినా రక్షా కృత్స్యాద్రోగవర్జితః । అనుష్ణః శిఖికణ్ఠాభో విషఞ్చైవ వివర్ణకృత్ ॥ ౧,౧౬౯.

అన్నం, పానీయాలను సరిగ్గా నియమించుకుంటే వ్యాధులు రాకుండా ఉంటాయి. మయూరపు మెడ రంగులో ఉండే మోస్తరు వేడి నీరు, విషం వర్ణహీనతను కలిగిస్తాయి.

గన్ధస్పర్శరసాస్తీవ్రాభోక్తుశ్చ స్యాన్మనోవ్యథా । ఆఘ్రాణే చాక్షిరోగః స్యాదసాధ్యశ్చ భిషగ్వరైః । వేపథుర్జృమ్భణాద్యం స్యాద్విషస్యైతత్తు లక్షణమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

బలమైన వాసనలు, స్పర్శ, రుచులు తినేవారికి మనోవ్యధను కలిగిస్తాయి. వాటిని పీల్చితే కన్ను వ్యాధి వస్తుంది, అది ఉత్తమ వైద్యులకు కూడా నయం చేయలేరు. వణుకు, జబ్బులు, జబ్బు వంటి లక్షణాలు విషానికి సంకేతాలు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౭౦ ధన్వన్తరిరువాచ । జ్వరోఽష్టధా పృథగ్ద్వన్ద్వసంఘాతాగన్తుజః స్మృతః । ముస్తపర్పటకోశీరచన్దనోదీచ్యనాగరైః । శృతశీతం జలం దద్యాత్పిపాసాజ్వరశాన్తయే ॥ ౧,౧౭౦.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నారు: జ్వరం ఎనిమిది రకాలుగా వుంటుంది — ఒక్కొక్కటి వేర్వేరుగా, లేదా జంటగా, లేదా బయట కారణాల వల్ల కలుగుతుంది. దాహంతో కూడిన జ్వరం తగ్గించేందుకు, ముస్త, పర్పటక, ఉశీర, చందనం, ఉడీచ్య, నాగరాలతో నీటిని మరిగించి, చల్లార్చి, ఆ నీటిని ఇవ్వాలి.

నాగరం దేవకాష్ఠఞ్చ ధాన్యాకం బృహతీద్వయమ్ । దద్యాత్పాచనకం పూర్వం జ్వరితాయ జ్వరాపహమ్ ॥ ౧,౧౭౦.

నాగరం, దేవదారు, ధాన్యాకం, రెండు రకాల బృహతీలు కలిపి, ముందుగా జ్వరంతో ఉన్నవారికి పాచనంగా ఇవ్వాలి. ఇది జ్వరం తగ్గిస్తుంది.