గరుడపురాణమ్

ఆగ్కీ కఫపిత్తఘ్నో శుక్రలా చ తథా స్మృతా । అతసీ పిత్తలా జ్ఞేయా సిద్ధార్థః కఫవాతజిత్ ॥ ౧,౧౬౯.

ఆంకీ కఫం, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, వీర్యాన్ని పెంచుతుందని కూడా చెప్పబడింది. అతసీ పిత్తాన్ని పెంచుతుంది, సిద్ధార్థము కఫం, వాయువును తగ్గిస్తుంది.

సక్షారమధురస్నిగ్ధో బలోష్ణపిత్తకృత్తిలః । బలఘ్నా రూక్షలాః శీతా వివిధాః సస్యజాతయః ॥ ౧,౧౬౯.

నువ్వులు ఉప్పుగా, తీపిగా, మృదువుగా, బలాన్ని పెంచేలా, వేడిగా ఉంటాయి, పిత్తాన్ని పెంచుతాయి. రూక్షంగా, చల్లగా ఉండే వివిధ ధాన్యాలు బలాన్ని తగ్గిస్తాయని చెప్పబడింది.

చిత్రకేఙ్గుదినాలీకాః పిప్పలీమధుశిగ్రవః । చవ్యాచరణనిర్గుణ్డీతర్కారీకాశమర్దకాః ॥ ౧,౧౬౯.

చిత్రక, ఎంగుడి, నాళికా, పిప్పలి, మధుశిగ్రు, చవ్య, చరణ, నిర్గుండి, తరకారి, కాశమర్దకా అని ఇవి చెప్పబడ్డాయి.

సబిల్వాః కఫపిత్తఘ్నాః క్రిమిఘ్నా లఘుదీపకాః । వర్షాభూమార్కరౌ వాతకఫఘ్నౌ దోషనాశనౌ ॥ ౧,౧౬౯.

బిల్వం వంటి పండ్లు శ్లేష్మం, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తాయి, పురుగులను నశింపజేస్తాయి, తేలికగా ఉండి జీర్ణశక్తిని పెంచుతాయి. వర్షాకాలంలోనూ ఎండలోనూ ఇవి వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని తగ్గించి, అన్ని రకాల దోషాలను తొలగిస్తాయి.

తిక్తరసః స్యాదేరణ్డః కాకమాచీ త్రిదోషహృత్ । చాఙ్గేరీ కఫవాతఘ్నీ సర్షపః సర్వదోషదమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

ఎరండు, కాకమంచి, కాకమాంచి ఇవన్నీ చేదు రుచితో మూడు దోషాలను పోగొడతాయి. చాంజేరి శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఆవాలు అన్ని దోషాలను తొలగిస్తాయి.

తద్వదేవ చ కౌస్మసుమ్భం రాజికా వాతపిత్తలా । నాడీచః కఫపిత్తఘ్నః చుచుర్మధురశీతలః ॥ ౧,౧౬౯.

అలాగే కౌస్మసుంభం, రాజికా వాతాన్ని, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తాయి. నాడీచా శ్లేష్మం, పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది. దోసకాయ తీపిగా, చల్లగా ఉంటుంది.

దోషఘ్నం పద్మపత్రఞ్చ త్రిపుటం వాతకృత్పరమ్ । సక్షారః సర్వదోషఘ్నో వాస్తుకో రోచనః పరః ॥ ౧,౧౬౯.

పద్మాకు ఆకులు, త్రిపుటా దోషాలను తొలగిస్తాయి. త్రిపుటా వాతాన్ని ఎక్కువ చేస్తుంది. వాస్తుకా ఉప్పు కలిగి ఉండి అన్ని దోషాలను పోగొడుతుంది, బాగా ఆకలిని పెంచుతుంది.

తణ్డుకీయోవిపహరః పాలఙ్క్యాశ్చ తథాపరే । మూలకం దోషకృచ్ఛామం స్విన్నం వాతకఫాపదమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

తండుకీ, విపహర, పాలంక్యా వంటి ఇతర మూలకాలు దోషాలను కలిగిస్తాయి, శరీరం బలహీనంగా చేస్తాయి. ఇవి ఉడికించినప్పుడు వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని పెంచుతాయి.

సర్వదోషహరం హ్యద్యం కణ్ఠ్యం తత్పక్వమిష్యతే । కర్కోటకం సవార్తాకం పదోలం కారవేల్లకమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

అందులో అత్యుత్తమమైనది అద్య, ఇది అన్ని దోషాలను పోగొట్టి, ఉడికిస్తే గొంతుకు ఉపశమనం ఇస్తుంది. కర్కోటక, వార్టాక, పదోల, కారవెల్లక కూడా ఇందులో ఉన్నాయి.

కుష్ఠమేహజ్వరశ్వాసకాసపిత్తకఫాపహమ్ । సర్వదోషహరం హృద్యం కూష్మాణ్డం బస్తిశోధనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

కూష్మాండం చర్మవ్యాధులు, మూత్రవ్యాధులు, జ్వరం, శ్వాసకోశ సమస్యలు, దగ్గు, పిత్తం, శ్లేష్మం ఇవన్నీ పోగొడుతుంది. ఇది ఆరోగ్యానికి మంచిది, అన్ని దోషాలను తొలగిస్తుంది, మూత్రాశయాన్ని శుభ్రపరుస్తుంది.

కలిఙ్గాలాబునీ పిత్తనాశినీ వాతకారిణీ । త్రపుషోర్వారుకే వాతశ్లేష్మలే పిత్తవారణే ॥ ౧,౧౬౯.

కలింగ, ఆలబుని పిత్తాన్ని తగ్గించి వాతాన్ని పెంచుతాయి. త్రపుస, ఉర్వారుక వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని తగ్గించి, పిత్తాన్ని అదుపులో ఉంచుతాయి.

వృక్షామ్లం కఫవాతఘ్నం జమ్బీరం కఫవాతనుత్ । వాతఘ్నం దాడిమం గ్రాహి నాగరఙ్గఫలం గురు ॥ ౧,౧౬౯.

వృక్షామ్లం శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. జంబీరము కూడా శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. దాడిమ వాతాన్ని తగ్గించి, బలంగా ఉంటుంది. నాగరంగపండు బరువుగా ఉంటుంది.

కేశరం మాతులుఙ్గం చ దీపనం కఫవాతనుత్ । వాతపిత్తహరో మాషస్త్వక్స్నిగ్ధోష్ణానిలాపహః ॥ ౧,౧౬౯.

కేశర, మాతులుంగం జీర్ణశక్తిని పెంచి, శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తాయి. మాషపప్పు వాతాన్ని, పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది, కొవ్వుగా, వేడిగా ఉండి వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది.

సరమామలకం వృష్యం మధురం హృద్యమమ్లకృత్ । భుక్తప్రరోచకా పుణ్యా హరీతక్యమృతోపమా ॥ ౧,౧౬౯.

సరామామలక వృష్యంగా, తీపిగా, ఆరోగ్యకరంగా, పులుపు రుచిని కలిగిస్తుంది. హరీతకి పుణ్యమయంగా, అమృతంతో సమానంగా పొగడబడింది, భోజనం తర్వాత ఆకలిని పెంచుతుంది.

స్త్రంసనీ కఫవాతఘ్నీ హ్యక్షస్తద్వత్త్రిదోషజిత్ । వాతశ్లేష్మహరం త్వమ్లం స్త్రంసనం తిన్తిడీఫలమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

స్త్రంసని శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. అక్ష కూడా అలాగే మూడు దోషాలను జయిస్తుంది. చింతపండు పులుపుగా, వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని పోగొడుతుంది, విరేచనంగా పనిచేస్తుంది.

దోషలం లకుచం స్వాదు బకులం కఫవాతజిత్ । గుల్మవాతకఫశ్వాసకాసఘ్నం బీజపూరకమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

లకుచా తీపిగా ఉండి దోషాలను కలిగిస్తుంది. బకుల శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. బీజపూరక కడుపు ఉబ్బరం, వాతం, శ్లేష్మం, శ్వాసకోశ సమస్యలు, దగ్గు ఇవన్నీ పోగొడుతుంది.

కపిత్థం గ్రాహి దోషఘ్నం పక్వం గురు విషాపహమ్ । కఫపిత్తకరం బాలమాపూర్ణం పిత్తవర్ధనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

కపిత్తం బంధకరంగా, దోషాలను పోగొడుతుంది. పండినది బరువుగా, విషాన్ని తొలగిస్తుంది. పచ్చదానిలో శ్లేష్మం, పిత్తం పెరుగుతాయి, పూర్తిగా పండినప్పుడు పిత్తాన్ని పెంచుతుంది.

పక్వామ్రం వాతకృన్మాంసశుక్రవర్ణబలప్రదమ్ । వాతఘ్నం కఫపిత్తఘ్నం గ్రాహి విష్టమ్భి జామ్బవమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

పండిన మామిడి వాతాన్ని, మాంసాన్ని, వీర్యాన్ని, వర్ణాన్ని, బలాన్ని పెంచుతుంది. జాంబవం వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, బంధకరంగా, కడుపు కట్టిపడేస్తుంది.

తిన్దుకం కఫవాతఘ్నం బదరం వాతపిత్తహృత్ । విష్టమ్భి వాతలం బిల్వం ప్రియాలం పవనాపహమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

తిందుకం శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. బదర వాతాన్ని, పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది. బిల్వం బంధకరంగా, వాతాన్ని పెంచుతుంది. ప్రియాల వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది.

రాజాదనఫలం మోచం పనసం నారికేలజమ్ । శుక్రమాంసకరాణ్యాహుః స్వాదుస్నిగ్ధగురూణి చ ॥ ౧,౧౬౯.

