గరుడపురాణమ్

వ్రణానామధికం శూలం శీఘ్రోత్పత్తిశ్చిరస్థితిః । రూఢానామపి రూక్షత్వం నిమిత్తేఽల్పేఽతికోపనమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

గాయాలకు ఎక్కువ నొప్పి, త్వరగా రావడం, ఎక్కువ కాలం ఉండిపోవడం, మానిపోయినా పొడిగా ఉండటం, చిన్న కారణానికే ఎక్కువగా ముదిరిపోవడం కనిపిస్తుంది.

రోమహర్షోఽసృజః కార్ష్ణ్యం కుష్ఠలక్షణమగ్రజమ్ । కృష్ణారుణకపాలాభం యద్రూక్షం పరుషం తను ॥ ౧,౧౬౪.

రోమాలు నిక్కబొడుచుకోవడం, రక్తం నల్లగా మారడం — ఇవి కుష్టురోగం ప్రారంభ లక్షణాలు. అది నల్లగా, ఎర్రగా, పొడిగా, గట్టిగా, పలుచగా, కపాలంలా ఉంటే —

విస్తృతాకృతిపర్యస్తన్దూషితైర్లోమభిశ్చితమ్ । కాపాలం తోదబహులం తత్కుష్ఠం విషమం స్మృతమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

— విస్తృతంగా వ్యాపించి, చెడిపోయిన రోమాలతో ఉండి, ఎక్కువ మంటతో, అసమానంగా ఉండే దాన్ని 'కాపాల కుష్టురోగం' అంటారు.

ఉదుమ్బరఫలాభాసం కుష్ఠమౌదుమ్బరం వదేత్ । వర్తులం బహులకేత్యుక్తం దాహరుజాధికమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

ఔదుంబర చెట్టు పండులా కనిపించే కుష్టురోగాన్ని 'ఔదుంబరం' అంటారు. అది వృత్తాకారంగా, దట్టమైన అంచులతో, ఎక్కువ మంట, నొప్పితో ఉంటుంది.

అసంచ్ఛన్నమదరణం కృమివత్స్యాదుదుమ్బరమ్ । స్థిరం సత్యానం గురు స్నిగ్ధం శ్వేతరక్తం మలాన్వితమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

అది పూర్తిగా కప్పబడకుండా, వ్యాపించకుండా, పురుగులు ఉండేలా, ఉడుంబరంలా ఉంటుంది. దృఢంగా, నిజంగా, బరువుగా, నూనెపదార్థంతో, తెలుపు లేదా ఎరుపు రంగులో, మలినాలతో ఉంటుంది.

అన్యోన్యసక్తపుచ్ఛూనబహుకణ్డూస్నుతికృమి । శ్లక్ష్ణపీతాభాసంయుక్తం మణ్డలం పరికీర్తితమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

ఒకదానికొకటి తోకలు అతుక్కునట్లు, ఎక్కువ మంట, పుళ్ళు, పురుగులు ఉండటం, మృదువుగా, పసుపు రంగులో కనిపించేది 'మండల కుష్టురోగం' అని అంటారు.

సకణ్డూపిటికా శ్యావా సక్లేదా చ విచర్చికా । పరుషన్తత్రరక్తాన్తమన్తః శ్యామం సమున్నతమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

విచర్చికా చర్మం నలుపుగా, మంట, పిటికలు, తేమతో ఉంటుంది. అది గట్టిగా, లోపల ఎరుపు, లోపల నలుపు, పైకి ఉబ్బినట్టు కనిపిస్తుంది.

ఋష్యజిహ్వాకృతిప్రోక్తం ఋష్యజిహ్వం బహుక్రిమి । హస్తిచర్మఖరస్పర్శం చర్మాఖ్యం కుష్ఠముచ్యతే ॥ ౧,౧౬౪.

ఋష్యజిహ్వ ఆకారంలో, అనేక పురుగులతో, ఏనుగు చర్మం లాగ రఫ్‌గా ఉండే, తాకితే గట్టిగా అనిపించే చర్మవ్యాధిని 'చర్మ' అని అంటారు.

అస్వేదఞ్చమత్స్యశల్కసన్నిభం కిటిమం పునః । రూక్షాగ్నివర్ణం దుః స్పర్శం కణ్డూమత్పరుషాసితమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

చెమట రాని, చేప తొక్కల లాంటి, పొడిగా, అగ్ని రంగులో, తాకితే అసౌకర్యంగా, చాలా మంటతో, ముదురు బూడిద రంగులో ఉండే వ్యాధిని 'కిటిమ' అంటారు.

అన్తా రూక్షం బహిః స్నిగ్ధమన్తర్ఘృష్టం రజః కిరేత్ । శ్లక్ష్ణస్పర్శం తను స్నిగ్ధం స్వచ్ఛమస్వేదపుష్పవత్ ॥ ౧,౧౬౪.

