గరుడపురాణమ్

ష్ఠీవనఞ్చైవ సస్వేదశ్వాసనిః శ్వాససంగ్రహః । ఉదానే గురుగాత్రత్వమరుచిర్వాక్స్వరగ్రహః ॥ ౧,౧౬౭.

తుప్పు వేయడం, చెమట రావడం, ఊపిరి పీల్చడంలో ఇబ్బంది, ఊపిరి గట్టిగా ఉండడం జరుగుతాయి. ఉదానవాయువు బాధపడితే అవయవాలు బరువుగా అనిపించడం, ఆకలి లేకపోవడం, గొంతు మాంద్యం కలుగుతాయి.

బలవర్ణప్రణాశశ్చా పానే పర్వాస్థిసంగ్రహః । గురుతాఙ్గేషు సర్వేషు స్థూలత్వఞ్చాగతం భృశమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

బలం, వర్ణం తగ్గిపోవడం, మడులు, ఎముకల్లో పదార్థం చేరడం, అవయవాలు అన్నీ బరువుగా మారడం, బాగా లావుగా మారడం జరుగుతాయి.

సమానేఽతిక్రియాజ్ఞత్వమస్వేదో మన్దవహ్నితా । అపానే సకలం మూత్రం శకృతః స్యాత్ప్రవర్తనమ్? ॥ ౧,౧౬౭.

సమానవాయువు బాధపడితే ఏ పని చేయాలో తెలియకపోవడం, చెమట రాకపోవడం, అగ్ని బలహీనంగా ఉండడం జరుగుతాయి. అపానవాయువు బాధపడితే మలమూత్రాలు పూర్తిగా బయటకు పోతాయి.

ఇతి ద్వావింశతివిధం వాతరక్తామయం విదుః । ప్రాణాదయస్తథాన్యోఽన్యం సమాక్రాన్తా యథాక్రమమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

ఇలా వాతరక్త వ్యాధి ఇరవై రెండు విధాలుగా ఉంటుందని తెలుసుకోవాలి. ప్రాణవాయువు మొదలైనవి ఒకదానికొకటి క్రమంగా బాధపడతాయి.

సర్వేఽపి వింశతివిధం విద్యాదావరణఞ్చ యత్ । హృల్లాసోచ్ఛ్వాససంరోధః ప్రతిశ్యాయః శిరోగ్రహః ॥ ౧,౧౬౭.

ఇరవై రకాల ఆవరణాలను అందరూ తెలుసుకోవాలి. హృదయంలో ఉలికిపాటు, ఊపిరి ఆగిపోవడం, జలుబు, తలనొప్పి కలుగుతాయి.

హృద్రోగో ముఖశోషశ్చ ప్రాణేనాపాన ఆవృతే । ఉదానేనావృతే ప్రాణే భవేద్ధై బలసంక్షయః ॥ ౧,౧౬౭.

ప్రాణవాయువును అపానవాయువు ఆపితే హృదయ వ్యాధి, నోటిలో పొడిబారడం కలుగుతాయి. ఉదానవాయువు ప్రాణాన్ని ఆపితే బలహీనత కలుగుతుంది.

విచారణేన విభజేత్సర్వమావరణం భిషక్ । స్థానాన్యపేక్ష్య వాతానాం వృర్ధిహానిం చ కర్మణామ్ ॥ ౧,౧౬౭.

వైద్యుడు పరిశీలనతో అన్ని ఆవరణాలను వేరు చేయాలి; వాయువుల స్థానం, పెరుగుదల, తగ్గుదల, వాటి పనులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

ప్రాణాదీనాఞ్చ పఞ్చానాం పిత్తమావరణం మిథః । పిత్తాదీనామావసతిర్మిశ్రాణాం మిశ్రితైశ్చ తైః ॥ ౧,౧౬౭.

ప్రాణవాయువు మొదలైన ఐదు వాయువులలో పిత్తం పరస్పరం ఆవరించవచ్చు. పిత్తం మొదలైనవి కూడా ఇతర ద్రవ్యాలతో కలిసిపోతాయి.

మిశ్రైః పిత్తాదిభిస్తద్వన్మిశ్రాణ్యపిత్వనేకధా । తాంల్లక్షయేదవహితో యథాస్వం లక్షణోదయాత్ ॥ ౧,౧౬౭.

పిత్తం మొదలైనవి కలిసినప్పుడు అనేక రకాల మిశ్రమ వ్యాధులు వస్తాయి. వాటి లక్షణాలు ఎలా కనిపిస్తాయో బాగా గమనించి వైద్యుడు గుర్తించాలి.

శనైః శనైశ్చోపశయాన్దృఢానపి ముహుర్ముహుః । విశేషాజ్జీవితం ప్రాణ ఉదానో బలముచ్యతే । స్యాత్తయోః పీడనాద్ధనిరాయుషఞ్చ బలస్య చ ॥ ౧,౧౬౭.

మెల్లగా, మళ్లీ మళ్లీ చికిత్స చేయడం వల్ల బలమైన ఆవరణాలు కూడా తగ్గిపోతాయి. ముఖ్యంగా ప్రాణవాయువు, ఉదానవాయువు జీవితం, బలం అని చెప్పబడతాయి. ఇవి బాధపడితే ఆయుష్షు, బలం పోతాయి.

ఆవృతా వాయవోఽజ్ఞాతా జ్ఞాతా వా స్థానవిచ్యుతాః । ప్రయత్నేనాపి దుః సాధ్యా భవేయుర్వానుపద్రవాః ॥ ౧,౧౬౭.

వాయువులు ఆవరించబడి తెలియకపోయినా, తెలిసినా వాటి స్థానం తప్పినా, ఎంత ప్రయత్నించినా చికిత్స చేయడం కష్టమే; ఉపద్రవాలు కూడా రావచ్చు.

విద్రధిప్లీహహృద్రోగగుల్మాగ్నిసదనాదయః । భవన్త్యుపద్రవాస్తేషామావృతానాముపేక్షయా ॥ ౧,౧౬౭.

పుండ్లు, ప్లీహా వ్యాధి, గుండె నొప్పి, కడుపులో పెరిగే ముదురు గడ్డలు, అగ్ని సంబంధిత రుగ్మతలు — ఇవన్నీ బాధితులను పట్టిపడతాయి, వారు వాటిని పట్టించుకోకుండా నిర్లక్ష్యం చేసినప్పుడు.

నిదానం సుశ్రుత ! మయా ఆత్రేయోక్తం సమీరితమ్ । సర్వరోగవివేకాయ నరాద్యాయుః ప్రవృద్ధయే ॥ ౧,౧౬౭.

సుశ్రుతా! అన్ని వ్యాధులను గుర్తించేందుకు, మనుషుల ఆయుష్షు పెరగడానికి, ఆత్రేయుడు చెప్పిన కారణాన్ని నేను వివరంగా చెప్పాను.

ఏవం విజ్ఞాయ రోగాదీంశ్చికిత్సామథ వై చరేత్ । త్రిఫలా సర్వరోగఘ్నీ మధ్వాజ్యగుడసంయుతా ॥ ౧,౧౬౭.

ఈ విధంగా వ్యాధులను తెలుసుకుని, చికిత్స చేయాలి. త్రిఫల, తేనె, నెయ్యి, బెల్లం కలిపి తీసుకుంటే అన్ని వ్యాధులకు మందవుతుంది.

సవ్యోషా త్రిఫలా వాపి సర్వరోగప్రమర్దినీ । శతావరీగుడూచ్యగ్నివిడఙ్గేన యుతాథవా ॥ ౧,౧౬౭.

పిప్పలితో కలిపిన త్రిఫల, లేక ఒంటరిగా త్రిఫల, అన్ని వ్యాధులను పోగొడుతుంది. లేక శతావరి, గుడూచీ, అగ్ని, విడంగతో కలిపి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.

శతావరీ గుడూచ్యగ్నిః శుణ్ఠీమూషలికా బలా । పునర్నవా చ బృహతీ నిర్గుణ్డీ నిమ్బపత్రకమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

శతావరి, గుడూచీ, అగ్ని, శుంఠి, మూషలిక, బల, పునర్నవ, బృహతి, నిర్గుండి, నిమ్మ ఆకులు — ఇవన్నీ కలిపి వాడాలి.

భృఙ్గరాజశ్చామలకం వాసకస్తద్రసేన వా । భావితా త్రిఫలా సప్తవారమేఖమథాపివా ॥ ౧,౧౬౭.

భృంగరాజ, ఆమలక, వాసక లేదా వాటి రసాలు; త్రిఫలను ఏడు సార్లు లేదా ఒక్కసారి ప్రాసెస్ చేసి వాడాలి.

పూర్వోక్తశ్చ యథాలాభయుక్తైశ్చూర్ణఞ్చ మోదకః । వటికా ఘృతతైలం వా కషాయో శోషరోగనుత్ । పలం పలార్ధకం వాపి కర్షం కర్షార్ధమేవ వా ॥ ౧,౧౬౭.

ముందు చెప్పిన దానిని, లభ్యమైన పదార్థాలతో, పొడి, లడ్డూ, గోళీలు, నెయ్యి, నూనె లేదా కషాయం రూపంలో వాడితే క్షయ వ్యాధులు తగ్గుతాయి. ఒక పళం, అర పళం, ఒక కర్షం లేదా అర కర్షం పరిమాణంలో తీసుకోవచ్చు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౮ నిదానం సమాప్తమ్ । ధన్వన్తరిరువాచ । సర్వరోగహరం సిద్ధం యోగసారం వదామ్యహమ్ । శృణు సుశ్రుతం సంక్షేపాత్ప్రాణినాం జీవహేతవే ॥ ౧,౧౬౮.

శ్రీగరుడ మహాపురాణంలో కారణాల అధ్యాయము ముగిసింది. ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: అన్ని వ్యాధులను పోగొట్టే సిద్ధమైన యోగసారం నేను చెబుతున్నాను. సుశ్రుతా! ప్రాణులకు జీవం కోసం సంక్షిప్తంగా విను.

కషాయకటుతిక్తామ్లరూక్షాహారాదిభోజనాత్ । చిన్తావ్యవయవ్యాయామభయశోకప్రజాగరాత్ ॥ ౧,౧౬౮.

చిక్కటి, కారం, చేదు, పులుపు, పొడి పదార్థాలు తినడం వల్ల, అలాగే ఆందోళన, సంయోగం, వ్యాయామం, భయం, దుఃఖం, నిద్రలేమి వల్ల కూడా వ్యాధులు వస్తాయి.

ఉచ్చైర్భాషాతిభారాచ్చ కర్మయోగాతికర్షణాత్ । వాయుః కుప్యతి పర్జన్యే జీర్ణాన్నే దినసంక్షయే ॥ ౧,౧౬౮.

బిగ్గరగా మాట్లాడటం, ఎక్కువ బరువు మోసుకోవడం, శ్రమతో కూడిన పనులు చేయడం, అధికంగా శ్రమించడం వల్ల వాయువు ప్రబలుతుంది. ఇది మేఘాలు కురిసే సమయంలో, ఆహారం జీర్ణమైన తర్వాత, రోజు చివరలో ఎక్కువగా ఉంటుంది.

ఉష్ణామ్ల లవణక్షారకటుకాజీర్ణభోజనాత్ । తీక్ష్ణాతపాగ్నిసన్తాపమద్యక్రోధనిషేవణాత్ ॥ ౧,౧౬౮.

