గరుడపురాణమ్

ఆవృతా వాయవోఽజ్ఞాతా జ్ఞాతా వా స్థానవిచ్యుతాః । ప్రయత్నేనాపి దుః సాధ్యా భవేయుర్వానుపద్రవాః ॥ ౧,౧౬౭.

వాయువులు ఆవరించబడి తెలియకపోయినా, తెలిసినా వాటి స్థానం తప్పినా, ఎంత ప్రయత్నించినా చికిత్స చేయడం కష్టమే; ఉపద్రవాలు కూడా రావచ్చు.

విద్రధిప్లీహహృద్రోగగుల్మాగ్నిసదనాదయః । భవన్త్యుపద్రవాస్తేషామావృతానాముపేక్షయా ॥ ౧,౧౬౭.

పుండ్లు, ప్లీహా వ్యాధి, గుండె నొప్పి, కడుపులో పెరిగే ముదురు గడ్డలు, అగ్ని సంబంధిత రుగ్మతలు — ఇవన్నీ బాధితులను పట్టిపడతాయి, వారు వాటిని పట్టించుకోకుండా నిర్లక్ష్యం చేసినప్పుడు.

నిదానం సుశ్రుత ! మయా ఆత్రేయోక్తం సమీరితమ్ । సర్వరోగవివేకాయ నరాద్యాయుః ప్రవృద్ధయే ॥ ౧,౧౬౭.

సుశ్రుతా! అన్ని వ్యాధులను గుర్తించేందుకు, మనుషుల ఆయుష్షు పెరగడానికి, ఆత్రేయుడు చెప్పిన కారణాన్ని నేను వివరంగా చెప్పాను.

ఏవం విజ్ఞాయ రోగాదీంశ్చికిత్సామథ వై చరేత్ । త్రిఫలా సర్వరోగఘ్నీ మధ్వాజ్యగుడసంయుతా ॥ ౧,౧౬౭.

ఈ విధంగా వ్యాధులను తెలుసుకుని, చికిత్స చేయాలి. త్రిఫల, తేనె, నెయ్యి, బెల్లం కలిపి తీసుకుంటే అన్ని వ్యాధులకు మందవుతుంది.

సవ్యోషా త్రిఫలా వాపి సర్వరోగప్రమర్దినీ । శతావరీగుడూచ్యగ్నివిడఙ్గేన యుతాథవా ॥ ౧,౧౬౭.

పిప్పలితో కలిపిన త్రిఫల, లేక ఒంటరిగా త్రిఫల, అన్ని వ్యాధులను పోగొడుతుంది. లేక శతావరి, గుడూచీ, అగ్ని, విడంగతో కలిపి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.

శతావరీ గుడూచ్యగ్నిః శుణ్ఠీమూషలికా బలా । పునర్నవా చ బృహతీ నిర్గుణ్డీ నిమ్బపత్రకమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

శతావరి, గుడూచీ, అగ్ని, శుంఠి, మూషలిక, బల, పునర్నవ, బృహతి, నిర్గుండి, నిమ్మ ఆకులు — ఇవన్నీ కలిపి వాడాలి.

భృఙ్గరాజశ్చామలకం వాసకస్తద్రసేన వా । భావితా త్రిఫలా సప్తవారమేఖమథాపివా ॥ ౧,౧౬౭.

భృంగరాజ, ఆమలక, వాసక లేదా వాటి రసాలు; త్రిఫలను ఏడు సార్లు లేదా ఒక్కసారి ప్రాసెస్ చేసి వాడాలి.

పూర్వోక్తశ్చ యథాలాభయుక్తైశ్చూర్ణఞ్చ మోదకః । వటికా ఘృతతైలం వా కషాయో శోషరోగనుత్ । పలం పలార్ధకం వాపి కర్షం కర్షార్ధమేవ వా ॥ ౧,౧౬౭.

ముందు చెప్పిన దానిని, లభ్యమైన పదార్థాలతో, పొడి, లడ్డూ, గోళీలు, నెయ్యి, నూనె లేదా కషాయం రూపంలో వాడితే క్షయ వ్యాధులు తగ్గుతాయి. ఒక పళం, అర పళం, ఒక కర్షం లేదా అర కర్షం పరిమాణంలో తీసుకోవచ్చు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౮ నిదానం సమాప్తమ్ । ధన్వన్తరిరువాచ । సర్వరోగహరం సిద్ధం యోగసారం వదామ్యహమ్ । శృణు సుశ్రుతం సంక్షేపాత్ప్రాణినాం జీవహేతవే ॥ ౧,౧౬౮.

శ్రీగరుడ మహాపురాణంలో కారణాల అధ్యాయము ముగిసింది. ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: అన్ని వ్యాధులను పోగొట్టే సిద్ధమైన యోగసారం నేను చెబుతున్నాను. సుశ్రుతా! ప్రాణులకు జీవం కోసం సంక్షిప్తంగా విను.

కషాయకటుతిక్తామ్లరూక్షాహారాదిభోజనాత్ । చిన్తావ్యవయవ్యాయామభయశోకప్రజాగరాత్ ॥ ౧,౧౬౮.

చిక్కటి, కారం, చేదు, పులుపు, పొడి పదార్థాలు తినడం వల్ల, అలాగే ఆందోళన, సంయోగం, వ్యాయామం, భయం, దుఃఖం, నిద్రలేమి వల్ల కూడా వ్యాధులు వస్తాయి.

ఉచ్చైర్భాషాతిభారాచ్చ కర్మయోగాతికర్షణాత్ । వాయుః కుప్యతి పర్జన్యే జీర్ణాన్నే దినసంక్షయే ॥ ౧,౧౬౮.

బిగ్గరగా మాట్లాడటం, ఎక్కువ బరువు మోసుకోవడం, శ్రమతో కూడిన పనులు చేయడం, అధికంగా శ్రమించడం వల్ల వాయువు ప్రబలుతుంది. ఇది మేఘాలు కురిసే సమయంలో, ఆహారం జీర్ణమైన తర్వాత, రోజు చివరలో ఎక్కువగా ఉంటుంది.

ఉష్ణామ్ల లవణక్షారకటుకాజీర్ణభోజనాత్ । తీక్ష్ణాతపాగ్నిసన్తాపమద్యక్రోధనిషేవణాత్ ॥ ౧,౧౬౮.

వేడి, పులుపు, ఉప్పు, అల్కలీ, కారంగా ఉండే, జీర్ణం కాని పదార్థాలు తినడం వల్ల, తీవ్రమైన ఎండ, అగ్ని వేడి, మద్యం, కోపం వల్ల పిత్తం పెరుగుతుంది.

విదాహకాలే భుక్తస్య మధ్యాహ్నే జలదాత్యయే । గ్రీష్మకాలేర్ఽద్ధరాత్రేఽపి పిత్తం కుప్యతి దేహినః ॥ ౧,౧౬౮.

దహన సమయంలో, భోజనం చేసిన తర్వాత, మధ్యాహ్నం, మేఘాలు తొలగిన తర్వాత, వేసవిలో, అర్ధరాత్రి సమయంలో పిత్తం శరీరంలో పెరుగుతుంది.

స్వాద్వమ్లలవణస్నిగ్ధగురుశీతాతిభోజనాత్ । నవాన్నపిచ్ఛిలానూపమాంసాదేః సేవనాదపి ॥ ౧,౧౬౮.

తీపి, పులుపు, ఉప్పు, కొవ్వు, బరువుగా, చల్లగా ఉండే పదార్థాలు, కొత్త బియ్యం, లేపగా ఉండే పదార్థాలు, చేపలు, మాంసం తినడం వల్ల కూడా వ్యాధులు వస్తాయి.

అవ్యాయామ దివాస్వప్నశయ్యాసనసుఖాదిభిః । కఫప్రదోషో భుక్తే చ వసన్తే చ ప్రకుప్యతి ॥ ౧,౧౬౮.

వ్యాయామం చేయకపోవడం, పగలు నిద్రపోవడం, మంచం, కుర్చీ సుఖాలు అనుభవించడం వలన కఫం పెరుగుతుంది. భోజనం చేసిన తర్వాత, వసంతకాలంలో ఇది ఎక్కువగా ప్రబలుతుంది.

దేహపారుష్యసంకోచతోదవిష్టమ్భకాదయః । తథా చ సుప్తా రోమహర్షస్తమ్భనశోషణమ్ ॥ ౧,౧౬౮.

శరీరం పొడిగా మారడం, సంకోచం, అడ్డంకులు ఏర్పడటం వంటి లక్షణాలు; అలాగే, నొప్పి, రోమాలు నిక్కబొడుచుకోవడం, కఠినత, ఎండిపోయిపోవడం కూడా ఉంటాయి.

శ్యామత్వమఙ్గవిశ్లేషబలమాయాసవర్ధనమ్ । వాయోర్లిఙ్గాని తైర్యుక్తం రోగం వాతాత్మకం వదేత్ ॥ ౧,౧౬౮.

చర్మం నల్లగా మారడం, అవయవాలు వేరవడం, బలహీనత, అలసట పెరగడం — ఇవన్నీ వాయు లక్షణాలు. ఇవి ఉన్న వ్యాధిని వాయు సంబంధమైనదిగా చెప్పాలి.

దాహోష్మపాదసంక్లేదకోపరాగపరిశ్రమాః । కట్వమ్లశవవైగన్ధ్యస్వేదమూర్ఛాతితృట్భ్రమాః ॥ ౧,౧౬౮.

దహనం, వేడి, కాళ్లకు తడిపోవడం, ఎర్రబడటం, అలసట, చేదు, పులుపు, దుర్గంధం, చెమట, మూర్చ, తీవ్రమైన దాహం, తల తిరగడం — ఇవన్నీ లక్షణాలు.

హారిద్రం హరితత్వఞ్చ పిత్తలిఙ్గాన్వితైర్నరః । దేహే స్నిగ్ధత్వమాధుర్యచిరకారిత్వబన్ధనమ్ ॥ ౧,౧౬౮.

పసుపు రంగు, ఆకుపచ్చదనం వంటి పిత్త లక్షణాలు; శరీరంలో కొవ్వు, తీపి, పనులు నెమ్మదిగా జరగడం, బంధం — ఇవన్నీ కూడా కనిపిస్తాయి.

స్తైమిత్యతృప్తిసఙ్ఘాతశోథశతిలగౌరవమ్ । కణ్డూనిద్రాభియోగశ్చ లక్షణం కఫసమ్భవమ్ ॥ ౧,౧౬౮.

నిశ్చలత, తృప్తి లేకపోవడం, వాపు వల్ల కలిగే బరువు, కొవ్వు వల్ల దేహం భారంగా మారడం, మంట, నిద్ర ఎక్కువగా రావడం, అలసట—ఇవి అన్నీ కఫం పెరిగినప్పుడు కనిపించే లక్షణాలు.

హేతులక్షణసంసర్గాద్విద్యాద్వ్యాధిం ద్విదోషజమ్ । సర్వహేతుసముత్పన్నం త్రిలిఙ్గం సాన్నిపాతికమ్ ॥ ౧,౧౬౮.

కారణాలు, లక్షణాలు కలిసినప్పుడు రెండు దోషాల వల్ల వచ్చే వ్యాధిని గుర్తించాలి. అన్ని కారణాలు కలిసినప్పుడు మూడు లక్షణాలతో ఉండే వ్యాధిని సన్నిపాతంగా అంటారు.

దోషధాతుమలాధారో దేహినాం దేహ ఉచ్యతే । తేషాం సమత్వమారోగ్యం క్షయవృద్ధేర్విపర్యయః ॥ ౧,౧౬౮.

దేహం అనేది దోషాలు, ధాతువులు, మలాలు నిలిచే స్థలం. ఇవి సమంగా ఉన్నప్పుడు ఆరోగ్యం, తగ్గినా పెరిగినా వ్యాధి వస్తుంది.

వసాసృఙ్మాంసమేదోఽస్థిమజ్జాశుక్రాణి ధాతవః । వాతపిత్తకఫా దోషా విణ్మూత్రాద్యా మలాః స్మృతాః ॥ ౧,౧౬౮.

కొవ్వు, రక్తం, మాంసం, మెదడు, ఎముక, వీర్యం ఇవే ధాతువులు. వాయువు, పిత్తం, కఫం ఇవే దోషాలు. మలము, మూత్రం మొదలైనవి మలాలుగా పరిగణిస్తారు.

వాయుః శీతో లఘుః సూక్ష్మః స్వరనాశీస్థిరో బలీ । పిత్తమమ్లకటూష్ణఞ్చాపఙ్క్తీ రోగకారణమ్ ॥ ౧,౧౬౮.

వాయువు చల్లగా, తేలికగా, సూక్ష్మంగా, స్వరం పోయేలా, స్థిరంగా, బలంగా ఉంటుంది. పిత్తం పులుపు, కారం, వేడి, దుర్వాసన కలిగి వ్యాధికి కారణమవుతుంది.

మధురో లవణః స్నిగ్ధో గురుః శ్లేషమాతిపిచ్ఛిలః । గుదశ్రోణ్యాశ్రయో వాయుః పిత్తం పక్వాశయస్థితమ్ ॥ ౧,౧౬౮.

తీపి, ఉప్పు, కొవ్వు, బరువు, ఎక్కువగా లేపగా ఉండేది కఫం. వాయువు గుదం, నితంబాల్లో ఉంటుంది. పిత్తం పెద్దప్రాంతంలో ఉంటుంది.

కఫస్యామాశయస్థానం కణ్ఠో వా మూర్ధసన్ధయః । కటుతిక్తకషాయాశ్చ కోపయన్తి సమీరణమ్ ॥ ౧,౧౬౮.

కఫం స్థానం కడుపు, లేక గొంతు, తల జోడులు. కారం, చేదు, కాసెపు రుచులు వాయువును పెంచుతాయి.

కట్వమ్లలవణాః పిత్తం స్వాదూష్ణలవణాః కఫమ్ । ఏత ఏవ విపర్యస్తాః శమాయైషాం ప్రయోజితాః । భవన్తి రోగిణాం శాన్త్యై స్వస్థానే సుఖహేతవః ॥ ౧,౧౬౮.

కారం, పులుపు, ఉప్పు పిత్తాన్ని పెంచుతాయి. తీపి, వేడి, ఉప్పు కఫాన్ని పెంచుతాయి. ఇవి విరుద్ధంగా వాడితే దోషాలు తగ్గుతాయి. రోగులకు ఉపశమనం, ఆరోగ్యవంతులకు ఆనందానికి కారణమవుతాయి.

చక్షుష్యో మధురో జ్ఞేయో రసధాతువివహ్ద్ధనః । అమ్లోత్తరో మనోహృద్యం తథా దీపనపాచనమ్ ॥ ౧,౧౬౮.

తీపి రుచి కళ్లకు మంచిది, రసధాతువును పెంచుతుంది. పులుపు ఎక్కువగా ఉంటే మనస్సు, హృదయానికి ఆనందాన్ని ఇస్తుంది, జీర్ణశక్తిని పెంచుతుంది.

దీపనోజ్వరతృష్ణాఘ్నస్తిక్తః శోధనశోషణః । పిత్తలో లేఖన స్తమ్భీ కషాయో గ్రాహిశోషణః ॥ ౧,౧౬౮.

చేడు జీర్ణాన్ని పెంచుతుంది, జ్వరం, దాహాన్ని తగ్గిస్తుంది, శుద్ధి, ఎండబెట్టే లక్షణం కలదు. కాసెపు పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, కొవ్వు కరిగిస్తుంది, కట్టివేస్తుంది, ఆపుతుంది, ఎండబెడుతుంది.