గరుడపురాణమ్

కలిఙ్గాలాబునీ పిత్తనాశినీ వాతకారిణీ । త్రపుషోర్వారుకే వాతశ్లేష్మలే పిత్తవారణే ॥ ౧,౧౬౯.

కలింగ, ఆలబుని పిత్తాన్ని తగ్గించి వాతాన్ని పెంచుతాయి. త్రపుస, ఉర్వారుక వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని తగ్గించి, పిత్తాన్ని అదుపులో ఉంచుతాయి.

వృక్షామ్లం కఫవాతఘ్నం జమ్బీరం కఫవాతనుత్ । వాతఘ్నం దాడిమం గ్రాహి నాగరఙ్గఫలం గురు ॥ ౧,౧౬౯.

వృక్షామ్లం శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. జంబీరము కూడా శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. దాడిమ వాతాన్ని తగ్గించి, బలంగా ఉంటుంది. నాగరంగపండు బరువుగా ఉంటుంది.

కేశరం మాతులుఙ్గం చ దీపనం కఫవాతనుత్ । వాతపిత్తహరో మాషస్త్వక్స్నిగ్ధోష్ణానిలాపహః ॥ ౧,౧౬౯.

కేశర, మాతులుంగం జీర్ణశక్తిని పెంచి, శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తాయి. మాషపప్పు వాతాన్ని, పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది, కొవ్వుగా, వేడిగా ఉండి వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది.

సరమామలకం వృష్యం మధురం హృద్యమమ్లకృత్ । భుక్తప్రరోచకా పుణ్యా హరీతక్యమృతోపమా ॥ ౧,౧౬౯.

సరామామలక వృష్యంగా, తీపిగా, ఆరోగ్యకరంగా, పులుపు రుచిని కలిగిస్తుంది. హరీతకి పుణ్యమయంగా, అమృతంతో సమానంగా పొగడబడింది, భోజనం తర్వాత ఆకలిని పెంచుతుంది.

స్త్రంసనీ కఫవాతఘ్నీ హ్యక్షస్తద్వత్త్రిదోషజిత్ । వాతశ్లేష్మహరం త్వమ్లం స్త్రంసనం తిన్తిడీఫలమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

స్త్రంసని శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. అక్ష కూడా అలాగే మూడు దోషాలను జయిస్తుంది. చింతపండు పులుపుగా, వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని పోగొడుతుంది, విరేచనంగా పనిచేస్తుంది.

దోషలం లకుచం స్వాదు బకులం కఫవాతజిత్ । గుల్మవాతకఫశ్వాసకాసఘ్నం బీజపూరకమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

లకుచా తీపిగా ఉండి దోషాలను కలిగిస్తుంది. బకుల శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. బీజపూరక కడుపు ఉబ్బరం, వాతం, శ్లేష్మం, శ్వాసకోశ సమస్యలు, దగ్గు ఇవన్నీ పోగొడుతుంది.

కపిత్థం గ్రాహి దోషఘ్నం పక్వం గురు విషాపహమ్ । కఫపిత్తకరం బాలమాపూర్ణం పిత్తవర్ధనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

కపిత్తం బంధకరంగా, దోషాలను పోగొడుతుంది. పండినది బరువుగా, విషాన్ని తొలగిస్తుంది. పచ్చదానిలో శ్లేష్మం, పిత్తం పెరుగుతాయి, పూర్తిగా పండినప్పుడు పిత్తాన్ని పెంచుతుంది.

పక్వామ్రం వాతకృన్మాంసశుక్రవర్ణబలప్రదమ్ । వాతఘ్నం కఫపిత్తఘ్నం గ్రాహి విష్టమ్భి జామ్బవమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

పండిన మామిడి వాతాన్ని, మాంసాన్ని, వీర్యాన్ని, వర్ణాన్ని, బలాన్ని పెంచుతుంది. జాంబవం వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, బంధకరంగా, కడుపు కట్టిపడేస్తుంది.

తిన్దుకం కఫవాతఘ్నం బదరం వాతపిత్తహృత్ । విష్టమ్భి వాతలం బిల్వం ప్రియాలం పవనాపహమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

తిందుకం శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. బదర వాతాన్ని, పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది. బిల్వం బంధకరంగా, వాతాన్ని పెంచుతుంది. ప్రియాల వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది.

రాజాదనఫలం మోచం పనసం నారికేలజమ్ । శుక్రమాంసకరాణ్యాహుః స్వాదుస్నిగ్ధగురూణి చ ॥ ౧,౧౬౯.

రాజాదనఫలం, మోచ, పనస, కొబ్బరి వీర్యాన్ని, మాంసాన్ని పెంచుతాయని అంటారు. ఇవి తీపిగా, కొవ్వుగా, బరువుగా ఉంటాయి.

ద్రాక్షామధూకఖర్జూరం కుఙ్కుమం వాతరక్తజిత్ । మాగధీ మధురా పక్వా శ్వాసపిత్తహరా పరా ॥ ౧,౧౬౯.

ద్రాక్ష, మధూక, ఖర్జూరం, కుంకుమం వాతాన్ని, రక్తవ్యాధులను పోగొడతాయి. పండిన మాగధి తీపిగా, ఉత్తమంగా ఉండి, శ్వాసకోశ సమస్యలు, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది.

ఆర్ద్రకం రోచకం వృష్యం దీపనం కఫవాతహృత్ । శుణ్ఠీమరిచపిప్పల్యః కఫవాతజితో మతాః ॥ ౧,౧౬౯.

తాజా అల్లం రుచికరంగా ఉండి, శక్తిని పెంచుతుంది, జీర్ణశక్తిని వేడెక్కిస్తుంది, కఫం, వాయువును తగ్గిస్తుంది. పొడి అల్లం, మిరియాలు, పిప్పలులు కూడా కఫం, వాయువును పోగొట్టేవిగా భావించబడతాయి.

అవృష్యం మరిచం విద్యాదితి వైద్యకసంమతమ్ । గుల్మశూలవిబన్ధఘ్నం హిఙ్గువాతకఫాపహమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

మిరియాలు శక్తివర్థకంగా కాకపోయినా, వైద్యులు దానిని పొట్టలో గడ్డలు, నొప్పి తొలగించేదిగా చెబుతారు. హింగు వాయువు, కఫాన్ని పోగొడుతుంది.

యవానీధన్యకాజాజ్యః వాతశ్లేష్మనుదః పరమ్ । చక్షుష్యం సైన్ధవం వృష్యం త్రిదోషశమనం స్మృతమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

ఒమం, ధనియాలు, జీలకర్ర వాయువు, కఫాన్ని తొలగించడంలో ముఖ్యమైనవి. సైంధవ లవణం కళ్లకు మంచిది, శక్తివంతంగా ఉంటుంది, మూడు దోషాలను శాంతిపరచడంలో ప్రసిద్ధి పొందింది.

సౌవర్చలం విబన్ధఘ్నముష్ణం హృచ్ఛూలనాశనమ్ । ఉష్ణం శూలహరం తీక్ష్ణం విడఙ్గం వాతనాశనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

సౌవర్చల లవణం మలబద్ధకాన్ని పోగొడుతుంది, వేడిగా ఉంటుంది, గుండె నొప్పిని తగ్గిస్తుంది. విడంగ వేడిగా ఉండి, నొప్పిని తగ్గిస్తుంది, వాయువును తొలగిస్తుంది.

రోమకం వాతలం స్వాదు రోచనం క్లేదనం గురు । హృత్పాణ్డుగలరోగఘ్నం యవక్షారోఽగ్నిదీపనః ॥ ౧,౧౬౯.

రోమక లవణం వాయువును పెంచుతుంది, తీపిగా, రుచిగా, తడిగా, బరువుగా ఉంటుంది. యవక్షారము గుండె రోగాలు, పాండురోగం, గొంతు వ్యాధులను పోగొట్టి, జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది.

దహనో దీపనస్తీక్ష్ణః సర్జిక్షారో విదారణః । దోషఘ్నం నాభసం వారిలఘు హృద్యం విషాపహమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

సర్జిక్షారం వేడి, జీర్ణశక్తిని పెంచేది, తీవ్రమైనది, లోపలికి చొచ్చుకుపోయేది. ఇది దోషాలను తొలగిస్తుంది, తేలికగా ఉంటుంది, హృదయానికి ఇష్టమైనది, విషాలను పోగొడుతుంది.

నాదేయం వాతలం రూక్షం సారసం మదుర లఘు । వాతశ్లేష్మహరం వార్ప్యం తాడాగం వాతలం స్మృతమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

నదీ నీరు వాయువుతో కూడి, పొడిగా, స్వచ్ఛంగా, తీపిగా, తేలికగా ఉంటుంది. ఇది వాయువు, కఫాన్ని తగ్గిస్తుంది. చెరువు నీరు వాయువుతో కూడినదిగా భావించబడుతుంది, దానిని తాగకూడదు.

రౌచ్యమగ్నికరం రూక్షం కఫఘ్నంలఘు నైర్ఝరమ్ । దీపనం పిత్తలం కౌపమౌద్భిదం పిత్తనాశనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

నిర్జర నీరు రుచికరంగా, జీర్ణశక్తిని పెంచేదిగా, పొడిగా, కఫాన్ని పోగొట్టేదిగా, తేలికగా ఉంటుంది. బావి నీరు జీర్ణశక్తిని పెంచి, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. వర్షపు నీరు కూడా పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది.

దివార్కకిరణైర్జుష్టం రాత్రౌ చైవేన్దురశ్మిభిః । సర్వదోషవినిర్ముక్తం తత్తుల్యం గగనామ్బునా ॥ ౧,౧౬౯.

పగటిపూట సూర్యకిరణాలు, రాత్రిపూట చంద్రకాంతి తగిలిన నీరు అన్ని దోషాల నుండి విముక్తమై ఉంటుంది. అది వర్షపు నీటితో సమానంగా భావించబడుతుంది.