వేడి, పులుపు, ఉప్పు, అల్కలీ, కారంగా ఉండే, జీర్ణం కాని పదార్థాలు తినడం వల్ల, తీవ్రమైన ఎండ, అగ్ని వేడి, మద్యం, కోపం వల్ల పిత్తం పెరుగుతుంది.

విదాహకాలే భుక్తస్య మధ్యాహ్నే జలదాత్యయే । గ్రీష్మకాలేర్ఽద్ధరాత్రేఽపి పిత్తం కుప్యతి దేహినః ॥ ౧,౧౬౮.

దహన సమయంలో, భోజనం చేసిన తర్వాత, మధ్యాహ్నం, మేఘాలు తొలగిన తర్వాత, వేసవిలో, అర్ధరాత్రి సమయంలో పిత్తం శరీరంలో పెరుగుతుంది.

స్వాద్వమ్లలవణస్నిగ్ధగురుశీతాతిభోజనాత్ । నవాన్నపిచ్ఛిలానూపమాంసాదేః సేవనాదపి ॥ ౧,౧౬౮.

తీపి, పులుపు, ఉప్పు, కొవ్వు, బరువుగా, చల్లగా ఉండే పదార్థాలు, కొత్త బియ్యం, లేపగా ఉండే పదార్థాలు, చేపలు, మాంసం తినడం వల్ల కూడా వ్యాధులు వస్తాయి.

అవ్యాయామ దివాస్వప్నశయ్యాసనసుఖాదిభిః । కఫప్రదోషో భుక్తే చ వసన్తే చ ప్రకుప్యతి ॥ ౧,౧౬౮.

వ్యాయామం చేయకపోవడం, పగలు నిద్రపోవడం, మంచం, కుర్చీ సుఖాలు అనుభవించడం వలన కఫం పెరుగుతుంది. భోజనం చేసిన తర్వాత, వసంతకాలంలో ఇది ఎక్కువగా ప్రబలుతుంది.

దేహపారుష్యసంకోచతోదవిష్టమ్భకాదయః । తథా చ సుప్తా రోమహర్షస్తమ్భనశోషణమ్ ॥ ౧,౧౬౮.

శరీరం పొడిగా మారడం, సంకోచం, అడ్డంకులు ఏర్పడటం వంటి లక్షణాలు; అలాగే, నొప్పి, రోమాలు నిక్కబొడుచుకోవడం, కఠినత, ఎండిపోయిపోవడం కూడా ఉంటాయి.

శ్యామత్వమఙ్గవిశ్లేషబలమాయాసవర్ధనమ్ । వాయోర్లిఙ్గాని తైర్యుక్తం రోగం వాతాత్మకం వదేత్ ॥ ౧,౧౬౮.

చర్మం నల్లగా మారడం, అవయవాలు వేరవడం, బలహీనత, అలసట పెరగడం — ఇవన్నీ వాయు లక్షణాలు. ఇవి ఉన్న వ్యాధిని వాయు సంబంధమైనదిగా చెప్పాలి.

దాహోష్మపాదసంక్లేదకోపరాగపరిశ్రమాః । కట్వమ్లశవవైగన్ధ్యస్వేదమూర్ఛాతితృట్భ్రమాః ॥ ౧,౧౬౮.

దహనం, వేడి, కాళ్లకు తడిపోవడం, ఎర్రబడటం, అలసట, చేదు, పులుపు, దుర్గంధం, చెమట, మూర్చ, తీవ్రమైన దాహం, తల తిరగడం — ఇవన్నీ లక్షణాలు.

హారిద్రం హరితత్వఞ్చ పిత్తలిఙ్గాన్వితైర్నరః । దేహే స్నిగ్ధత్వమాధుర్యచిరకారిత్వబన్ధనమ్ ॥ ౧,౧౬౮.

పసుపు రంగు, ఆకుపచ్చదనం వంటి పిత్త లక్షణాలు; శరీరంలో కొవ్వు, తీపి, పనులు నెమ్మదిగా జరగడం, బంధం — ఇవన్నీ కూడా కనిపిస్తాయి.