గరుడపురాణమ్

కుష్ఠం విసర్పమన్యచ్చ కుర్యాత్సర్వాఙ్గసాదనమ్ । సమానో విషమాజీర్ణశీతసఙ్కీర్ణభోజనైః ॥ ౧,౧౬౭.

దీని వల్ల చర్మవ్యాధులు, విస్తరించే దద్దుర్లు, ఇతర శరీరమంతా బలహీనత కలిగించే రుగ్మతలు వస్తాయి; సమానుడు అసమమైన జీర్ణం, చల్లని, కలిపి తినే ఆహారాల వల్ల కలుషితమవుతుంది.

కరోత్యకాలశయనజాగరాద్యైశ్చ దూషితః । శూలగుల్మగ్రహణ్యాదీన్యకృత్కామాశ్రయాన్గదాన్ ॥ ౧,౧౬౭.

అసమయంగా నిద్రపోవడం, మేలుకోవడం వంటివాటివల్ల ఇది కలుషితమై, కడుపు నొప్పి, గడ్డలు, పీడలు, కోరిక తీరని వ్యాధులు కలుగజేస్తుంది.

అపానో రూక్షగుర్వన్నవేగాఘాతాతివాహనైః । యానపానసముత్థానచఙ్క్రమైశ్చాతిసేవితైః ॥ ౧,౧౬౭.

అపానుడు పొడి, బరువైన ఆహారం, సహజ వికారాలను అణచడం, ఎక్కువగా ఎక్కి ప్రయాణించడం, తరచూ కదలికలు చేయడం వంటివల్ల కలుషితమవుతుంది.

కుపితః కురుతే రోగాన్కృత్స్నాన్ పక్వాశయాశ్రయాన్ । మూత్రసుక్రప్రదోషార్శోగుదభ్రంశాదికాన్బహూన్ ॥ ౧,౧౬౭.

ఇది కలవరపడ్డప్పుడు కడుపు క్రింది భాగంలో వ్యాధులు, మూత్రం, వీర్యం సంబంధిత రుగ్మతలు, మూలవ్యాధి, గుదము జారిపోవడం వంటి అనేక వ్యాధులు కలుగుతాయి.

సర్వాఙ్గమాతతం సామం తన్ద్రాస్తైమిత్యగౌరవైః । స్నిగ్ధత్వాద్బోధ కాలస్య శైత్యశోథాగ్నిహానయః ॥ ౧,౧౬౭.

శరీరమంతా అలసట వ్యాపించి, నిద్రమత్తు, బరువుదనం, మాంద్యం కలుగుతాయి; మృదుత్వం, ఆలస్యంగా లేవడం వల్ల చలివాటం, వాపు, జీర్ణాగ్ని తగ్గిపోవడం జరుగుతుంది.

కణ్డూరూక్షాతినాశేన తద్విధోపశమేన చ । ముక్తిం విద్యాన్నిరామం తం తన్ద్రాదీనాం విపర్యయాత్ ॥ ౧,౧౬౭.

కురుపు, పొడితనం, నాశనం తగ్గించి, సరైన చికిత్సలు చేయడం వల్ల ఈ వ్యాధుల నుంచి విముక్తి లభిస్తుంది; లేకపోతే నిద్రమత్తు, తదితర వ్యాధులు కొనసాగుతాయి.

వాయోరావరణం వాతో బహుభేదం ప్రచక్షతే । పిత్తలిఙ్గావృతే దాహస్తృష్ణా శూలం భ్రమస్తమః ॥ ౧,౧౬౭.

వాయువు ఆవరించబడినప్పుడు అనేక విధాలుగా ప్రబలుతుంది; పిత్త లక్షణాలు కలిసినప్పుడు కాలిపోవడం, దాహం, నొప్పి, తల తిరగడం, చీకటి కనిపించడం జరుగుతాయి.

