గుణభూతాని భూతేశే సూత్రే మణిగణా ఇవ 2.17 అణీయసామణీయాంసం స్థవిష్ఠం చ స్థవీయసామ్ 2.
భూతేశ్వరునిలో గుణాలు, మణుల దండలో మణులు ఉన్నట్టు ఉంటాయి. ఆయన సూక్ష్మమైనవారిలో అత్యంత సూక్ష్ముడు, స్థూలమైనవారిలో అత్యంత స్థూలుడు.
యం వాక్యేష్వనువాక్యేషు నిషత్సూపనిషత్సు చ 2.
వాక్యాలలో, ఉపనిషత్తులలో, మళ్ళీ మళ్ళీ చెప్పబడే వాడే ఆయన.
పురాణపురుషః ప్రోక్తో బ్రహ్మా ప్రోక్తో ద్విజాతిషు 2.
పురాణాలలో ఆయనను ఆదిపురుషుడిగా, ద్విజులలో బ్రహ్మగా పిలుస్తారు.
యస్మింల్లోకాః స్ఫురన్తీమే జలేషు శకున్యో యథా 2.
ఈ లోకాలు ఆయనలోనే ప్రకాశిస్తూ ఉంటాయి, నీటిపై పక్షులు తేలినట్టు.
అర్చయన్తి చ యం దేవా యక్షరాక్షసపన్నగాః 2.
దేవతలు, యక్షులు, రాక్షసులు, పాములు—all these worship him.
చన్ద్రాదిత్యౌ చ నయనే తం దేవం చిన్తయామ్యహమ్ 2.
చంద్రుడు, సూర్యుడు ఆయన కన్నులు; ఆ దేవుణ్ణి నేను ధ్యానిస్తున్నాను.
యస్యోచ్ఛ్వాసశ్చ పవనః తం దేవం చిన్తయామ్యహమ్ 2.
ఆయన ఊపిరే గాలిగా మారింది; ఆ దేవుణ్ణి నేను ధ్యానిస్తున్నాను.
కుక్షౌ సముద్రాశ్చత్వారస్తం దేవం చిన్తయామ్యహమ్ 2.
ఆయన పొట్టలోనే నాలుగు సముద్రాలు ఉన్నాయి; ఆ దేవుణ్ణి నేను ధ్యానిస్తున్నాను.
అనాదిరాదిర్విశ్వస్య తం దేవం చిన్తయామ్యహమ్ 2.
ప్రపంచానికి ఆదిగా, ఆది లేనవాడిగా ఉన్నవాడే ఆయన; ఆ దేవుణ్ణి నేను ధ్యానిస్తున్నాను.
ముఖాదగ్నిశ్చ సంజజ్ఞే తం దేవం చిన్తయామ్యహమ్ 2.
ఆయన నోటిలోంచి అగ్ని పుట్టింది; ఆ దేవుణ్ణి నేను ధ్యానిస్తున్నాను.
మూర్ద్ధభాగాద్దివం యస్య తం దేవం చిన్తయామ్యహమ్ 2.
ఆయన తల భాగం నుంచే స్వర్గం ఏర్పడింది; ఆ దేవుణ్ణి నేను ధ్యానిస్తున్నాను.
వంశానుచరితం యస్మాత్తం దేవం చిన్తయామ్యహమ్ 2.
ఆయన నుంచే వంశ పరంపరలు కొనసాగుతున్నాయి; ఆ దేవుణ్ణి నేను ధ్యానిస్తున్నాను.
ఇత్యుక్తోఽహం పురా రుద్రః శ్వేతద్వీపనివాసినమ్ 2.
అప్పుడు పూర్వం రుద్రుడు శ్వేతద్వీపంలో నివసిస్తున్న వాడిని ఇలా అడిగాడు.
అస్మాకం మధ్యతో రుద్ర ఉవాచ పరమేశ్వరమ్ 2.
మా మధ్యలో రుద్రుడు పరమేశ్వరునితో మాట్లాడాడు.
యథా పప్రచ్ఛ మాం వ్యాస స్తథాసౌ భగవాన్ భవః 2.
వ్యాసుడు నన్ను ఎలా అడిగాడో, అలా ఆ భగవంతుడు అయిన భవుడు కూడా అడిగాడు.
హరే కథయ దేవేశ ! దేవదేవః క ఈశ్వరః 2.
హరి! దేవతలలో అధిపతివైన దేవదేవుడు ఎవరు? ఎవరు ఈశ్వరుడు? చెప్పు.
కైర్ధర్మైః కైశ్చ నియమైః కయా వా ధర్మపూజయా 2.
ఏ ధర్మాలతో, ఏ నియమాలతో, ఏ విధమైన ధర్మపూజతో ఆయనను పూజించాలి?
కస్మాద్దేవాజ్జగజ్జాతం జగత్పాలయతే చ కః 2.
ఏ దేవుని నుండి ఈ జగత్తు పుట్టింది? ఎవరు ఈ లోకాన్ని పోషిస్తున్నారు?
సర్గశ్చ ప్రతిసర్గశ్చ వంశో మన్వన్తరాణి చ 2.
సృష్టి, లయ, వంశ పరంపర, మన్వంతరాలు—
ఏతత్సర్వం హరే ! బ్రూహి యచ్చాన్యదపి కిఞ్చన 2.
హరి! ఇవన్నీ చెప్పు. ఇంకా ఏదైనా ఉన్నదైతే అది కూడా చెప్పు.
తథాష్టాదశ విద్యాశ్చ హరీ రుద్రం తతోఽబ్రవీత్ హరిరువాచ 2.
అలాగే, పదహారు విద్యలు గురించి కూడా—అప్పుడు హరి రుద్రునితో ఇలా అన్నాడు:
అహం హి దేవో దేవానాం సర్వలోకేశ్వరేశ్వరః 2.
నేనే దేవతలకు దేవుడిని, అన్ని లోకాలకు అధిపతిని, వారి పాలకులకు కూడా అధిపతిని.
అహం హి పూజితో రుద్ర ! దదామి పరమాం గతిమ్ 2.
ఓ రుద్రా! నన్ను ఆరాధించినప్పుడు, నేను వారికి పరమ గతి ప్రసాదిస్తాను.
జగత్స్థితేరహం బీజం జగత్కర్త్తా త్వహం శివ ! 2.
ఈ లోకానికి నేను విత్తనం, ఓ శివా! ఈ జగత్తును సృష్టించేది కూడా నేనే.
అవతారైశ్చ మత్స్యాద్యైః పాలయామ్యఖిలం జగత్ 2.
మత్స్యావతారం మొదలైన నా అవతారాలతో నేను ఈ సర్వ లోకాన్ని కాపాడుతాను.
స్వర్గాదీనాం చ కర్త్తాహం స్వర్గాదీన్యహమేవ చ 2.
స్వర్గాది లోకాలను సృష్టించేది నేనే, స్వర్గాది లోకాలు కూడా నేనే.
జ్ఞాతా శ్రోతా తథా మన్తా వక్తా వక్తవ్యమేవ చ 2.
నేనే తెలుసుకునేవాడిని, వినేవాడిని, ఆలోచించేవాడిని, చెప్పేవాడిని, చెప్పవలసినదీ నేనే.
ధ్యానం పూజోపహారోఽహం మణ్డలాన్యహమేవ చ 2.
ధ్యానం, పూజలో సమర్పణ, పవిత్ర మండలాలు అన్నీ నేనే.
సర్వజ్ఞానాన్యహం శమ్భో ! బ్రహ్మాత్మాహమహం శివ ! 2.
ఓ శంభూ! సమస్త జ్ఞానం నేనే; ఓ శివా! బ్రహ్మ తత్వం కూడా నేనే.
అహం సాక్షాత్సదాచారో ధర్మోఽహం వైష్ణవో హ్యహమ్ 2.
నేరుగా సద్ఆచారం నేనే, ధర్మం నేనే, వైష్ణవ మార్గం కూడా నేనే.