లోపల పొడిగా, బయట నూనెపుల్లగా, లోపల రుద్దితే దుమ్ము రాలే, తాకితే మృదువుగా, పలుచగా, పారద్రోలుగా, చెమట పువ్వులా కనిపించే వ్యాధి ఇంకొకటి.

ప్రాయేణ చోర్ధ్వకార్శ్యఞ్చ కుణ్డైః కణ్డూపరైశ్చితమ్ । రక్తైరలంశుకా పాణిపాదే కుర్యాద్విపాదికా ॥ ౧,౧౬౪.

సాధారణంగా పైకి క్షీణత, గుంపులుగా తీవ్రమైన మంటతో, చేతులు కాళ్లలో ఎర్రటి తాడులు లాంటి గీతలు ఉండి, 'విపాదిక' అనే వ్యాధి కలుగుతుంది.

తీవ్రార్తిం గాఢకణ్డూఞ్చ సరాగపిడికాచితమ్ । దీర్ఘప్రతానదూర్వావదతసీకుసుమచ్ఛవి ॥ ౧,౧౬౪.

తీవ్రమైన నొప్పి, తీవ్రమైన మంట, ఎర్రటి పుండ్లతో నిండిన, విస్తృతంగా వ్యాపించే, దూర్వా గడ్డి లేదా అతసీ పువ్వు రంగులో కనిపించే వ్యాధి.

ఉచ్ఛూనమణ్డలో దద్రుః కణ్డూమానితి కథ్యతే । స్థూలమూలం సదాహార్తి రక్తస్త్రావం బహువ్రణమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

ఎత్తుగా, గుండ్రంగా ఉండే, దద్దుర్ అనే వ్యాధి తాకితే మంటగా ఉంటుంది; దాని వేర్లు మందంగా, ఎప్పుడూ కాలుతున్నట్టు నొప్పి, ఎర్రటి రసం, చాలా గాయాలు ఉంటాయి.

సాదహకక్లేదరుజం ప్రాయశః సర్వజన్మ చ । రక్తాక్తమణ్డలం పాణ్డు కణ్డూదాహరుజాన్వితమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

కాలుతున్నట్టు మంట, తడిపోత, నొప్పితో కూడిన, ప్రతి జన్మలోనూ పునఃపునః వచ్చే, ఎర్రటి మిశ్రమంతో కూడిన పలుచటి గుండ్రంగా ఉండే, మంట, నొప్పి, దురద కలిగించే వ్యాధి.

సోత్సేధమాచితం రక్తైః కఞ్జపర్ణమివామ్బుభిః । పుణ్డరీకం భవేత్తద్ధి చితం స్ఫోటైః సితారుణైః ॥ ౧,౧౬౪.

ఎత్తుగా, ఎర్రగా, నీటితో కలిసిన కమల దళంలా కనిపించే వ్యాధిని 'పుండరీక' అంటారు; అది తెలుపు, ఎరుపు రంగు పొక్కులతో ఉంటుంది.

విస్ఫోటపిటికా పామా కణ్డూక్లేదరుజాన్వితాః । సూక్ష్మా శ్యామారుణా రూక్షా ప్రాయః స్ఫిక్పాణికూర్పరే ॥ ౧,౧౬౪.

పొక్కలు, పుండ్లతో కూడిన, దురద, తడి, నొప్పితో కూడిన, సన్నగా, నల్ల ఎరుపు రంగులో, పొడిగా, ఎక్కువగా నడుము, చేతులు, మోచేతులపై కనిపించే వ్యాధిని 'పామా' అంటారు.

సస్ఫోటసంస్పర్శసహం కణ్డూరక్తాతిదాహవత్ । రక్తదలం చర్మదలం కాకణం తీవ్రదాహరుక్ ॥ ౧,౧౬౪.

పొక్కలతో, తాకితే నొప్పిగా, దురద, ఎర్రదనం, తీవ్రమైన మంటతో కూడిన, ఎర్రటి మచ్చ లేదా చర్మ మచ్చగా ఉండే 'కాకణ' తీవ్రమైన మంట, నొప్పితో ఉంటుంది.

పూర్వరక్తఞ్చ కృష్ణఞ్చ కాకణం త్రిఫలోపమమ్ । కృష్ణలిఙ్గైర్యుతైః సర్వైః స్వస్వకారణతో భవేత్ ॥ ౧,౧౬౪.

మొదట ఎరుపు, తరువాత నల్లగా మారే, త్రిఫల లాంటి ఆకారంలో ఉండే 'కాకణ' వ్యాధి, అన్ని నల్ల లక్షణాలతో, వాటి కారణాలనుబట్టి ఏర్పడుతుంది.

దోషభేదాయ విహితైరాదిశేల్లిఙ్గకర్మభిః । కుష్ఠస్వదోషానుగతం సర్వదోషగతం త్యజేత్ ॥ ౧,౧౬౪.