కటుకోష్ణామ్లలవణైర్విదాహశీతకామతా । శైత్యగౌరవశూలాగ్నికట్వాజ్యపయసోఽధికమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

తీపి, ఉప్పు, పులుపు, మసాలా పదార్థాలు తినడం వల్ల కాలిపోవడం, చల్లదనం కోరిక, చలివాటం, బరువుదనం, నొప్పి, జీర్ణాగ్ని తగ్గిపోవడం, చేదు, నెయ్యి, పాల ఎక్కువగా ఉండటం జరుగుతాయి.

లఙ్ఘనాయాసరూక్షోష్ణకామతా చ కఫావృతే । కఫావృతేఽఙ్గమర్దః స్యాద్ధృల్లాసో గురుతారుచిః ॥ ౧,౧౬౭.

ఉపవాసం, శ్రమ, పొడితనం, వేడి, వేడి ఆహారం కోరిక కఫం అధికంగా ఉన్నప్పుడు కలుగుతాయి; కఫం ఆవరించినప్పుడు శరీర నొప్పి, గుండె అలసట, బరువుదనం, ఆకలి లేకపోవడం వస్తాయి.

రక్తవృతే సదాహార్తిస్తవఙ్మాంసాశ్రయజా భృశమ్ । భవేత్సరాగః శ్వయథుర్జాయన్తే మణ్డలాని చ ॥ ౧,౧౬౭.

రక్తం ఆవరించినప్పుడు ఎప్పుడూ కాలిపోవడం, చర్మం, మాంసంలో తీవ్రమైన నొప్పి, ఎర్రదనం, వాపు, మచ్చలు ఏర్పడతాయి.

శోథో మాంసేన కఠినో హృల్లాసపిటికాస్తథా । హర్షః పిపీలికానాం చ సంచార ఇవ జాయతే । చలలగ్రనో మృదుః శీతః శోథో గాత్రేషు రోచకః ॥ ౧,౧౬౭.

మాంసంతో వాపు గట్టిగా మారుతుంది, గుండె అలసట, పుండ్లు ఏర్పడతాయి; చీమలు నడిచినట్టు అనిపిస్తుంది, వాపు మృదువుగా, చల్లగా, అవయవాల్లో కనిపిస్తుంది.

ఆఢ్యవాత ఇవ జ్ఞేయః స కృచ్ఛ్రో మేదసావతః । స్పర్శ ఆచ్ఛాదితేత్యుష్ణశీతలశ్చ త్వనావృతే । మజ్జావృతే తు విషమం జృమ్భణం పరివేష్టనమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

ఇది అధిక వాయువుతో కలిగే వ్యాధిలా, కొవ్వు వల్ల కలిగిన కష్టమైనదిగా భావించాలి; తాకితే స్పష్టంగా తెలియదు, ఆవరించనప్పుడు వేడి లేదా చల్లగా ఉంటుంది; మజ్జ ఆవరించినప్పుడు అసమానంగా జబ్బు, జంబం, బిగుతు కలుగుతుంది.

శూలఞ్చ పడ్యిమానశ్చ పాణిభ్యాం లభతే సుఖమ్ । శుక్రావృతే తు శోథే వై చాతివేగో న విద్యతే ॥ ౧,౧౬౭.

నొప్పి, వాపు ఉంటాయి, చేతులతో నెమ్మదిగా మసాజ్ చేస్తే ఉపశమనం కలుగుతుంది; శుక్రం ఆవరించినప్పుడు వాపు ఉన్నా, అధిక ఉద్దీపన ఉండదు.

భుక్తే కుక్షౌ రుజా జీర్ణే నికృత్తిర్భవతి ధ్రువమ్ । మూత్రాప్రవృత్తిరాధ్మానం బస్తేర్మూత్రావృతే భవేత్ ॥ ౧,౧౬౭.

భోజనం చేసిన తర్వాత కడుపులో నొప్పి కలుగుతుంది; జీర్ణక్రియ బాగోలేకపోతే కడుపు లోపల కోతలాగా బాధ కలుగుతుంది. మూత్రం ఆగిపోతే మూత్రాశయం ఉబ్బిపోతుంది.

ఛిద్రావృతే విబన్ధోఽథ స్వస్థానం పరికృన్త తి । పతత్యాశు జ్వరాక్రాన్తో మూర్ఛాం చ లభతే నరః ॥ ౧,౧౬౭.

దారిలో రంధ్రం మూసుకుపోతే లోపల బిగుతు ఏర్పడుతుంది, సహజ స్థానం నొప్పితో కోసినట్టవుతుంది. అలాంటి వ్యక్తి త్వరగా జ్వరంతో కిందపడిపోతాడు, మూర్చ కూడా వస్తుంది.

సకృత్పీడితమన్యేన దుష్టం శుక్రం చిరాత్సృజేత్ । సర్వధాత్వావృతే వాయౌ శ్రోణివఙ్క్షణపృష్ఠరుక్ ॥ ౧,౧౬౭.

ఇతర కారణాల వల్ల శుక్రం ఒక్కసారి బలంగా నొక్కబడితే, అది చాలా కాలం తర్వాత చెడిపోయినట్టు బయటకు వస్తుంది. అన్ని ధాతువుల్లో వాయువు ఆగిపోతే నడుము, కసి, వెన్నెముకలలో నొప్పి కలుగుతుంది.

విలోమే మారుతే చైవ హృదయం పరిపీడ్యతే । భ్రమో మూర్ఛా రుజా దాహః పిత్తేన ప్రాణ ఆవృతే ॥ ౧,౧౬౭.

వాయువు తప్పుడు దిశలో పోతే హృదయం బాగా బాధపడుతుంది. పిత్తం వల్ల ప్రాణవాయువు ఆగిపోతే తల తిరగడం, మూర్చ, నొప్పి, కాలినట్టుగా వేడి కలుగుతాయి.

రుజా తన్ద్రా స్వరభ్రంశో దాహో వ్యానే తు సర్వశః । క్రమోం గచేష్టాభఙ్గశ్చ సన్తాపః సహవేదనః ॥ ౧,౧౬౭.

వ్యానవాయువు బాగా బాధపడితే శరీరం అంతటా నొప్పి, అలసట, స్వరభ్రంశం, కాలినట్టుగా వేడి వస్తాయి. కదలికలు అంతరాయం, పనులు ఆగిపోవడం, ఉక్కిరిబిక్కిరి, నొప్పి కూడా కలుగుతాయి.

సమాన ఊష్మోపహతిః సస్వేదోపరతిః సుతృట్ । దాహశ్చ స్యాదపానే తు మలే హారిద్రవర్ణతా ॥ ౧,౧౬౭.

సమానవాయువు బాధపడితే శరీరంలో వేడి తగ్గిపోతుంది, చెమట రావడం ఆగిపోతుంది, తీవ్రమైన దాహం, కాలినట్టుగా వేడి కలుగుతుంది. అపానవాయువు బాధపడితే మలమూత్రాలు పసుపు రంగులో కనిపిస్తాయి.

రజోవృద్ధిస్తాపనఞ్చ తథా చానాహమేహనమ్ । శ్లేష్మణా ప్రావృతే ప్రాణే నాదః స్నోతోఽవరోధనమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

రజస్సు పెరగడం, శరీరంలో వేడి, మూత్రం ఆగిపోవడం జరుగుతాయి. శ్లేష్మం ప్రాణవాయువును ఆపితే శబ్దం, మోగడం, మార్గం మూసుకుపోవడం జరుగుతాయి.

ష్ఠీవనఞ్చైవ సస్వేదశ్వాసనిః శ్వాససంగ్రహః । ఉదానే గురుగాత్రత్వమరుచిర్వాక్స్వరగ్రహః ॥ ౧,౧౬౭.

తుప్పు వేయడం, చెమట రావడం, ఊపిరి పీల్చడంలో ఇబ్బంది, ఊపిరి గట్టిగా ఉండడం జరుగుతాయి. ఉదానవాయువు బాధపడితే అవయవాలు బరువుగా అనిపించడం, ఆకలి లేకపోవడం, గొంతు మాంద్యం కలుగుతాయి.

