గరుడపురాణమ్

గాత్రవేగే భవేత్స్వాస్థ్యం సర్వేష్వాక్షేపణేన తత్ । జిహ్వావిలేఖనాదుష్ణభక్షణాదతిమానతః ॥ ౧,౧౬౬.

శరీర భాగాలు వేగంగా కదిలితే, నాలుకను నాకడం, వేడిగా ఉన్న ఆహారం తినడం, అతిశయ గర్వంతో ఆరోగ్యం తిరిగి వస్తుంది.

కుపితో హనుమూలస్థః స్తమ్భయిత్వానిలో హనుమ్ । కరోతి వివృతాస్యత్వమథవా సంవృతాస్యతామ్ ॥ ౧,౧౬౬.

దవడ వేరులో వాయువు ప్రబలితే దవడ కట్టిపడుతుంది; అప్పుడు నోరు పూర్తిగా తెరుచుకోవచ్చు లేదా పూర్తిగా మూసుకుపోతుంది.

హనస్తమ్భః స తేన స్యాత్కృచ్ఛ్రాచ్చర్వణభాషణమ్ । వాగ్వాదినీ శిరాస్తమ్భో జిహ్వాం స్తమ్భయతేఽనిలః ॥ ౧,౧౬౬.

దాంతో దవడ కట్టిపడుతుంది, నమలడం, మాట్లాడడం కష్టమవుతుంది; వాయువు మాట శిరలను కట్టిపెడితే నాలుక కదలదు.

జిహ్వాస్తమ్భః స తేనాన్నపానవాక్యేష్వనీశతా । శిరసా భారహరణాదతిహాస్యప్రభాషణాత్ ॥ ౧,౧౬౬.

దాంతో నాలుక కట్టిపడి, తినడం, త్రాగడం, మాట్లాడడం అసాధ్యమవుతుంది; తలపై భారాన్ని మోసినప్పుడు, ఎక్కువగా నవ్వినప్పుడు, ఎక్కువగా మాట్లాడినప్పుడు ఇలా జరుగుతుంది.

విషమాదుపధానాచ్చ కఠినానాం చ చర్వణాత్ । వాయుర్వివర్ధతే తైశ్చ వాతూలైరూర్ధ్వమాస్థితః ॥ ౧,౧౬౬.

వికృతమైన దిండు వాడటం వల్ల, గట్టిగా నమలే పదార్థాలు తినడం వల్ల వాయువు పెరుగుతుంది; వాయు వ్యాధిగ్రస్తుల్లో అది పైకి ఎగురుతుంది.

వక్రీకరోతి వక్త్రం చ హ్యుచ్చైర్హసితమీక్షితమ్ । తతోఽస్య కురుతే మృద్వీం వాక్శక్తిం స్తబ్ధనేత్రతామ్ ॥ ౧,౧౬౬.

దాంతో ముఖం వంకరగా మారుతుంది, పెద్దగా నవ్వడం, గట్టిగా చూడడం కలుగుతుంది; తరువాత మాట బలహీనత, కళ్ల కట్టుదిట్టుతనం కలుగుతుంది.

దన్తచాలం స్వరభ్రంశః శ్రుతిహానీక్షితగ్రహౌ । గన్ధాజ్ఞానం స్మృతిధ్వంసస్త్రాసః శ్వాసశ్చ జాయతే ॥ ౧,౧౬౬.

పళ్ళు కొట్టుకోవడం, స్వరం పోవడం, వినికిడి తగ్గిపోవడం, చూపు బలహీనత, వాసన తెలియకపోవడం, జ్ఞాపకం పోవడం, భయం, శ్వాసకోశ సమస్యలు కలుగుతాయి.

నిష్ఠీవః పార్శ్వతోదశ్చ హ్యేకస్యాక్ష్ణో నిమీలనమ్ । జత్రోరూర్ధ్వం రుజస్తీవ్రాః శరీరార్ధధరోఽపి వా ॥ ౧,౧౬౬.

తుప్పు వేయడం, పక్క నొప్పి, ఒక కన్ను మూయడం, మెడపై తీవ్రమైన నొప్పి, లేదా శరీరం అర్ధం భాగం పనిచేయకపోవడం జరుగుతుంది.

తమాహురర్దితం కేచిదేకాఙ్గమథ చాపరే । రక్తమాశ్రిత్య చ శిరాః కుర్యాన్మూర్ధధరాః శిరాః? ॥ ౧,౧౬౬.

దీనిని కొందరు అర్ధాంగవాతం అంటారు, మరికొందరు ఒక భాగం మాత్రమే పనిచేయకపోవడమంటారు; రక్తాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఉండే శిరలు దెబ్బతింటే, తలలోని శిరలు బాధపడతాయి.

రూక్షః సవేదనః కృష్ణః సోఽసాధ్యః స్యాచ్ఛిరోగ్రహః । తనుం గృహీత్వా వాయుశ్చ స్నాయుస్తథైవ చ ॥ ౧,౧౬౬.

శరీరం పొడిగా, నొప్పిగా, నల్లగా మారినప్పుడు, అది నయం చేయలేని వ్యాధిగా భావించాలి. అలాంటి సమయంలో వాయువు, మాంసపేశులు, శరీరం అన్నీ ప్రభావితమవుతాయి.

పక్షమన్యతరం హన్తి పక్షాఘాతః స ఉచ్యతే । కృత్స్నస్య కాయస్యార్ధం స్యాదకర్మణ్యమచేతనమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

ఒక వైపు చేయి పనిచేయకపోతే, దానిని పక్షాఘాతం అంటారు. అప్పుడు శరీరం అర్ధం భాగం పనిచేయకుండా, జడంగా మారుతుంది.

ఏకాఙ్గరోగతాం కేచిదన్యే కక్షరుజాం విదుః । సర్వాఙ్గరోధః స్తమ్భశ్చ సర్వకాయాశ్రితేఽనిలే ॥ ౧,౧౬౬.

కొంతమంది ఒక్క భాగంలో వచ్చే వ్యాధిని, మరికొందరు కిందబుగ్గలో వచ్చే నొప్పిని గుర్తిస్తారు. వాయువు మొత్తం శరీరాన్ని ఆక్రమిస్తే, శరీరం పూర్తిగా కదలకుండా, కఠినంగా మారుతుంది.

శుద్ధవాతకృతః పక్షః కృచ్ఛ్రసాధ్యతమో మతః । కృచ్ఛ్రశ్చాన్యేన సంసృష్టో వివృద్ధః క్షయహేతుకః ॥ ౧,౧౬౬.

కేవలం వాయువు వల్ల వచ్చే పక్షాఘాతం చాలా కష్టంగా నయం అవుతుంది. అది ఇతర కారణాలతో కలిసిపోతే, మరింత పెరిగి, శరీరం క్షీణించడానికి దారి తీస్తుంది.

ఆమబద్ధాయనః కుర్యాత్సంస్తభ్యాఙ్గం కఫాన్వితః । అసాధ్య ఏవ సర్వో హి భవేద్దణ్డాపతానకః ॥ ౧,౧౬౬.

అజీర్ణ పదార్థాలు, కఫం నాళాలను 막ిస్తే, అవయవాలు కఠినంగా మారతాయి. అప్పుడు దండాపతానక అనే వ్యాధి ఏర్పడుతుంది. ఇది నయం చేయలేనిది.

అంసమూలోత్థితో వాయుః శిరాః సంకుచ్య తత్రగః । బహిః ప్రస్యన్దితహరం జనయత్యేవ బాహుకమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు భుజం వేరులో ఉద్భవించి, అక్కడి నరాలను సంకోచింపజేస్తే, బయటకు స్రావం రావడం, చేతిలో వ్యాధి కలగడం జరుగుతుంది.

తలం ప్రత్యఙ్గులీనాం యః కణ్డరా బాహుపృష్ఠతః । బాహ్వోః కర్మక్షయకరీ విపూచీ వేతి సోచ్యతే ॥ ౧,౧౬౬.

వేలుల అడుగులో, చేయి వెనుక భాగంలో ఉన్న మజ్జలు దెబ్బతింటే, చేతులు పనిచేయకుండా పోతాయి. దీనిని విపూచీ అంటారు.

వాయుః కట్యాశ్రితః సక్థ్నః కణ్డరామాక్షైపేద్యదా । తదా ఖఞ్జో భవేజ్జన్తుః పఙ్గుః సక్థ్నోర్ద్వయోర్వధాత్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు నడుములో ఉండి, తొడల మజ్జలను దెబ్బతీస్తే, మనిషి నడవలేని స్థితికి చేరుతాడు. రెండు తొడలు దెబ్బతింటే, పూర్తిగా కాళ్లు పనిచేయవు.

కమ్పతే గమనారమ్భే ఖఞ్జన్నివ చ గచ్ఛతి । కలాయఖఞ్జం తం విద్యాన్ముక్తసన్ధిప్రబన్ధనమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

నడక మొదలుపెట్టేటప్పుడు అతడు కంపించిపోతాడు, నడవడంలో లంగరగా కనిపిస్తాడు. ఇది కలాయఖంజం అంటారు, ఇది సంధులు, మజ్జలు బలహీనంగా ఉండడం వల్ల కలుగుతుంది.

శీతోష్ణద్రవసంసుష్కగురుస్నిగ్ధైశ్చ సేవితైః । జీర్ణాజీర్ణే తథాయాసక్షోభస్నిగ్ధప్రజాగరైః ॥ ౧,౧౬౬.

చల్లని, వేడిగా, ద్రవంగా, పొడిగా, బరువుగా, కొవ్వుగా ఉన్న ఆహారాలను జీర్ణమైనా, అజీర్ణమైనా తినడం, శ్రమ, కలత, కొవ్వు పదార్థాలు, నిద్రలేమి వల్ల—

శ్లేష్మభేదః సమయే పరమత్యర్థసంచితమ్ । అభిభూయేతరం దోషం శరీరం ప్రతిపద్యతే ॥ ౧,౧౬౬.

సరైన సమయంలో కఫం అధికంగా పేరుకుపోతే, అది మిగతా దోషాలను అధికరించి, మొత్తం శరీరంలో వ్యాపిస్తుంది.

సక్థ్యస్థీని ప్రపూర్యాన్తః శ్లేష్మణా స్తమ్భితేన తత్ । తదాస్థి స్నాతి తేనోరోస్తథా శీతానిలేన తు ॥ ౧,౧౬౬.

కఫం తొడల ఎముకల్లోకి చేరి, అవి కఠినంగా మారితే, ఎముక, మజ్జలు బలహీనమై, వాయువుతో తొడ చల్లగా మారుతుంది.

శ్యామాఙ్గమఙ్గస్తైమిత్యతన్ద్రామూర్ఛారుచిజ్వరైః । తమూరుస్తమ్భమిత్యాహ బాహ్యవాతమథాపరే ॥ ౧,౧౬౬.

శరీరం నల్లగా మారడం, కఠినత, అలసట, మూర్చ, నొప్పి, జ్వరం ఉంటే, దానిని ఊరుస్థంభం అంటారు. మరికొందరు దీనిని బాహ్యవాతం అంటారు.

వాతశోణితసంశోథో జానుమధ్యే మహారుజః । జ్ఞేయః క్రోష్టుకశీర్షస్తు స్థూలక్రోష్టుకశీర్షవత్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు, రక్తం కలసి మోకాళ్లలో వాపు, తీవ్రమైన నొప్పి కలిగిస్తే, దానిని క్రోష్టుకశీర్షం అంటారు. ఇది పెద్ద నక్క తలలా కనిపిస్తుంది.

రుక్పాదవిషమన్యస్తే శ్రమాద్వా జాయతే యదా । వాతేన గుల్ఫమాక్షిత్య తమాహుర్వాతకణ్టకమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

పాదాలలో నొప్పి, అసమానతలు, అలసట వల్ల కలిగితే, వాయువు గుండ్రపు ఎముకను దెబ్బతీస్తే, దానిని వాతకంటకం అంటారు.

పార్ష్ణిప్రత్యఙ్గులీనాభౌ కణ్ఠే వా మారుతార్దితే । సతిక్షేపం నిగృహ్ణాతి గృధ్రసీం తాం ప్రచక్షతే ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు మడిమ, వేలులు, నాభి, మెడలో బాధిస్తే, కదలిక తగ్గిపోతుంది. దీనిని గృధ్రసీ అంటారు.

హృష్యేతే చరణౌ యస్య భవేతాం చాపి సుప్తకౌ । పాదహర్షః స విజ్ఞేయః కఫమారుతకోపజః ॥ ౧,౧౬౬.

ఎవరికి పాదాలు ఉల్లాసంగా లేదా మూర్చగా అనిపిస్తే, దానిని పాదహర్షం అంటారు. ఇది కఫం, వాయువు ప్రబలినప్పుడు కలుగుతుంది.

పాదయోః కురుతే దాహం పిత్తాసృక్సహితోఽనిలః । విశేషతశ్చఙ్క్రమతః పాదదాహం తమాదిశేత్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు, పిత్తం, రక్తం కలసి పాదాలలో కాలినట్లు అనిపిస్తే, ముఖ్యంగా నడుస్తున్నప్పుడు, దానిని పాదదాహం అని గుర్తించాలి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౭ ధన్వన్తరీరువాచ । వాతరక్తనిదానం తే వక్ష్యే సుశ్రుత తచ్ఛృణు । విరుద్ధాధ్యశనక్రోధదివాస్వప్నప్రజాగరైః ॥ ౧,౧౬౭.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: సుశ్రుతా! వాతరక్తం ఎలా వస్తుందో చెబుతాను, విను. అనుకూలం కాని ఆహారం, ఎక్కువగా తినడం, కోపం, పగలు నిద్రపోవడం, రాత్రి మేలుకొనిపోవడం వలన ఇది కలుగుతుంది.

ప్రాయశః సుకుమారాణాం మిథ్యాహారవిహారిణామ్ । స్థూలానాం సుఖినాం చాపి కుప్యతే వాతశోణితమ్ ॥ ౧,౧౬౭.

సాధారణంగా, బాగా నాజూకుగా ఉండేవాళ్లు, తప్పుగా తినేవారు, ఎక్కువ బరువున్నవారు, సుఖంగా జీవించే వాళ్లకు వాతశోణితం ఎక్కువగా కలుగుతుంది.