గరుడపురాణమ్

అధః ప్రతిహతో వాయుర్వ్రజేదూర్ధ్వం యదా పునః । తదావష్టభ్య హృదయం శిరః శఙ్ఖౌ చ పీడయేత్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు క్రింద అడ్డుపడితే, మళ్లీ పైకి పోతే, అది హృదయాన్ని నొక్కుతుంది, తల, కంకణాల దగ్గర నొప్పి కలుగుతుంది.

సక్షిపేత్పరితో గాత్రం హనుం వా చాస్య నామయత్ । కృచ్ఛ్రాదుచ్ఛ్వసితం చాపి నిమీలన్నయనద్వయమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

ఆయన శరీరాన్ని ఇधरొకసారి, అఱొకసారి ఊపుతూ, లేదా దవడను వంచుతూ, శ్వాస తీసుకోవడంలో కష్టపడుతూ, రెండు కళ్లను మూసేస్తాడు.

కపోత ఇవ కూజేచ్చ నిః సంగః సోపతన్త్రకః । స ఏవ వామనాసాయాం యుక్తస్తు మరుతా హృది ॥ ౧,౧౬౬.

ఆయన పావురంలా గుగ్గులాడుతూ, శరీర భాగాలు బలహీనంగా, నియంత్రణ లేకుండా ఉంటాడు. అప్పుడా వాయువు ముక్కు వేరులో ఉండి, హృదయంలోకి చేరుతుంది.

ప్రాప్నోతి చ ముహుః స్వాస్థ్యం ముహురస్వాస్థ్యవాన్భవేత్ । అభిఘాతసముత్థశ్చ దుశ్చికిత్స్యతమో మతః ॥ ౧,౧౬౬.

అతడు కొన్నిసార్లు ఆరోగ్యంగా అనిపించి, మరికొన్నిసార్లు అసౌకర్యంగా అనిపిస్తాడు. గాయాల వల్ల వచ్చిన ఈ స్థితి చికిత్సకు చాలా కష్టమైనదిగా భావించబడుతుంది.

స్వేదస్తమ్భం తదా తస్య వాయుశ్ఛిన్నతనుర్యదా । వ్యాప్నోతి సకలం దేహం యత్ర చాయామ్యతే పునః ॥ ౧,౧౬౬.

ఆ సమయంలో చెమట కట్టిపడుతుంది; వాయువు శరీరమంతా వ్యాపించి, తన స్వరూపాన్ని కోల్పోతే, మళ్లీ శక్తి తగ్గిపోతుంది.

అన్తర్ధాన్తుగతశ్చైవ వేగస్తమ్భం చ నేత్రయోః । కరోతి జృమ్భాం సదనం దశనానాం హతోద్యమమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు లోపలికి వెళ్లి, కళ్లలో కట్టుదిట్టుతనాన్ని కలిగిస్తుంది; జబ్బులు, పళ్ళు బలహీనత, శ్రమ తగ్గిపోవడం కలుగుతాయి.

పార్శ్వయోర్వేదనాం బాహ్యాం హనుపృష్ఠసిరోగ్రహమ్ । దేహస్య బహిరాయామం పృష్ఠతో హృదయే శిరః ॥ ౧,౧౬౬.

పక్కలలో బయట బాధ, దవడ, వెన్నెముక, తలలో కట్టుదిట్టుతనం, శరీరం బయటకు లాగబడటం, వెనుక భాగంలో, హృదయంలో, తలలో నొప్పి కలుగుతుంది.

ఉరశ్చోత్క్షిప్యతే తత్ర స్కన్ధో వా నామ్యతే తదా । దన్తేష్వాస్యే చ వైవర్ణ్యం హ్యస్వేదస్తత్ర గాత్రతః ॥ ౧,౧౬౬.

ఆ సమయంలో ఛాతీ పైకి లేచిపోతుంది లేదా భుజం వంగిపోతుంది; పళ్ళు, నోరు రంగు కోల్పోతాయి, శరీరంలో చెమట రాదు.

బాహ్యాయామం హనుస్తమ్భం బ్రవతే వాతరోగిణమ్ । విణ్మూత్రమసృజం ప్రాప్య ససమీరసమీరణాః? ॥ ౧,౧౬౬.

శరీరం బయటకు లాగబడటం, దవడ కట్టిపడటం వాయు వ్యాధికి లక్షణాలుగా చెప్పబడతాయి; వాయువు మలమూత్రంతో కలిసి కదిలితే ఇవి కలుగుతాయి.

ఆయచ్ఛన్తి తనోర్దేషాః సర్వమాపాదమస్తకమ్ । తిష్ఠతః పాణ్డుమాత్రస్య వ్రణాయామః సువర్ధితః ॥ ౧,౧౬౬.

ఈ రుగ్మతలు తల నుండి పాదాల వరకు శరీరమంతా వ్యాపిస్తాయి; శరీరం పసుపు రంగులో ఉండేవారిలో గాయాలు బాగా ఉబ్బిపోతాయి.

గాత్రవేగే భవేత్స్వాస్థ్యం సర్వేష్వాక్షేపణేన తత్ । జిహ్వావిలేఖనాదుష్ణభక్షణాదతిమానతః ॥ ౧,౧౬౬.

శరీర భాగాలు వేగంగా కదిలితే, నాలుకను నాకడం, వేడిగా ఉన్న ఆహారం తినడం, అతిశయ గర్వంతో ఆరోగ్యం తిరిగి వస్తుంది.

కుపితో హనుమూలస్థః స్తమ్భయిత్వానిలో హనుమ్ । కరోతి వివృతాస్యత్వమథవా సంవృతాస్యతామ్ ॥ ౧,౧౬౬.

దవడ వేరులో వాయువు ప్రబలితే దవడ కట్టిపడుతుంది; అప్పుడు నోరు పూర్తిగా తెరుచుకోవచ్చు లేదా పూర్తిగా మూసుకుపోతుంది.

హనస్తమ్భః స తేన స్యాత్కృచ్ఛ్రాచ్చర్వణభాషణమ్ । వాగ్వాదినీ శిరాస్తమ్భో జిహ్వాం స్తమ్భయతేఽనిలః ॥ ౧,౧౬౬.

దాంతో దవడ కట్టిపడుతుంది, నమలడం, మాట్లాడడం కష్టమవుతుంది; వాయువు మాట శిరలను కట్టిపెడితే నాలుక కదలదు.

జిహ్వాస్తమ్భః స తేనాన్నపానవాక్యేష్వనీశతా । శిరసా భారహరణాదతిహాస్యప్రభాషణాత్ ॥ ౧,౧౬౬.

దాంతో నాలుక కట్టిపడి, తినడం, త్రాగడం, మాట్లాడడం అసాధ్యమవుతుంది; తలపై భారాన్ని మోసినప్పుడు, ఎక్కువగా నవ్వినప్పుడు, ఎక్కువగా మాట్లాడినప్పుడు ఇలా జరుగుతుంది.

విషమాదుపధానాచ్చ కఠినానాం చ చర్వణాత్ । వాయుర్వివర్ధతే తైశ్చ వాతూలైరూర్ధ్వమాస్థితః ॥ ౧,౧౬౬.

వికృతమైన దిండు వాడటం వల్ల, గట్టిగా నమలే పదార్థాలు తినడం వల్ల వాయువు పెరుగుతుంది; వాయు వ్యాధిగ్రస్తుల్లో అది పైకి ఎగురుతుంది.

వక్రీకరోతి వక్త్రం చ హ్యుచ్చైర్హసితమీక్షితమ్ । తతోఽస్య కురుతే మృద్వీం వాక్శక్తిం స్తబ్ధనేత్రతామ్ ॥ ౧,౧౬౬.

దాంతో ముఖం వంకరగా మారుతుంది, పెద్దగా నవ్వడం, గట్టిగా చూడడం కలుగుతుంది; తరువాత మాట బలహీనత, కళ్ల కట్టుదిట్టుతనం కలుగుతుంది.

దన్తచాలం స్వరభ్రంశః శ్రుతిహానీక్షితగ్రహౌ । గన్ధాజ్ఞానం స్మృతిధ్వంసస్త్రాసః శ్వాసశ్చ జాయతే ॥ ౧,౧౬౬.

పళ్ళు కొట్టుకోవడం, స్వరం పోవడం, వినికిడి తగ్గిపోవడం, చూపు బలహీనత, వాసన తెలియకపోవడం, జ్ఞాపకం పోవడం, భయం, శ్వాసకోశ సమస్యలు కలుగుతాయి.

నిష్ఠీవః పార్శ్వతోదశ్చ హ్యేకస్యాక్ష్ణో నిమీలనమ్ । జత్రోరూర్ధ్వం రుజస్తీవ్రాః శరీరార్ధధరోఽపి వా ॥ ౧,౧౬౬.

తుప్పు వేయడం, పక్క నొప్పి, ఒక కన్ను మూయడం, మెడపై తీవ్రమైన నొప్పి, లేదా శరీరం అర్ధం భాగం పనిచేయకపోవడం జరుగుతుంది.

తమాహురర్దితం కేచిదేకాఙ్గమథ చాపరే । రక్తమాశ్రిత్య చ శిరాః కుర్యాన్మూర్ధధరాః శిరాః? ॥ ౧,౧౬౬.

దీనిని కొందరు అర్ధాంగవాతం అంటారు, మరికొందరు ఒక భాగం మాత్రమే పనిచేయకపోవడమంటారు; రక్తాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఉండే శిరలు దెబ్బతింటే, తలలోని శిరలు బాధపడతాయి.

రూక్షః సవేదనః కృష్ణః సోఽసాధ్యః స్యాచ్ఛిరోగ్రహః । తనుం గృహీత్వా వాయుశ్చ స్నాయుస్తథైవ చ ॥ ౧,౧౬౬.

శరీరం పొడిగా, నొప్పిగా, నల్లగా మారినప్పుడు, అది నయం చేయలేని వ్యాధిగా భావించాలి. అలాంటి సమయంలో వాయువు, మాంసపేశులు, శరీరం అన్నీ ప్రభావితమవుతాయి.

పక్షమన్యతరం హన్తి పక్షాఘాతః స ఉచ్యతే । కృత్స్నస్య కాయస్యార్ధం స్యాదకర్మణ్యమచేతనమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

ఒక వైపు చేయి పనిచేయకపోతే, దానిని పక్షాఘాతం అంటారు. అప్పుడు శరీరం అర్ధం భాగం పనిచేయకుండా, జడంగా మారుతుంది.

ఏకాఙ్గరోగతాం కేచిదన్యే కక్షరుజాం విదుః । సర్వాఙ్గరోధః స్తమ్భశ్చ సర్వకాయాశ్రితేఽనిలే ॥ ౧,౧౬౬.

కొంతమంది ఒక్క భాగంలో వచ్చే వ్యాధిని, మరికొందరు కిందబుగ్గలో వచ్చే నొప్పిని గుర్తిస్తారు. వాయువు మొత్తం శరీరాన్ని ఆక్రమిస్తే, శరీరం పూర్తిగా కదలకుండా, కఠినంగా మారుతుంది.

శుద్ధవాతకృతః పక్షః కృచ్ఛ్రసాధ్యతమో మతః । కృచ్ఛ్రశ్చాన్యేన సంసృష్టో వివృద్ధః క్షయహేతుకః ॥ ౧,౧౬౬.

కేవలం వాయువు వల్ల వచ్చే పక్షాఘాతం చాలా కష్టంగా నయం అవుతుంది. అది ఇతర కారణాలతో కలిసిపోతే, మరింత పెరిగి, శరీరం క్షీణించడానికి దారి తీస్తుంది.

ఆమబద్ధాయనః కుర్యాత్సంస్తభ్యాఙ్గం కఫాన్వితః । అసాధ్య ఏవ సర్వో హి భవేద్దణ్డాపతానకః ॥ ౧,౧౬౬.

అజీర్ణ పదార్థాలు, కఫం నాళాలను 막ిస్తే, అవయవాలు కఠినంగా మారతాయి. అప్పుడు దండాపతానక అనే వ్యాధి ఏర్పడుతుంది. ఇది నయం చేయలేనిది.

అంసమూలోత్థితో వాయుః శిరాః సంకుచ్య తత్రగః । బహిః ప్రస్యన్దితహరం జనయత్యేవ బాహుకమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు భుజం వేరులో ఉద్భవించి, అక్కడి నరాలను సంకోచింపజేస్తే, బయటకు స్రావం రావడం, చేతిలో వ్యాధి కలగడం జరుగుతుంది.

తలం ప్రత్యఙ్గులీనాం యః కణ్డరా బాహుపృష్ఠతః । బాహ్వోః కర్మక్షయకరీ విపూచీ వేతి సోచ్యతే ॥ ౧,౧౬౬.

వేలుల అడుగులో, చేయి వెనుక భాగంలో ఉన్న మజ్జలు దెబ్బతింటే, చేతులు పనిచేయకుండా పోతాయి. దీనిని విపూచీ అంటారు.

వాయుః కట్యాశ్రితః సక్థ్నః కణ్డరామాక్షైపేద్యదా । తదా ఖఞ్జో భవేజ్జన్తుః పఙ్గుః సక్థ్నోర్ద్వయోర్వధాత్ ॥ ౧,౧౬౬.

వాయువు నడుములో ఉండి, తొడల మజ్జలను దెబ్బతీస్తే, మనిషి నడవలేని స్థితికి చేరుతాడు. రెండు తొడలు దెబ్బతింటే, పూర్తిగా కాళ్లు పనిచేయవు.

కమ్పతే గమనారమ్భే ఖఞ్జన్నివ చ గచ్ఛతి । కలాయఖఞ్జం తం విద్యాన్ముక్తసన్ధిప్రబన్ధనమ్ ॥ ౧,౧౬౬.

నడక మొదలుపెట్టేటప్పుడు అతడు కంపించిపోతాడు, నడవడంలో లంగరగా కనిపిస్తాడు. ఇది కలాయఖంజం అంటారు, ఇది సంధులు, మజ్జలు బలహీనంగా ఉండడం వల్ల కలుగుతుంది.

శీతోష్ణద్రవసంసుష్కగురుస్నిగ్ధైశ్చ సేవితైః । జీర్ణాజీర్ణే తథాయాసక్షోభస్నిగ్ధప్రజాగరైః ॥ ౧,౧౬౬.

చల్లని, వేడిగా, ద్రవంగా, పొడిగా, బరువుగా, కొవ్వుగా ఉన్న ఆహారాలను జీర్ణమైనా, అజీర్ణమైనా తినడం, శ్రమ, కలత, కొవ్వు పదార్థాలు, నిద్రలేమి వల్ల—