రాజాదనఫలం, మోచ, పనస, కొబ్బరి వీర్యాన్ని, మాంసాన్ని పెంచుతాయని అంటారు. ఇవి తీపిగా, కొవ్వుగా, బరువుగా ఉంటాయి.

ద్రాక్షామధూకఖర్జూరం కుఙ్కుమం వాతరక్తజిత్ । మాగధీ మధురా పక్వా శ్వాసపిత్తహరా పరా ॥ ౧,౧౬౯.

ద్రాక్ష, మధూక, ఖర్జూరం, కుంకుమం వాతాన్ని, రక్తవ్యాధులను పోగొడతాయి. పండిన మాగధి తీపిగా, ఉత్తమంగా ఉండి, శ్వాసకోశ సమస్యలు, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది.

ఆర్ద్రకం రోచకం వృష్యం దీపనం కఫవాతహృత్ । శుణ్ఠీమరిచపిప్పల్యః కఫవాతజితో మతాః ॥ ౧,౧౬౯.

తాజా అల్లం రుచికరంగా ఉండి, శక్తిని పెంచుతుంది, జీర్ణశక్తిని వేడెక్కిస్తుంది, కఫం, వాయువును తగ్గిస్తుంది. పొడి అల్లం, మిరియాలు, పిప్పలులు కూడా కఫం, వాయువును పోగొట్టేవిగా భావించబడతాయి.

అవృష్యం మరిచం విద్యాదితి వైద్యకసంమతమ్ । గుల్మశూలవిబన్ధఘ్నం హిఙ్గువాతకఫాపహమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

మిరియాలు శక్తివర్థకంగా కాకపోయినా, వైద్యులు దానిని పొట్టలో గడ్డలు, నొప్పి తొలగించేదిగా చెబుతారు. హింగు వాయువు, కఫాన్ని పోగొడుతుంది.

యవానీధన్యకాజాజ్యః వాతశ్లేష్మనుదః పరమ్ । చక్షుష్యం సైన్ధవం వృష్యం త్రిదోషశమనం స్మృతమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

ఒమం, ధనియాలు, జీలకర్ర వాయువు, కఫాన్ని తొలగించడంలో ముఖ్యమైనవి. సైంధవ లవణం కళ్లకు మంచిది, శక్తివంతంగా ఉంటుంది, మూడు దోషాలను శాంతిపరచడంలో ప్రసిద్ధి పొందింది.

సౌవర్చలం విబన్ధఘ్నముష్ణం హృచ్ఛూలనాశనమ్ । ఉష్ణం శూలహరం తీక్ష్ణం విడఙ్గం వాతనాశనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

సౌవర్చల లవణం మలబద్ధకాన్ని పోగొడుతుంది, వేడిగా ఉంటుంది, గుండె నొప్పిని తగ్గిస్తుంది. విడంగ వేడిగా ఉండి, నొప్పిని తగ్గిస్తుంది, వాయువును తొలగిస్తుంది.

రోమకం వాతలం స్వాదు రోచనం క్లేదనం గురు । హృత్పాణ్డుగలరోగఘ్నం యవక్షారోఽగ్నిదీపనః ॥ ౧,౧౬౯.

రోమక లవణం వాయువును పెంచుతుంది, తీపిగా, రుచిగా, తడిగా, బరువుగా ఉంటుంది. యవక్షారము గుండె రోగాలు, పాండురోగం, గొంతు వ్యాధులను పోగొట్టి, జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది.

దహనో దీపనస్తీక్ష్ణః సర్జిక్షారో విదారణః । దోషఘ్నం నాభసం వారిలఘు హృద్యం విషాపహమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

సర్జిక్షారం వేడి, జీర్ణశక్తిని పెంచేది, తీవ్రమైనది, లోపలికి చొచ్చుకుపోయేది. ఇది దోషాలను తొలగిస్తుంది, తేలికగా ఉంటుంది, హృదయానికి ఇష్టమైనది, విషాలను పోగొడుతుంది.

నాదేయం వాతలం రూక్షం సారసం మదుర లఘు । వాతశ్లేష్మహరం వార్ప్యం తాడాగం వాతలం స్మృతమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

నదీ నీరు వాయువుతో కూడి, పొడిగా, స్వచ్ఛంగా, తీపిగా, తేలికగా ఉంటుంది. ఇది వాయువు, కఫాన్ని తగ్గిస్తుంది. చెరువు నీరు వాయువుతో కూడినదిగా భావించబడుతుంది, దానిని తాగకూడదు.

రౌచ్యమగ్నికరం రూక్షం కఫఘ్నంలఘు నైర్ఝరమ్ । దీపనం పిత్తలం కౌపమౌద్భిదం పిత్తనాశనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

నిర్జర నీరు రుచికరంగా, జీర్ణశక్తిని పెంచేదిగా, పొడిగా, కఫాన్ని పోగొట్టేదిగా, తేలికగా ఉంటుంది. బావి నీరు జీర్ణశక్తిని పెంచి, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. వర్షపు నీరు కూడా పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది.