గరుడపురాణమ్

గుల్ఫజానులలాటం చ హనుర్గణ్డస్తథైవ చ । భ్రష్టం స్థానచ్యుతం యస్య స జహాత్యచిరాదసూన్ ॥ ౧,౧౬౮.

ఎవరికి గుండ్రపు మోకాలు, మోకాలి భాగం, నుదురు, దవడ, చెంపలు స్థానభ్రష్టమై ఉంటే, అలాంటి వారు త్వరలో ప్రాణాలు కోల్పోతారు.

వామాక్షిమజ్జనం జిహ్వా శ్యామా నాసా వికారిణీ । కృష్ణౌ స్థానచ్యుతౌ చోష్ఠౌ కృష్ణాస్యం యస్యతం త్యజేత్ ॥ ౧,౧౬౮.

ఎవరికి ఎడమ కంటి లోతుగా పోయి, నాలుక నల్లగా, ముక్కు వంకరగా, పెదాలు నల్లగా, స్థానభ్రష్టంగా ఉండి, నోరు నల్లగా ఉంటే, అలాంటి వారి జీవితం మీద ఆశ పెట్టుకోకూడదు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౯ ధన్వన్తరిరువాచ । హితాహితవికేకాయ అనుపానవిధిం బ్రువే । రక్తశాలి త్రిదోషఘ్నం తృష్ణామేదోనివారకమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

ధన్వంతరి ఇలా చెప్పారు: ఏమి మంచిదో, ఏమి మంచికాదో తెలుసుకోవడం, అనుపాన నియమాన్ని వివరించబోతున్నాను. రక్తశాలి అన్నం మూడు దోషాలను తగ్గిస్తుంది, దాహాన్ని నివారిస్తుంది, కొవ్వు పెరగకుండా చూస్తుంది.

మహాశాలి పరం వృష్యం కలమః శ్లేష్మపిత్తహా । శీత్తో గురుస్త్రిదోషఘ్నః ప్రాయశో గౌరషష్టికః ॥ ౧,౧౬౯.

మహాశాలి అన్నం బలాన్ని పెంచుతుంది. కలమ అన్నం కఫం, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఇది చల్లగా, బరువుగా ఉంటుంది. అలాగే, తెల్ల షష్టిక అన్నం కూడా మూడు దోషాలను తగ్గించడంలో సహాయపడుతుంది.

శ్యామాకః శోషణో రూక్షో వాతలః శ్లేష్మపిత్తహా । తద్వత్ప్రియఙ్గునీవారకోరదూషాః ప్రకీర్తితాః ॥ ౧,౧౬౯.

శ్యామాకం పొడి, రూక్షంగా, వాతాన్ని పెంచుతుంది, కఫం, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. అలాగే, ప్రియంగు, నివార, కొరదూషా కూడా ఇలానే చెప్పబడ్డాయి.

బహువారః సకృచ్ఛీతః శ్లేష్మపిత్తహరో యవః । వృష్యః శీతో గురుః స్వాదుర్గోధూమో వాతనాశనః ॥ ౧,౧౬౯.

యవము తరచూ వాడితే, ఒకసారి చల్లగా వాడితే కఫం, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఇది బలాన్ని పెంచుతుంది, చల్లగా ఉంటుంది, బరువుగా, తీపిగా ఉంటుంది. గోధుమ వాయువును తగ్గిస్తుంది.

కఫపిత్తాస్త్రజిన్ముద్గః కషాయో మధురోలఘుః । మాషో బహుబలో వృష్యః పిత్తశ్లేష్మహరో గురుః ॥ ౧,౧౬౯.

ముద్గము కషాయ రుచి, తీపి, తేలికగా ఉంటుంది, కఫం, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. మాషము బలాన్ని ఎక్కువగా ఇస్తుంది, బలవర్ధకంగా, బరువుగా ఉంటుంది, పిత్తం, కఫాన్ని తగ్గిస్తుంది.

అవృష్యః శ్లేష్మపిత్తఘ్నో రాజమాషోఽనిలార్తినుత్ । కులత్థః శ్వాసహిక్కాహృత్కఫగుల్మానిలాపహః ॥ ౧,౧౬౯.

రాజమాషము బలాన్ని పెంచదు, కానీ కఫం, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, వాయువును తగ్గిస్తుంది. కులత్తు ఊపిరితిత్తులు, హిక్క, గుండెకు సంబంధించిన వ్యాధులు, కఫం, గుద్దులో గడ్డలు, వాయువును తగ్గిస్తుంది.

రక్తపిత్తజ్వరోన్మాథో శీతో గ్రాహీ మకుష్ఠకః । పుంస్త్వాసృక్కఫపిత్తఘ్నశ్చణకో వాతలః స్మృతః ॥ ౧,౧౬౯.

మకుష్ఠకము చల్లగా, బంధకరంగా ఉంటుంది, రక్తపిత్తం, జ్వరం, ఉన్మాదాన్ని తగ్గిస్తుంది. చణకము వాయువు పెంచుతుంది, వీర్యం, రక్తం, కఫం, పిత్త సంబంధిత వ్యాధులను తగ్గిస్తుంది.

మసూరో మధురః శీవ సంగ్రహీ కఫపిత్తహా । తద్వత్సర్వగుణాఢ్యశ్చ కలాయశ్చాతివాతలః ॥ ౧,౧౬౯.

మసూరము తీపిగా, చల్లగా, బంధకరంగా ఉంటుంది, కఫం, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. అలాగే, కలాయము అన్ని గుణాలతో, వాయువు ఎక్కువగా పెంచుతుంది.

ఆగ్కీ కఫపిత్తఘ్నో శుక్రలా చ తథా స్మృతా । అతసీ పిత్తలా జ్ఞేయా సిద్ధార్థః కఫవాతజిత్ ॥ ౧,౧౬౯.

ఆంకీ కఫం, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, వీర్యాన్ని పెంచుతుందని కూడా చెప్పబడింది. అతసీ పిత్తాన్ని పెంచుతుంది, సిద్ధార్థము కఫం, వాయువును తగ్గిస్తుంది.

సక్షారమధురస్నిగ్ధో బలోష్ణపిత్తకృత్తిలః । బలఘ్నా రూక్షలాః శీతా వివిధాః సస్యజాతయః ॥ ౧,౧౬౯.

నువ్వులు ఉప్పుగా, తీపిగా, మృదువుగా, బలాన్ని పెంచేలా, వేడిగా ఉంటాయి, పిత్తాన్ని పెంచుతాయి. రూక్షంగా, చల్లగా ఉండే వివిధ ధాన్యాలు బలాన్ని తగ్గిస్తాయని చెప్పబడింది.

చిత్రకేఙ్గుదినాలీకాః పిప్పలీమధుశిగ్రవః । చవ్యాచరణనిర్గుణ్డీతర్కారీకాశమర్దకాః ॥ ౧,౧౬౯.

చిత్రక, ఎంగుడి, నాళికా, పిప్పలి, మధుశిగ్రు, చవ్య, చరణ, నిర్గుండి, తరకారి, కాశమర్దకా అని ఇవి చెప్పబడ్డాయి.

సబిల్వాః కఫపిత్తఘ్నాః క్రిమిఘ్నా లఘుదీపకాః । వర్షాభూమార్కరౌ వాతకఫఘ్నౌ దోషనాశనౌ ॥ ౧,౧౬౯.

బిల్వం వంటి పండ్లు శ్లేష్మం, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తాయి, పురుగులను నశింపజేస్తాయి, తేలికగా ఉండి జీర్ణశక్తిని పెంచుతాయి. వర్షాకాలంలోనూ ఎండలోనూ ఇవి వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని తగ్గించి, అన్ని రకాల దోషాలను తొలగిస్తాయి.

తిక్తరసః స్యాదేరణ్డః కాకమాచీ త్రిదోషహృత్ । చాఙ్గేరీ కఫవాతఘ్నీ సర్షపః సర్వదోషదమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

ఎరండు, కాకమంచి, కాకమాంచి ఇవన్నీ చేదు రుచితో మూడు దోషాలను పోగొడతాయి. చాంజేరి శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఆవాలు అన్ని దోషాలను తొలగిస్తాయి.

తద్వదేవ చ కౌస్మసుమ్భం రాజికా వాతపిత్తలా । నాడీచః కఫపిత్తఘ్నః చుచుర్మధురశీతలః ॥ ౧,౧౬౯.

అలాగే కౌస్మసుంభం, రాజికా వాతాన్ని, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తాయి. నాడీచా శ్లేష్మం, పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది. దోసకాయ తీపిగా, చల్లగా ఉంటుంది.

దోషఘ్నం పద్మపత్రఞ్చ త్రిపుటం వాతకృత్పరమ్ । సక్షారః సర్వదోషఘ్నో వాస్తుకో రోచనః పరః ॥ ౧,౧౬౯.

పద్మాకు ఆకులు, త్రిపుటా దోషాలను తొలగిస్తాయి. త్రిపుటా వాతాన్ని ఎక్కువ చేస్తుంది. వాస్తుకా ఉప్పు కలిగి ఉండి అన్ని దోషాలను పోగొడుతుంది, బాగా ఆకలిని పెంచుతుంది.

తణ్డుకీయోవిపహరః పాలఙ్క్యాశ్చ తథాపరే । మూలకం దోషకృచ్ఛామం స్విన్నం వాతకఫాపదమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

తండుకీ, విపహర, పాలంక్యా వంటి ఇతర మూలకాలు దోషాలను కలిగిస్తాయి, శరీరం బలహీనంగా చేస్తాయి. ఇవి ఉడికించినప్పుడు వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని పెంచుతాయి.

సర్వదోషహరం హ్యద్యం కణ్ఠ్యం తత్పక్వమిష్యతే । కర్కోటకం సవార్తాకం పదోలం కారవేల్లకమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

అందులో అత్యుత్తమమైనది అద్య, ఇది అన్ని దోషాలను పోగొట్టి, ఉడికిస్తే గొంతుకు ఉపశమనం ఇస్తుంది. కర్కోటక, వార్టాక, పదోల, కారవెల్లక కూడా ఇందులో ఉన్నాయి.

కుష్ఠమేహజ్వరశ్వాసకాసపిత్తకఫాపహమ్ । సర్వదోషహరం హృద్యం కూష్మాణ్డం బస్తిశోధనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

కూష్మాండం చర్మవ్యాధులు, మూత్రవ్యాధులు, జ్వరం, శ్వాసకోశ సమస్యలు, దగ్గు, పిత్తం, శ్లేష్మం ఇవన్నీ పోగొడుతుంది. ఇది ఆరోగ్యానికి మంచిది, అన్ని దోషాలను తొలగిస్తుంది, మూత్రాశయాన్ని శుభ్రపరుస్తుంది.

కలిఙ్గాలాబునీ పిత్తనాశినీ వాతకారిణీ । త్రపుషోర్వారుకే వాతశ్లేష్మలే పిత్తవారణే ॥ ౧,౧౬౯.

కలింగ, ఆలబుని పిత్తాన్ని తగ్గించి వాతాన్ని పెంచుతాయి. త్రపుస, ఉర్వారుక వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని తగ్గించి, పిత్తాన్ని అదుపులో ఉంచుతాయి.

వృక్షామ్లం కఫవాతఘ్నం జమ్బీరం కఫవాతనుత్ । వాతఘ్నం దాడిమం గ్రాహి నాగరఙ్గఫలం గురు ॥ ౧,౧౬౯.

వృక్షామ్లం శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. జంబీరము కూడా శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. దాడిమ వాతాన్ని తగ్గించి, బలంగా ఉంటుంది. నాగరంగపండు బరువుగా ఉంటుంది.

కేశరం మాతులుఙ్గం చ దీపనం కఫవాతనుత్ । వాతపిత్తహరో మాషస్త్వక్స్నిగ్ధోష్ణానిలాపహః ॥ ౧,౧౬౯.

కేశర, మాతులుంగం జీర్ణశక్తిని పెంచి, శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తాయి. మాషపప్పు వాతాన్ని, పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది, కొవ్వుగా, వేడిగా ఉండి వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది.

సరమామలకం వృష్యం మధురం హృద్యమమ్లకృత్ । భుక్తప్రరోచకా పుణ్యా హరీతక్యమృతోపమా ॥ ౧,౧౬౯.

సరామామలక వృష్యంగా, తీపిగా, ఆరోగ్యకరంగా, పులుపు రుచిని కలిగిస్తుంది. హరీతకి పుణ్యమయంగా, అమృతంతో సమానంగా పొగడబడింది, భోజనం తర్వాత ఆకలిని పెంచుతుంది.

స్త్రంసనీ కఫవాతఘ్నీ హ్యక్షస్తద్వత్త్రిదోషజిత్ । వాతశ్లేష్మహరం త్వమ్లం స్త్రంసనం తిన్తిడీఫలమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

స్త్రంసని శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. అక్ష కూడా అలాగే మూడు దోషాలను జయిస్తుంది. చింతపండు పులుపుగా, వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని పోగొడుతుంది, విరేచనంగా పనిచేస్తుంది.

దోషలం లకుచం స్వాదు బకులం కఫవాతజిత్ । గుల్మవాతకఫశ్వాసకాసఘ్నం బీజపూరకమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

లకుచా తీపిగా ఉండి దోషాలను కలిగిస్తుంది. బకుల శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. బీజపూరక కడుపు ఉబ్బరం, వాతం, శ్లేష్మం, శ్వాసకోశ సమస్యలు, దగ్గు ఇవన్నీ పోగొడుతుంది.

కపిత్థం గ్రాహి దోషఘ్నం పక్వం గురు విషాపహమ్ । కఫపిత్తకరం బాలమాపూర్ణం పిత్తవర్ధనమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

కపిత్తం బంధకరంగా, దోషాలను పోగొడుతుంది. పండినది బరువుగా, విషాన్ని తొలగిస్తుంది. పచ్చదానిలో శ్లేష్మం, పిత్తం పెరుగుతాయి, పూర్తిగా పండినప్పుడు పిత్తాన్ని పెంచుతుంది.

పక్వామ్రం వాతకృన్మాంసశుక్రవర్ణబలప్రదమ్ । వాతఘ్నం కఫపిత్తఘ్నం గ్రాహి విష్టమ్భి జామ్బవమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

పండిన మామిడి వాతాన్ని, మాంసాన్ని, వీర్యాన్ని, వర్ణాన్ని, బలాన్ని పెంచుతుంది. జాంబవం వాతాన్ని, శ్లేష్మాన్ని, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, బంధకరంగా, కడుపు కట్టిపడేస్తుంది.

తిన్దుకం కఫవాతఘ్నం బదరం వాతపిత్తహృత్ । విష్టమ్భి వాతలం బిల్వం ప్రియాలం పవనాపహమ్ ॥ ౧,౧౬౯.

తిందుకం శ్లేష్మం, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. బదర వాతాన్ని, పిత్తాన్ని పోగొడుతుంది. బిల్వం బంధకరంగా, వాతాన్ని పెంచుతుంది. ప్రియాల వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది.