గరుడపురాణమ్

పక్షమన్యతరం హన్తి పక్షాఘాతః స ఉచ్యతే । కృత్స్నస్య కాయస్యార్ధం స్యాదకర్మణ్యమచేతనమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

ఒక వైపు చేయి పనిచేయకపోతే, దానిని పక్షాఘాతం అంటారు. అప్పుడు శరీరం అర్ధం భాగం పనిచేయకుండా, జడంగా మారుతుంది.

ఏకాఙ్గరోగతాం కేచిదన్యే కక్షరుజాం విదుః । సర్వాఙ్గరోధః స్తమ్భశ్చ సర్వకాయాశ్రితేఽనిలే ॥ ౧,౧౬౬.

కొంతమంది ఒక్క భాగంలో వచ్చే వ్యాధిని, మరికొందరు కిందబుగ్గలో వచ్చే నొప్పిని గుర్తిస్తారు. వాయువు మొత్తం శరీరాన్ని ఆక్రమిస్తే, శరీరం పూర్తిగా కదలకుండా, కఠినంగా మారుతుంది.

శుద్ధవాతకృతః పక్షః కృచ్ఛ్రసాధ్యతమో మతః । కృచ్ఛ్రశ్చాన్యేన సంసృష్టో వివృద్ధః క్షయహేతుకః ॥ ౧,౧౬౬.

కేవలం వాయువు వల్ల వచ్చే పక్షాఘాతం చాలా కష్టంగా నయం అవుతుంది. అది ఇతర కారణాలతో కలిసిపోతే, మరింత పెరిగి, శరీరం క్షీణించడానికి దారి తీస్తుంది.

ఆమబద్ధాయనః కుర్యాత్సంస్తభ్యాఙ్గం కఫాన్వితః । అసాధ్య ఏవ సర్వో హి భవేద్దణ్డాపతానకః ॥ ౧,౧౬౬.

అజీర్ణ పదార్థాలు, కఫం నాళాలను 막ిస్తే, అవయవాలు కఠినంగా మారతాయి. అప్పుడు దండాపతానక అనే వ్యాధి ఏర్పడుతుంది. ఇది నయం చేయలేనిది.

అంసమూలోత్థితో వాయుః శిరాః సంకుచ్య తత్రగః । బహిః ప్రస్యన్దితహరం జనయత్యేవ బాహుకమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు భుజం వేరులో ఉద్భవించి, అక్కడి నరాలను సంకోచింపజేస్తే, బయటకు స్రావం రావడం, చేతిలో వ్యాధి కలగడం జరుగుతుంది.

తలం ప్రత్యఙ్గులీనాం యః కణ్డరా బాహుపృష్ఠతః । బాహ్వోః కర్మక్షయకరీ విపూచీ వేతి సోచ్యతే ॥ ౧,౧౬౬.

వేలుల అడుగులో, చేయి వెనుక భాగంలో ఉన్న మజ్జలు దెబ్బతింటే, చేతులు పనిచేయకుండా పోతాయి. దీనిని విపూచీ అంటారు.

వాయుః కట్యాశ్రితః సక్థ్నః కణ్డరామాక్షైపేద్యదా । తదా ఖఞ్జో భవేజ్జన్తుః పఙ్గుః సక్థ్నోర్ద్వయోర్వధాత్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు నడుములో ఉండి, తొడల మజ్జలను దెబ్బతీస్తే, మనిషి నడవలేని స్థితికి చేరుతాడు. రెండు తొడలు దెబ్బతింటే, పూర్తిగా కాళ్లు పనిచేయవు.

కమ్పతే గమనారమ్భే ఖఞ్జన్నివ చ గచ్ఛతి । కలాయఖఞ్జం తం విద్యాన్ముక్తసన్ధిప్రబన్ధనమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

నడక మొదలుపెట్టేటప్పుడు అతడు కంపించిపోతాడు, నడవడంలో లంగరగా కనిపిస్తాడు. ఇది కలాయఖంజం అంటారు, ఇది సంధులు, మజ్జలు బలహీనంగా ఉండడం వల్ల కలుగుతుంది.

శీతోష్ణద్రవసంసుష్కగురుస్నిగ్ధైశ్చ సేవితైః । జీర్ణాజీర్ణే తథాయాసక్షోభస్నిగ్ధప్రజాగరైః ॥ ౧,౧౬౬.

చల్లని, వేడిగా, ద్రవంగా, పొడిగా, బరువుగా, కొవ్వుగా ఉన్న ఆహారాలను జీర్ణమైనా, అజీర్ణమైనా తినడం, శ్రమ, కలత, కొవ్వు పదార్థాలు, నిద్రలేమి వల్ల—

శ్లేష్మభేదః సమయే పరమత్యర్థసంచితమ్ । అభిభూయేతరం దోషం శరీరం ప్రతిపద్యతే ॥ ౧,౧౬౬.

సరైన సమయంలో కఫం అధికంగా పేరుకుపోతే, అది మిగతా దోషాలను అధికరించి, మొత్తం శరీరంలో వ్యాపిస్తుంది.

సక్థ్యస్థీని ప్రపూర్యాన్తః శ్లేష్మణా స్తమ్భితేన తత్ । తదాస్థి స్నాతి తేనోరోస్తథా శీతానిలేన తు ॥ ౧,౧౬౬.

కఫం తొడల ఎముకల్లోకి చేరి, అవి కఠినంగా మారితే, ఎముక, మజ్జలు బలహీనమై, వాయువుతో తొడ చల్లగా మారుతుంది.

శ్యామాఙ్గమఙ్గస్తైమిత్యతన్ద్రామూర్ఛారుచిజ్వరైః । తమూరుస్తమ్భమిత్యాహ బాహ్యవాతమథాపరే ॥ ౧,౧౬౬.

శరీరం నల్లగా మారడం, కఠినత, అలసట, మూర్చ, నొప్పి, జ్వరం ఉంటే, దానిని ఊరుస్థంభం అంటారు. మరికొందరు దీనిని బాహ్యవాతం అంటారు.

వాతశోణితసంశోథో జానుమధ్యే మహారుజః । జ్ఞేయః క్రోష్టుకశీర్షస్తు స్థూలక్రోష్టుకశీర్షవత్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు, రక్తం కలసి మోకాళ్లలో వాపు, తీవ్రమైన నొప్పి కలిగిస్తే, దానిని క్రోష్టుకశీర్షం అంటారు. ఇది పెద్ద నక్క తలలా కనిపిస్తుంది.

రుక్పాదవిషమన్యస్తే శ్రమాద్వా జాయతే యదా । వాతేన గుల్ఫమాక్షిత్య తమాహుర్వాతకణ్టకమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

పాదాలలో నొప్పి, అసమానతలు, అలసట వల్ల కలిగితే, వాయువు గుండ్రపు ఎముకను దెబ్బతీస్తే, దానిని వాతకంటకం అంటారు.

పార్ష్ణిప్రత్యఙ్గులీనాభౌ కణ్ఠే వా మారుతార్దితే । సతిక్షేపం నిగృహ్ణాతి గృధ్రసీం తాం ప్రచక్షతే ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు మడిమ, వేలులు, నాభి, మెడలో బాధిస్తే, కదలిక తగ్గిపోతుంది. దీనిని గృధ్రసీ అంటారు.

హృష్యేతే చరణౌ యస్య భవేతాం చాపి సుప్తకౌ । పాదహర్షః స విజ్ఞేయః కఫమారుతకోపజః ॥ ౧,౧౬౬.

ఎవరికి పాదాలు ఉల్లాసంగా లేదా మూర్చగా అనిపిస్తే, దానిని పాదహర్షం అంటారు. ఇది కఫం, వాయువు ప్రబలినప్పుడు కలుగుతుంది.

పాదయోః కురుతే దాహం పిత్తాసృక్సహితోఽనిలః । విశేషతశ్చఙ్క్రమతః పాదదాహం తమాదిశేత్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు, పిత్తం, రక్తం కలసి పాదాలలో కాలినట్లు అనిపిస్తే, ముఖ్యంగా నడుస్తున్నప్పుడు, దానిని పాదదాహం అని గుర్తించాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౭ ధన్వన్తరీరువాచ । వాతరక్తనిదానం తే వక్ష్యే సుశ్రుత తచ్ఛృణు । విరుద్ధాధ్యశనక్రోధదివాస్వప్నప్రజాగరైః ॥ ౧,౧౬౭.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: సుశ్రుతా! వాతరక్తం ఎలా వస్తుందో చెబుతాను, విను. అనుకూలం కాని ఆహారం, ఎక్కువగా తినడం, కోపం, పగలు నిద్రపోవడం, రాత్రి మేలుకొనిపోవడం వలన ఇది కలుగుతుంది.

ప్రాయశః సుకుమారాణాం మిథ్యాహారవిహారిణామ్ । స్థూలానాం సుఖినాం చాపి కుప్యతే వాతశోణితమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

సాధారణంగా, బాగా నాజూకుగా ఉండేవాళ్లు, తప్పుగా తినేవారు, ఎక్కువ బరువున్నవారు, సుఖంగా జీవించే వాళ్లకు వాతశోణితం ఎక్కువగా కలుగుతుంది.

అగ్నిఘాతాదశుద్ధేశ్చ నృణామసృజి దూషితే । వాతలైః శీతలైర్వాయుర్వృద్ధః క్రుద్ధో విమార్గగః ॥ ౧,౧౬౭.

వెచ్చదనం లేదా శుద్ధి లేకపోవడం వల్ల రక్తం మలినమవుతుంది. అలాంటప్పుడు వాతము లేదా చల్లని గాలులు కలిసిపోతే, వాయువు పెరిగి, కోపంగా మారి, దారి తప్పి తిరుగుతుంది.

తాదృశైవాసృజా రుద్ధః ప్రాక్తదైవ ప్రదూషయేత్ । తథా వాతో గుదే పీడాం బలాసం వాతశోణితమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

అలాంటి మలిన రక్తం వాయువును ఆపేస్తుంది. మొదట వాయువు ఆ రక్తాన్ని మరింత చెడగొడుతుంది. ఆ తరువాత, గుద్దులో నొప్పి కలిగించి, వాతరక్తాన్ని పుట్టిస్తుంది.

సంస్తభ్య జనయేత్పూర్వం పశ్చాత్సర్వత్ర ధావతి । విశేషాద్వమనాద్యైశ్చ ప్రలమ్బస్తస్య లక్షణమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

మొదట ఇది గట్టితనాన్ని కలిగిస్తుంది, తరువాత శరీరమంతా వ్యాపిస్తుంది. ముఖ్యంగా, వాంతులు, బరువుగా ఉండటం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

భవిష్యతః కుష్ఠసమం తథా సామ్బుదసంజ్ఞకమ్ । జానుజఙ్ఘోరుకట్యంసహస్తపాదాఙ్గసన్ధిషు ॥ ౧,౧౬౭.

తరువాత ఇది కుష్టురోగంలా మారుతుంది, దీనిని సాంబుద అని కూడా అంటారు. మోకాళ్లు, కాల్లు, తొడలు, నడుము, భుజాలు, చేతులు, పాదాలు, కీళ్లలో ప్రభావం చూపుతుంది.

కణ్డూస్ఫురణనిస్తోదభేదగౌరవసుప్తతాః । భూత్వా భూత్వా ప్రశామ్యన్తి ముహురావిర్భవన్తి చ ॥ ౧,౧౬౭.

కురుపు, మంట, గుచ్చినట్టు నొప్పి, చీలినట్టు బాధ, బరువుగా ఉండటం, మూర్చిపోయినట్టు ఉండటం — ఇవన్నీ మళ్ళీ మళ్ళీ వచ్చి పోతూ ఉంటాయి.

పాదయోర్మూలమాస్థాయ కదాచిద్ధస్తయోరపి । ఆఖోరివ విలం క్రుద్ధః కృత్స్నం దేహం బిధావతి ॥ ౧,౧౬౭.

కొన్నిసార్లు పాదాల అడుగుల దగ్గర నుంచి, లేదా చేతుల దగ్గర నుంచి మొదలై, ఎలుకలా కోపంగా శరీరమంతా పరిగెడుతుంది.

త్వఙ్మాంసాశ్రయమత్తానం తత్పూర్వం జాయతే తతః । కాలాన్తరేణ గమ్భీరం సర్వధాతూనభిద్రవేత్ ॥ ౧,౧౬౭.

మొదట ఇది చర్మం, మాంసంలోనే ఉంటుంది. కాలక్రమంలో లోతుగా ప్రవేశించి, శరీరంలోని అన్ని ధాతువులను దెబ్బతీస్తుంది.

కట్యాదిసంయతస్థానే త్వక్తామ్రశ్యావలోహితాః । శ్వయథుర్గ్రథితః పాకః స వాయుశ్చాస్థిమజ్జసు ॥ ౧,౧౬౭.

నడుము మొదలైన చోట్ల చర్మం తామ్రవర్ణంగా, నల్లగా లేదా ఎర్రగా మారుతుంది. వాపు, గట్టిపడిన ముద్దలు, పాకం కనిపిస్తాయి. వాయువు ఎముకలు, మజ్జలోకి చేరుతుంది.

ఛిన్దన్నివ చరత్యన్తశ్చకీకుర్వంశ్చ వేగవాన్ । కరోతి ఖఞ్జం పఙ్గుం వా శరీరం సర్వతశ్చరన్ ॥ ౧,౧౬౭.

లోపల ఇది కోసినట్టు తిరుగుతుంది, చప్పుళ్లు చేస్తూ వేగంగా కదులుతుంది. శరీరమంతా వ్యాపించి, కాళ్లు వంకరగా చేయడం లేదా నడవలేని స్థితికి తీసుకెళ్తుంది.

వాతాధికేఽధికం తత్ర శూలస్ఫురణభఞ్జనమ్ । శోథస్య రౌక్ష్యం కృష్ణత్వం శ్యావతావృద్ధిహానయః ॥ ౧,౧౬౭.

వాయువు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు తీవ్రమైన నొప్పి, మంట, విరిగినట్టు బాధ, వాపు పొడిబారడం, నల్లదనం, రంగు పెరగడం లేదా తగ్గడం కనిపిస్తాయి.