బలవర్ణప్రణాశశ్చా పానే పర్వాస్థిసంగ్రహః । గురుతాఙ్గేషు సర్వేషు స్థూలత్వఞ్చాగతం భృశమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

బలం, వర్ణం తగ్గిపోవడం, మడులు, ఎముకల్లో పదార్థం చేరడం, అవయవాలు అన్నీ బరువుగా మారడం, బాగా లావుగా మారడం జరుగుతాయి.

సమానేఽతిక్రియాజ్ఞత్వమస్వేదో మన్దవహ్నితా । అపానే సకలం మూత్రం శకృతః స్యాత్ప్రవర్తనమ్? ॥ ౧,౧౬౭.

సమానవాయువు బాధపడితే ఏ పని చేయాలో తెలియకపోవడం, చెమట రాకపోవడం, అగ్ని బలహీనంగా ఉండడం జరుగుతాయి. అపానవాయువు బాధపడితే మలమూత్రాలు పూర్తిగా బయటకు పోతాయి.

ఇతి ద్వావింశతివిధం వాతరక్తామయం విదుః । ప్రాణాదయస్తథాన్యోఽన్యం సమాక్రాన్తా యథాక్రమమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

ఇలా వాతరక్త వ్యాధి ఇరవై రెండు విధాలుగా ఉంటుందని తెలుసుకోవాలి. ప్రాణవాయువు మొదలైనవి ఒకదానికొకటి క్రమంగా బాధపడతాయి.

సర్వేఽపి వింశతివిధం విద్యాదావరణఞ్చ యత్ । హృల్లాసోచ్ఛ్వాససంరోధః ప్రతిశ్యాయః శిరోగ్రహః ॥ ౧,౧౬౭.

ఇరవై రకాల ఆవరణాలను అందరూ తెలుసుకోవాలి. హృదయంలో ఉలికిపాటు, ఊపిరి ఆగిపోవడం, జలుబు, తలనొప్పి కలుగుతాయి.

హృద్రోగో ముఖశోషశ్చ ప్రాణేనాపాన ఆవృతే । ఉదానేనావృతే ప్రాణే భవేద్ధై బలసంక్షయః ॥ ౧,౧౬౭.

ప్రాణవాయువును అపానవాయువు ఆపితే హృదయ వ్యాధి, నోటిలో పొడిబారడం కలుగుతాయి. ఉదానవాయువు ప్రాణాన్ని ఆపితే బలహీనత కలుగుతుంది.

విచారణేన విభజేత్సర్వమావరణం భిషక్ । స్థానాన్యపేక్ష్య వాతానాం వృర్ధిహానిం చ కర్మణామ్ ॥ ౧,౧౬౭.

వైద్యుడు పరిశీలనతో అన్ని ఆవరణాలను వేరు చేయాలి; వాయువుల స్థానం, పెరుగుదల, తగ్గుదల, వాటి పనులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

ప్రాణాదీనాఞ్చ పఞ్చానాం పిత్తమావరణం మిథః । పిత్తాదీనామావసతిర్మిశ్రాణాం మిశ్రితైశ్చ తైః ॥ ౧,౧౬౭.

ప్రాణవాయువు మొదలైన ఐదు వాయువులలో పిత్తం పరస్పరం ఆవరించవచ్చు. పిత్తం మొదలైనవి కూడా ఇతర ద్రవ్యాలతో కలిసిపోతాయి.

మిశ్రైః పిత్తాదిభిస్తద్వన్మిశ్రాణ్యపిత్వనేకధా । తాంల్లక్షయేదవహితో యథాస్వం లక్షణోదయాత్ ॥ ౧,౧౬౭.

పిత్తం మొదలైనవి కలిసినప్పుడు అనేక రకాల మిశ్రమ వ్యాధులు వస్తాయి. వాటి లక్షణాలు ఎలా కనిపిస్తాయో బాగా గమనించి వైద్యుడు గుర్తించాలి.