గరుడపురాణమ్

ప్రాయేణ చోర్ధ్వకార్శ్యఞ్చ కుణ్డైః కణ్డూపరైశ్చితమ్ । రక్తైరలంశుకా పాణిపాదే కుర్యాద్విపాదికా ॥ ౧,౧౬౪.

సాధారణంగా పైకి క్షీణత, గుంపులుగా తీవ్రమైన మంటతో, చేతులు కాళ్లలో ఎర్రటి తాడులు లాంటి గీతలు ఉండి, 'విపాదిక' అనే వ్యాధి కలుగుతుంది.

తీవ్రార్తిం గాఢకణ్డూఞ్చ సరాగపిడికాచితమ్ । దీర్ఘప్రతానదూర్వావదతసీకుసుమచ్ఛవి ॥ ౧,౧౬౪.

తీవ్రమైన నొప్పి, తీవ్రమైన మంట, ఎర్రటి పుండ్లతో నిండిన, విస్తృతంగా వ్యాపించే, దూర్వా గడ్డి లేదా అతసీ పువ్వు రంగులో కనిపించే వ్యాధి.

ఉచ్ఛూనమణ్డలో దద్రుః కణ్డూమానితి కథ్యతే । స్థూలమూలం సదాహార్తి రక్తస్త్రావం బహువ్రణమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

ఎత్తుగా, గుండ్రంగా ఉండే, దద్దుర్ అనే వ్యాధి తాకితే మంటగా ఉంటుంది; దాని వేర్లు మందంగా, ఎప్పుడూ కాలుతున్నట్టు నొప్పి, ఎర్రటి రసం, చాలా గాయాలు ఉంటాయి.

సాదహకక్లేదరుజం ప్రాయశః సర్వజన్మ చ । రక్తాక్తమణ్డలం పాణ్డు కణ్డూదాహరుజాన్వితమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

కాలుతున్నట్టు మంట, తడిపోత, నొప్పితో కూడిన, ప్రతి జన్మలోనూ పునఃపునః వచ్చే, ఎర్రటి మిశ్రమంతో కూడిన పలుచటి గుండ్రంగా ఉండే, మంట, నొప్పి, దురద కలిగించే వ్యాధి.

సోత్సేధమాచితం రక్తైః కఞ్జపర్ణమివామ్బుభిః । పుణ్డరీకం భవేత్తద్ధి చితం స్ఫోటైః సితారుణైః ॥ ౧,౧౬౪.

ఎత్తుగా, ఎర్రగా, నీటితో కలిసిన కమల దళంలా కనిపించే వ్యాధిని 'పుండరీక' అంటారు; అది తెలుపు, ఎరుపు రంగు పొక్కులతో ఉంటుంది.

విస్ఫోటపిటికా పామా కణ్డూక్లేదరుజాన్వితాః । సూక్ష్మా శ్యామారుణా రూక్షా ప్రాయః స్ఫిక్పాణికూర్పరే ॥ ౧,౧౬౪.

పొక్కలు, పుండ్లతో కూడిన, దురద, తడి, నొప్పితో కూడిన, సన్నగా, నల్ల ఎరుపు రంగులో, పొడిగా, ఎక్కువగా నడుము, చేతులు, మోచేతులపై కనిపించే వ్యాధిని 'పామా' అంటారు.

సస్ఫోటసంస్పర్శసహం కణ్డూరక్తాతిదాహవత్ । రక్తదలం చర్మదలం కాకణం తీవ్రదాహరుక్ ॥ ౧,౧౬౪.

పొక్కలతో, తాకితే నొప్పిగా, దురద, ఎర్రదనం, తీవ్రమైన మంటతో కూడిన, ఎర్రటి మచ్చ లేదా చర్మ మచ్చగా ఉండే 'కాకణ' తీవ్రమైన మంట, నొప్పితో ఉంటుంది.

పూర్వరక్తఞ్చ కృష్ణఞ్చ కాకణం త్రిఫలోపమమ్ । కృష్ణలిఙ్గైర్యుతైః సర్వైః స్వస్వకారణతో భవేత్ ॥ ౧,౧౬౪.

మొదట ఎరుపు, తరువాత నల్లగా మారే, త్రిఫల లాంటి ఆకారంలో ఉండే 'కాకణ' వ్యాధి, అన్ని నల్ల లక్షణాలతో, వాటి కారణాలనుబట్టి ఏర్పడుతుంది.

దోషభేదాయ విహితైరాదిశేల్లిఙ్గకర్మభిః । కుష్ఠస్వదోషానుగతం సర్వదోషగతం త్యజేత్ ॥ ౧,౧౬౪.

దోషాల వేరుచూపు కోసం, చెప్పిన లక్షణాలు, చర్యలు పాటించాలి; అన్ని దోషాలు కలిసిన కుష్టు వ్యాధిని వదిలేయాలి.

కుష్ఠోక్తం యచ్చ యచ్చాస్థిమజ్జాశుక్రసమాశ్రయమ్ । కృచ్ఛ్రం మేదోమతఞ్చైవ యాప్యం స్నాప్వాస్థిమాంసగమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

కుష్టు వ్యాధి ఎముక, మజ్జ, వీర్యంలో ఉంటే నయం చేయడం కష్టం; మేదస్సులో ఉంటే కొంతవరకు నియంత్రించవచ్చు; చర్మం, మాంసం, ఎముకల్లో ఉంటే దీర్ఘకాలంగా ఉంటుంది.

అకృచ్ఛ్రం కఫవాతోత్థం త్వగ్గతం త్వమలఞ్చ యత్ । తత్ర త్వచి స్థితే కష్ఠే కాయే వైవర్ణ్యరూక్షాతా ॥ ౧,౧౬౪.

కష్టం లేని, కఫవాత కారణంగా, చర్మంలోనే ఉండే, మలినమైన వ్యాధి; చర్మంలో ఉండగా శరీరంలో రంగు మారడం, పొడిబారడం కనిపిస్తాయి.

స్వేదతాపశ్వయథవః శోణితే పిశితే పునః । పాణిపాదాశ్రితాః స్ఫోటాః క్లేశాత్సన్ధిషు చాధికమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

రక్తం, మాంసంలో చెమట, వేడి, వాపు ఉంటాయి; చేతులు, కాళ్లపై పొక్కలు, ముఖ్యంగా సంధుల్లో ఎక్కువగా బాధ కలుగుతుంది.

దోషస్యాభీక్ష్ణయోగేన దలనం స్యాచ్చ మేదసి । నాతిసంజ్ఞాస్తి మజ్జాస్థినేత్రవేగస్వరక్ష్యః ॥ ౧,౧౬౪.

దోషాలు మళ్లీ మళ్లీ కలిసినప్పుడు మేదస్సు నశిస్తుంది; మజ్జ, ఎముక, కళ్ళు, స్వరంలో స్పష్టమైన లక్షణాలు ఉండవు.

క్షతే చ క్రిమిభిః శుక్రే స్వదారాపత్యబాధనమ్ । యథాపూర్వాణి సర్వాణి స్వలిఙ్గాని మృగాదిషు ॥ ౧,౧౬౪.

గాయం ఉన్నప్పుడు, వీర్యంలో పురుగులు, భార్యా పిల్లలకు బాధ కలిగినప్పుడు, పూర్వం చెప్పిన అన్ని లక్షణాలు జంతువులకు కూడా కనిపిస్తాయి.

కష్ఠైకసమ్భవం శ్విత్రం కిలాసం దారుణం భవేత్ । నిర్దిష్టమపరిస్త్రావి త్రిధాతూద్భవసంశ్రయమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

కష్టంగా, చెక్కతో ఏర్పడే శ్విత్రం లేదా కిలాసం భయంకరంగా ఉంటుంది; అది బాహ్యంగా రాలుతూ, మూడు దోషాల కలయికతో ఏర్పడుతుంది.

వాతాద్రూక్షారుణం పిత్తాత్తామ్రం కమలపత్రవత్ । సదాహం రోమవిధ్వంసి కఫాచ్ఛ్వేతం ఘన గురు ॥ ౧,౧౬౪.

వాయువుతో ఏర్పడిన దద్దురం ఎప్పుడూ పొడి, ఎర్రగా ఉంటుంది. పిత్తంతో వచ్చినది తామ్రవర్ణంగా, కమలదళంలా మెరుస్తూ, ఎప్పుడూ మండిపోతూ, రోమాలను నాశనం చేస్తుంది. కఫంతో ఏర్పడినది తెల్లగా, దట్టంగా, బరువుగా ఉంటుంది.

సకణ్డూరం క్రమాద్రక్తమాంసమేదః సు చాదిశేత్ । వర్ణేనైవేదృగుభయం కృచ్ఛ్రం తచ్చోత్తరోత్తరమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

దద్దురానికి తోడు దురద ఉంటూ, అది క్రమంగా ఎర్రగా మారి, మాంసం, కొవ్వు వరకు వ్యాపిస్తుంది. రంగు ద్వారా ఈ రెండు రకాల దద్దురాలను గుర్తించవచ్చు. ఇవి ఒక్కొక్కటిగా తీవ్రమవుతూ పోతాయి.

అశుక్లరోమబహులమసంశ్లిష్టం మిథో నవమ్ । అనగ్నిదగ్ధజం సాధ్యం శ్విత్రం వర్జ్యమతోఽన్యథా ॥ ౧,౧౬౪.

దద్దురం తెల్లగా లేకపోతే, రోమాలు ఎక్కువగా ఉంటే, చర్మానికి అతుక్కోని ఉండకపోతే, కొత్తగా వచ్చి, మంటతో కాలిపోకపోతే, అటువంటి శ్విత్రం నయం చేయవచ్చు. లేకపోతే దానిని నివారించాలి.

గుహ్యపాణితలౌష్ఠేషు జాతమప్యచిరన్తరమ్ । వర్జనీయం విశేషేణ కిలాసం సిద్ధిమిచ్ఛితా ॥ ౧,౧౬౪.

శ్విత్రం గుప్తాంగాలు, చేతిపొడవు, పెదవులపై ఇటీవలే ఏర్పడితే, సిద్ధిని కోరేవారు దానిని తప్పక నివారించాలి.

స్పర్శైకాహారసంగాదిసేవనాత్ప్రాయశో గదాః । ఏకశయ్యాసనాచ్చైవ వస్త్రమాల్యానులేపనాత్ ॥ ౧,౧౬౪.

సాధారణంగా వ్యాధులు స్పర్శ, ఒకే భోజనం, ఇతర సంబంధాల వల్ల, ఒకే మంచం, ఆసనం, వస్త్రాలు, పూలమాలలు, లేపనాలు పంచుకోవడం వలన వస్తాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౫ ధన్వన్తరిరువాచ । క్రిమయశ్చ ద్విధా ప్రోక్తా బాహ్యభ్యన్తరభేదతః । బహిర్మలకఫాసృగ్విట్జన్మభేదాచ్చతుర్విధాః ॥ ౧,౧౬౫.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నారు: క్రిములు రెండు రకాలుగా ఉంటాయి — బాహ్యమైనవి, అంతర్గతమైనవి. బాహ్య క్రిములు నాలుగు రకాలుగా ఉంటాయి. అవి మలము, కఫం, రక్తం, విసర్జనల నుంచి పుట్టేవి.

నామతో వింశతివిధా బాహ్యాస్తత్ర మలోద్భవాః । తిలప్రమాణసంస్థానవర్ణాః కేశామ్బరాశ్రయాః ॥ ౧,౧౬౫.

బాహ్య క్రిములు పేరుల ప్రకారం ఇరవై రకాలుగా ఉంటాయి. వాటిలో మలంతో పుట్టేవి నువ్వుల పరిమాణం, ఆకారంలో ఉండి, జుట్టు, బట్టల్లో నివసిస్తాయి.

బహుపాదాశ్చ సూక్ష్మాశ్చ యూకా లిక్షాశ్చ నామతః । ద్విధా తే కోష్ఠపిడికాః కణ్డూగణ్డాన్ప్రకుర్వతే ॥ ౧,౧౬౫.

వాటికి అనేక కాళ్లు ఉంటాయి, చాలా సూక్ష్మంగా ఉంటాయి. వీటిని జుట్టులో ఉండే పిప్పీలు, నిట్లు అని అంటారు. ఇవి రెండు రకాలుగా ఉండి, శరీరంలో నివసించి దురద, వాపు కలిగిస్తాయి.

కుష్ఠైకహేతవోఽన్తర్జాః శ్లేష్మజా బాహ్యసమ్భవాః । మధురాన్నగుడక్షీరదధిమత్స్యనవౌదనైః ॥ ౧,౧౬౫.

కుష్టు వ్యాధికి ప్రధాన కారణం అంతర్గత క్రిములు. అవి బాహ్యంగా కఫంతో, అంతర్గతంగా మధురాహారాలు, బెల్లం, పాల, పెరుగు, చేపలు, కొత్త అన్నం వలన ఏర్పడతాయి.

కఫాదామాశయే జాతా వృద్ధాః సర్పన్తి సర్వతః । పృథుబ్రధ్ననిభాః కేచిత్కేచిద్గణ్డూపదోపమాః ॥ ౧,౧౬౫.

కఫం వల్ల అమ్మలో పుట్టిన క్రిములు పెరిగి, శరీరమంతా సంచరిస్తాయి. కొన్నివి పొడవాటి దారంలా, మరికొన్నివి వాపు గుండ్రంగా ఉంటాయి.

రూఢధాన్యాఙ్కురాకారాస్తనుదీర్ఘాస్తథాణవః । శ్వేతాస్తామ్రావభాసాశ్చ నామతః సప్తధా తు తే ॥ ౧,౧౬౫.

కొన్ని మొలకెత్తిన ధాన్యపు ఆకారంలో, పలుచగా, పొడవుగా, చిన్నగా ఉంటాయి. అవి తెలుపు, తామ్రవర్ణంలో మెరుస్తూ, పేరుల ప్రకారం ఏడు రకాలుగా ఉంటాయి.

అన్త్రాదా ఉదరావేష్టా హృదయాదా మహాగుదాః । చ్యురవో దర్భకుసుమాః సుగన్ధాస్తే చ కుర్వతే ॥ ౧,౧౬౫.

కొన్ని క్రిములు పేగుల్లో పుట్టి, పొట్టను చుట్టుకుంటాయి. మరికొన్ని హృదయం, మరికొన్ని గుదంలో పుట్టి, బయటకు వచ్చేటప్పుడు దర్భ గులాబీ పువ్వుల్లా, సువాసనతో ఉంటాయి మరియు ప్రభావాలు కలిగిస్తాయి.

హృల్లాసమాస్యశ్రవణమవిపాకమరోచకమ్ । మూర్ఛాచ్ఛర్దిజ్వరానాహకార్శ్యక్షవథుపీనసాన్ ॥ ౧,౧౬౫.

అవి వాంతులు, నోటి నుంచి రసం రావడం, అజీర్ణం, ఆకలి లేకపోవడం, మూర్చ, వాంతులు, జ్వరం, పొట్ట వాపు, క్షయము, తుమ్ము, ముక్కు మూసుకుపోవడం వంటి లక్షణాలు కలిగిస్తాయి.

రక్తవాహిశిరాస్థానరక్తజా జన్తవోఽణవః । అపాదా వృత్తతామ్రాశ్చ సౌక్ష్మ్యాత్కేచిదదర్శనాః ॥ ౧,౧౬౫.

రక్తనాళాల్లో పుట్టే క్రిములు చాలా చిన్నవిగా, కాళ్లు లేకుండా, గుండ్రంగా, తామ్రవర్ణంగా ఉంటాయి. అవి చాలా సూక్ష్మంగా ఉండి, కొన్ని కనబడవు కూడా.