ఉష్ణం వారి జ్వరశ్వాసమేదోఽనిలకఫాపహమ్ । శృతం శీతత్రిదోషఘ్నముషితం తచ్చ దోషలమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

వేడి నీరు జ్వరం, శ్వాసకోశ సమస్యలు, కొవ్వు, వాయువు, కఫాన్ని పోగొడుతుంది. మరిగించిన నీరు చల్లదనాన్ని, మూడు దోషాలను తొలగిస్తుంది. కానీ నిల్వ ఉంచిన నీరు హానికరం.

గోక్షీరం వాతపిత్తగ్నం స్నిగ్ధం గురురసాయనమ్ । గవ్యాద్గురుతరం స్నిగ్ధం మాహిష్వహ్నినాశనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

ఆవు పాలు వాయు, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తాయి, మృదువుగా, బరువుగా, ఆయుర్వేదంలో రసాయనంగా ఉంటాయి. మేషపాలు ఆవుపాలకంటే ఇంకా బరువుగా, మృదువుగా ఉండి, జీర్ణశక్తిని తగ్గిస్తాయి.

ఛాగం రక్తాతిసారఘ్నం కాసశ్వాసకఫాపహమ్ । చక్షుష్యం జీవనం స్త్రీణాం రక్తపిత్తే చనావనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

మేకపాలు రక్తపిత్తం వల్ల వచ్చే విరేచనాన్ని, దగ్గు, శ్వాసకోశ వ్యాధులు, కఫాన్ని పోగొడతాయి. ఇవి కళ్లకు మంచివి, స్త్రీలకు పోషకంగా ఉంటాయి, రక్తపిత్తంలో కూడా ఉపయోగపడతాయి.

పరం వాతహరం వృష్యం పిత్తశ్లేష్మకరం దధి । దోషఘ్నం మన్థజాతన్తు మస్తు స్రోతోవిశోధనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

పెరుగు వాయువును బాగా తగ్గించేది, శక్తివర్థకం, కానీ పిత్తం, కఫాన్ని పెంచుతుంది. మజ్జిగ, మస్తు దోషాలను తొలగించి, శరీర నాళాలను శుద్ధి చేస్తాయి.

గ్రహణ్యర్శోఽర్దితార్తిఘ్నం నవనీతం నవోద్ధృతమ్ । వికారాశ్చ కిలాటాద్యా గురవః కుష్ఠహేతవః ॥ ౧,౧౬౯.

కొత్తగా మథించిన వెన్న ప్రేగుల వ్యాధులు, మూర్ఛ, నొప్పి తొలగిస్తుంది. పాత వెన్న, ఇతర ఇలాంటి పదార్థాలు బరువుగా ఉండి, చర్మవ్యాధులకు కారణమవుతాయి.

పరం గ్రహణీశోథార్శః పాణ్డ్వతీసారగుల్మనుత్ । త్రిదోషశమనం తక్రం కథితం పూర్వసూరిభిః ॥ ౧,౧౬౯.

మజ్జిగ ప్రేగుల వ్యాధులు, వాపు, మూర్ఛ, పాండురోగం, విరేచనాలు, గుండె గడ్డలు వంటి వ్యాధులకు ఉత్తమమని పురాతన ఋషులు చెప్పారు. ఇది మూడు దోషాలను శాంతిపరచుతుంది.

వృష్యఞ్చ మధురం సర్పిర్వాతపిత్తకఫాపహమ్ । గవ్యం మేధ్యఞ్చ చాక్షుష్యం సంస్కారాచ్చ త్రిదోషజిత్ ॥ ౧,౧౬౯.

నేయి శక్తివర్థకంగా, తీపిగా, వాయు, పిత్తం, కఫాన్ని తొలగిస్తుంది. ఆవు నేయి మేధస్సుకు, కళ్లకు మంచిది. సరిగ్గా తయారుచేస్తే మూడు దోషాలను కూడా జయిస్తుంది.

అపస్మారగదోన్మాదమూర్ఛాఘ్నం సంస్కృతఙ్ఘృతమ్ । అజాదీనాఞ్చ సర్పోషి విద్యాద్గోక్షీరసద్గుణైః । కఫవాతహరం మూత్రం సర్వక్రిమివిషాపహమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

సంస్కరించిన నేయి అపస్మారం, విషం, ఉన్మాదం, మూర్ఛను పోగొడుతుంది. మేక మొదలైన జంతువుల నేయి కూడా ఆవుపాల మంచి లక్షణాలు కలిగి ఉంటుంది. మూత్రం వాయు, కఫాన్ని తగ్గించి, అన్ని క్రిములు, విషాలను నాశనం చేస్తుంది.

పాణ్డుత్వోదరకుష్ఠార్శః శోథగుల్మప్రమేహనుత్ । వాతశ్లేష్మహరం బల్యం తైలం కశ్యం తిలోద్భవమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

నువ్వుల నూనె పాండురోగం, ఉదర వాపు, చర్మవ్యాధులు, మూర్ఛ, వాపు, గుండె గడ్డలు, మూత్రవ్యాధులను పోగొడుతుంది. ఇది వాయు, కఫాన్ని తగ్గించి, శరీరానికి బలాన్ని ఇస్తుంది, ఉత్తమమైనదిగా భావించబడుతుంది.