గరుడపురాణమ్

సక్థ్యస్థీని ప్రపూర్యాన్తః శ్లేష్మణా స్తమ్భితేన తత్ । తదాస్థి స్నాతి తేనోరోస్తథా శీతానిలేన తు ॥ ౧,౧౬౬.

కఫం తొడల ఎముకల్లోకి చేరి, అవి కఠినంగా మారితే, ఎముక, మజ్జలు బలహీనమై, వాయువుతో తొడ చల్లగా మారుతుంది.

శ్యామాఙ్గమఙ్గస్తైమిత్యతన్ద్రామూర్ఛారుచిజ్వరైః । తమూరుస్తమ్భమిత్యాహ బాహ్యవాతమథాపరే ॥ ౧,౧౬౬.

శరీరం నల్లగా మారడం, కఠినత, అలసట, మూర్చ, నొప్పి, జ్వరం ఉంటే, దానిని ఊరుస్థంభం అంటారు. మరికొందరు దీనిని బాహ్యవాతం అంటారు.

వాతశోణితసంశోథో జానుమధ్యే మహారుజః । జ్ఞేయః క్రోష్టుకశీర్షస్తు స్థూలక్రోష్టుకశీర్షవత్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు, రక్తం కలసి మోకాళ్లలో వాపు, తీవ్రమైన నొప్పి కలిగిస్తే, దానిని క్రోష్టుకశీర్షం అంటారు. ఇది పెద్ద నక్క తలలా కనిపిస్తుంది.

రుక్పాదవిషమన్యస్తే శ్రమాద్వా జాయతే యదా । వాతేన గుల్ఫమాక్షిత్య తమాహుర్వాతకణ్టకమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

పాదాలలో నొప్పి, అసమానతలు, అలసట వల్ల కలిగితే, వాయువు గుండ్రపు ఎముకను దెబ్బతీస్తే, దానిని వాతకంటకం అంటారు.

పార్ష్ణిప్రత్యఙ్గులీనాభౌ కణ్ఠే వా మారుతార్దితే । సతిక్షేపం నిగృహ్ణాతి గృధ్రసీం తాం ప్రచక్షతే ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు మడిమ, వేలులు, నాభి, మెడలో బాధిస్తే, కదలిక తగ్గిపోతుంది. దీనిని గృధ్రసీ అంటారు.

హృష్యేతే చరణౌ యస్య భవేతాం చాపి సుప్తకౌ । పాదహర్షః స విజ్ఞేయః కఫమారుతకోపజః ॥ ౧,౧౬౬.

ఎవరికి పాదాలు ఉల్లాసంగా లేదా మూర్చగా అనిపిస్తే, దానిని పాదహర్షం అంటారు. ఇది కఫం, వాయువు ప్రబలినప్పుడు కలుగుతుంది.

పాదయోః కురుతే దాహం పిత్తాసృక్సహితోఽనిలః । విశేషతశ్చఙ్క్రమతః పాదదాహం తమాదిశేత్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు, పిత్తం, రక్తం కలసి పాదాలలో కాలినట్లు అనిపిస్తే, ముఖ్యంగా నడుస్తున్నప్పుడు, దానిని పాదదాహం అని గుర్తించాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౭ ధన్వన్తరీరువాచ । వాతరక్తనిదానం తే వక్ష్యే సుశ్రుత తచ్ఛృణు । విరుద్ధాధ్యశనక్రోధదివాస్వప్నప్రజాగరైః ॥ ౧,౧౬౭.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: సుశ్రుతా! వాతరక్తం ఎలా వస్తుందో చెబుతాను, విను. అనుకూలం కాని ఆహారం, ఎక్కువగా తినడం, కోపం, పగలు నిద్రపోవడం, రాత్రి మేలుకొనిపోవడం వలన ఇది కలుగుతుంది.

ప్రాయశః సుకుమారాణాం మిథ్యాహారవిహారిణామ్ । స్థూలానాం సుఖినాం చాపి కుప్యతే వాతశోణితమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

సాధారణంగా, బాగా నాజూకుగా ఉండేవాళ్లు, తప్పుగా తినేవారు, ఎక్కువ బరువున్నవారు, సుఖంగా జీవించే వాళ్లకు వాతశోణితం ఎక్కువగా కలుగుతుంది.

అగ్నిఘాతాదశుద్ధేశ్చ నృణామసృజి దూషితే । వాతలైః శీతలైర్వాయుర్వృద్ధః క్రుద్ధో విమార్గగః ॥ ౧,౧౬౭.

వెచ్చదనం లేదా శుద్ధి లేకపోవడం వల్ల రక్తం మలినమవుతుంది. అలాంటప్పుడు వాతము లేదా చల్లని గాలులు కలిసిపోతే, వాయువు పెరిగి, కోపంగా మారి, దారి తప్పి తిరుగుతుంది.

తాదృశైవాసృజా రుద్ధః ప్రాక్తదైవ ప్రదూషయేత్ । తథా వాతో గుదే పీడాం బలాసం వాతశోణితమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

అలాంటి మలిన రక్తం వాయువును ఆపేస్తుంది. మొదట వాయువు ఆ రక్తాన్ని మరింత చెడగొడుతుంది. ఆ తరువాత, గుద్దులో నొప్పి కలిగించి, వాతరక్తాన్ని పుట్టిస్తుంది.

సంస్తభ్య జనయేత్పూర్వం పశ్చాత్సర్వత్ర ధావతి । విశేషాద్వమనాద్యైశ్చ ప్రలమ్బస్తస్య లక్షణమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

మొదట ఇది గట్టితనాన్ని కలిగిస్తుంది, తరువాత శరీరమంతా వ్యాపిస్తుంది. ముఖ్యంగా, వాంతులు, బరువుగా ఉండటం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

భవిష్యతః కుష్ఠసమం తథా సామ్బుదసంజ్ఞకమ్ । జానుజఙ్ఘోరుకట్యంసహస్తపాదాఙ్గసన్ధిషు ॥ ౧,౧౬౭.

తరువాత ఇది కుష్టురోగంలా మారుతుంది, దీనిని సాంబుద అని కూడా అంటారు. మోకాళ్లు, కాల్లు, తొడలు, నడుము, భుజాలు, చేతులు, పాదాలు, కీళ్లలో ప్రభావం చూపుతుంది.

కణ్డూస్ఫురణనిస్తోదభేదగౌరవసుప్తతాః । భూత్వా భూత్వా ప్రశామ్యన్తి ముహురావిర్భవన్తి చ ॥ ౧,౧౬౭.

కురుపు, మంట, గుచ్చినట్టు నొప్పి, చీలినట్టు బాధ, బరువుగా ఉండటం, మూర్చిపోయినట్టు ఉండటం — ఇవన్నీ మళ్ళీ మళ్ళీ వచ్చి పోతూ ఉంటాయి.

పాదయోర్మూలమాస్థాయ కదాచిద్ధస్తయోరపి । ఆఖోరివ విలం క్రుద్ధః కృత్స్నం దేహం బిధావతి ॥ ౧,౧౬౭.

కొన్నిసార్లు పాదాల అడుగుల దగ్గర నుంచి, లేదా చేతుల దగ్గర నుంచి మొదలై, ఎలుకలా కోపంగా శరీరమంతా పరిగెడుతుంది.

త్వఙ్మాంసాశ్రయమత్తానం తత్పూర్వం జాయతే తతః । కాలాన్తరేణ గమ్భీరం సర్వధాతూనభిద్రవేత్ ॥ ౧,౧౬౭.

మొదట ఇది చర్మం, మాంసంలోనే ఉంటుంది. కాలక్రమంలో లోతుగా ప్రవేశించి, శరీరంలోని అన్ని ధాతువులను దెబ్బతీస్తుంది.

కట్యాదిసంయతస్థానే త్వక్తామ్రశ్యావలోహితాః । శ్వయథుర్గ్రథితః పాకః స వాయుశ్చాస్థిమజ్జసు ॥ ౧,౧౬౭.

నడుము మొదలైన చోట్ల చర్మం తామ్రవర్ణంగా, నల్లగా లేదా ఎర్రగా మారుతుంది. వాపు, గట్టిపడిన ముద్దలు, పాకం కనిపిస్తాయి. వాయువు ఎముకలు, మజ్జలోకి చేరుతుంది.

ఛిన్దన్నివ చరత్యన్తశ్చకీకుర్వంశ్చ వేగవాన్ । కరోతి ఖఞ్జం పఙ్గుం వా శరీరం సర్వతశ్చరన్ ॥ ౧,౧౬౭.

లోపల ఇది కోసినట్టు తిరుగుతుంది, చప్పుళ్లు చేస్తూ వేగంగా కదులుతుంది. శరీరమంతా వ్యాపించి, కాళ్లు వంకరగా చేయడం లేదా నడవలేని స్థితికి తీసుకెళ్తుంది.

వాతాధికేఽధికం తత్ర శూలస్ఫురణభఞ్జనమ్ । శోథస్య రౌక్ష్యం కృష్ణత్వం శ్యావతావృద్ధిహానయః ॥ ౧,౧౬౭.

వాయువు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు తీవ్రమైన నొప్పి, మంట, విరిగినట్టు బాధ, వాపు పొడిబారడం, నల్లదనం, రంగు పెరగడం లేదా తగ్గడం కనిపిస్తాయి.

ధమన్యఙ్గులిసన్ధీనాం సంకోచోఙ్గగ్రహో తిరుక్ । శీతద్వేషానుపశయౌ స్తమ్భవేపథుసుప్తయః ॥ ౧,౧౬౭.

నాడులు, వేళ్ల కీళ్లలో ముడిపడటం, అవయవాలు గట్టిపోవడం, వంకరగా మారడం, చల్లదనం ఇష్టపడకపోవడం, వేడి వల్ల ఉపశమనం, గట్టితనం, వణుకు, మూర్చపోవడం ఉంటాయి.

రక్తే శోథోఽతిరుక్తోదస్తామ్రాశ్చిమిచిమాయతే । స్నిగ్ధరూక్షైః సమం నైతి కణ్డుక్లేదసమన్వితః ॥ ౧,౧౬౭.

రక్తం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు వాపు, ఎక్కువ ఎర్రదనం, చిమ్మటలు, ఇది నూనె లేదా పొడి చికిత్సలకు తగ్గదు, కురుపు, తడిగా ఉండటం కనిపిస్తాయి.

పిత్తే విదాహః సంమోహః స్వాదో మూర్ఛా మదస్తృషా । స్పర్శాసహత్వం రుగ్రావః శోషః పాకో భృశోష్మతా ॥ ౧,౧౬౭.

పిత్తం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు కాలడం, మూర్చ, చేదు రుచి, స్పృహ పోవడం, మత్తు, దాహం, తాకినప్పుడు తట్టుకోలేకపోవడం, తీవ్రమైన నొప్పి, పొడిబారడం, పాకం, ఎక్కువ వేడి కనిపిస్తాయి.

కఫే స్తైమిత్యగురుతా సుప్తిస్నిగ్ధత్వశీతతా । కణ్డూర్మన్దా చ రుగ్ద్బన్ద్వం సర్వలిఙ్గఞ్చ సంకరాత్ ॥ ౧,౧౬౭.

కఫం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు గట్టితనం, బరువుగా ఉండటం, నిద్ర ఎక్కువగా రావడం, నూనెపదార్థాలు, చల్లదనం, తేలికపాటి కురుపు, మందమైన నొప్పి ఉంటాయి. మూడు దోషాలు కలిసినప్పుడు అన్నీ లక్షణాలు కలిసిపోతాయి.

ఏకదోషఞ్చ సంసాధ్యం యాప్యఞ్చైవ ద్విదోషజమ్ । త్రిదోషజన్త్యజేదాశు రక్తపిత్తం సుదారుణమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

ఒక దోషం మాత్రమే ఉంటే దాన్ని సరిచేయవచ్చు. రెండు దోషాలు ఉంటే అదుపులో ఉంచవచ్చు. మూడు దోషాలు కలిసిపోతే, అది త్వరగా ప్రాణహాని కలిగించే తీవ్రమైన రక్తపిత్తాన్ని కలిగిస్తుంది.

రక్తమఙ్గే నిహన్త్యాశు శాఖాసన్ధిషు మారుతః । నివేశ్యాన్యోన్యమావార్య వేదనాభిర్హరత్యసూన్ ॥ ౧,౧౬౭.

వాయువు శరీర అవయవాల్లోని రక్తాన్ని, ముఖ్యంగా కీళ్లలోని రక్తాన్ని త్వరగా దెబ్బతీస్తుంది. మార్గాలను మూసివేసి, తీవ్రమైన నొప్పితో ప్రాణాన్ని తీసుకుంటుంది.

వాయౌ పఞ్చాత్మకే ప్రాణే రౌక్ష్యాచ్చాపల్యలఙ్ఘనైః । అత్యాహారాభిఘాతాచ్చ వేగోదీరణచారణైః ॥ ౧,౧౬౭.

వాయువు ఐదు రూపాలలో ఉండే ప్రాణం, పొడి తత్వం, చంచలత్వం, ఎక్కువగా ఎగిరిపోవడం, అధికంగా తినడం, గాయాలు, వేగంగా కదలడం వంటివల్ల కలవరపడి బాధ పెరుగుతుంది.

కుపితశ్చక్షురాదీనాముపఘాతం ప్రకల్పయేత్ । పీనసో దాహతృట్కాసశ్వాసాదిశ్చైవ జాయతే ॥ ౧,౧౬౭.

అది కలవరపడ్డప్పుడు కళ్లకు మరియు ఇతర ఇంద్రియాలకు హాని కలుగుతుంది; ముక్కు ముడుచుకుపోవడం, కాలిపోవడం, దాహం, దగ్గు, ఊపిరాడకపోవడం వంటి వ్యాధులు వస్తాయి.

కణ్ఠరోధోమలభ్రంశచ్ఛర్ద్యరోచకపీనసాన్ । కుర్యాచ్చ గలగణ్డదీంస్తఞ్జత్రుమూర్ధ్వసంశ్రయః ॥ ౧,౧౬౭.

గొంతు మూసుకుపోవడం, శ్లేష్మం తగ్గిపోవడం, వాంతులు, ఆకలి లేకపోవడం, ముక్కు సంబంధిత వ్యాధులు కలుగుతాయి; గొంతు, దవడ, పై భాగాల్లో వాపు కూడా ఏర్పడుతుంది.

వ్యానోఽతిగమనస్నానక్రీడావిషయచోష్టితైః । విరుద్ధరూక్షభీహర్షవిషాదాద్యైశ్చ దూషితః ॥ ౧,౧౬౭.

వ్యానుడు ఎక్కువ కదలిక, స్నానం, ఆటలు, ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగిపోవడం, అనుకూలం కాని, పొడి, భయపెట్టే, ఉల్లాసపరిచే, నిరాశ కలిగించే విషయాల వల్ల కలుషితమవుతుంది.