దోషాల వేరుచూపు కోసం, చెప్పిన లక్షణాలు, చర్యలు పాటించాలి; అన్ని దోషాలు కలిసిన కుష్టు వ్యాధిని వదిలేయాలి.

కుష్ఠోక్తం యచ్చ యచ్చాస్థిమజ్జాశుక్రసమాశ్రయమ్ । కృచ్ఛ్రం మేదోమతఞ్చైవ యాప్యం స్నాప్వాస్థిమాంసగమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

కుష్టు వ్యాధి ఎముక, మజ్జ, వీర్యంలో ఉంటే నయం చేయడం కష్టం; మేదస్సులో ఉంటే కొంతవరకు నియంత్రించవచ్చు; చర్మం, మాంసం, ఎముకల్లో ఉంటే దీర్ఘకాలంగా ఉంటుంది.

అకృచ్ఛ్రం కఫవాతోత్థం త్వగ్గతం త్వమలఞ్చ యత్ । తత్ర త్వచి స్థితే కష్ఠే కాయే వైవర్ణ్యరూక్షాతా ॥ ౧,౧౬౪.

కష్టం లేని, కఫవాత కారణంగా, చర్మంలోనే ఉండే, మలినమైన వ్యాధి; చర్మంలో ఉండగా శరీరంలో రంగు మారడం, పొడిబారడం కనిపిస్తాయి.

స్వేదతాపశ్వయథవః శోణితే పిశితే పునః । పాణిపాదాశ్రితాః స్ఫోటాః క్లేశాత్సన్ధిషు చాధికమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

రక్తం, మాంసంలో చెమట, వేడి, వాపు ఉంటాయి; చేతులు, కాళ్లపై పొక్కలు, ముఖ్యంగా సంధుల్లో ఎక్కువగా బాధ కలుగుతుంది.

దోషస్యాభీక్ష్ణయోగేన దలనం స్యాచ్చ మేదసి । నాతిసంజ్ఞాస్తి మజ్జాస్థినేత్రవేగస్వరక్ష్యః ॥ ౧,౧౬౪.

దోషాలు మళ్లీ మళ్లీ కలిసినప్పుడు మేదస్సు నశిస్తుంది; మజ్జ, ఎముక, కళ్ళు, స్వరంలో స్పష్టమైన లక్షణాలు ఉండవు.

క్షతే చ క్రిమిభిః శుక్రే స్వదారాపత్యబాధనమ్ । యథాపూర్వాణి సర్వాణి స్వలిఙ్గాని మృగాదిషు ॥ ౧,౧౬౪.

గాయం ఉన్నప్పుడు, వీర్యంలో పురుగులు, భార్యా పిల్లలకు బాధ కలిగినప్పుడు, పూర్వం చెప్పిన అన్ని లక్షణాలు జంతువులకు కూడా కనిపిస్తాయి.

కష్ఠైకసమ్భవం శ్విత్రం కిలాసం దారుణం భవేత్ । నిర్దిష్టమపరిస్త్రావి త్రిధాతూద్భవసంశ్రయమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

కష్టంగా, చెక్కతో ఏర్పడే శ్విత్రం లేదా కిలాసం భయంకరంగా ఉంటుంది; అది బాహ్యంగా రాలుతూ, మూడు దోషాల కలయికతో ఏర్పడుతుంది.

వాతాద్రూక్షారుణం పిత్తాత్తామ్రం కమలపత్రవత్ । సదాహం రోమవిధ్వంసి కఫాచ్ఛ్వేతం ఘన గురు ॥ ౧,౧౬౪.

వాయువుతో ఏర్పడిన దద్దురం ఎప్పుడూ పొడి, ఎర్రగా ఉంటుంది. పిత్తంతో వచ్చినది తామ్రవర్ణంగా, కమలదళంలా మెరుస్తూ, ఎప్పుడూ మండిపోతూ, రోమాలను నాశనం చేస్తుంది. కఫంతో ఏర్పడినది తెల్లగా, దట్టంగా, బరువుగా ఉంటుంది.

సకణ్డూరం క్రమాద్రక్తమాంసమేదః సు చాదిశేత్ । వర్ణేనైవేదృగుభయం కృచ్ఛ్రం తచ్చోత్తరోత్తరమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

దద్దురానికి తోడు దురద ఉంటూ, అది క్రమంగా ఎర్రగా మారి, మాంసం, కొవ్వు వరకు వ్యాపిస్తుంది. రంగు ద్వారా ఈ రెండు రకాల దద్దురాలను గుర్తించవచ్చు. ఇవి ఒక్కొక్కటిగా తీవ్రమవుతూ పోతాయి.

అశుక్లరోమబహులమసంశ్లిష్టం మిథో నవమ్ । అనగ్నిదగ్ధజం సాధ్యం శ్విత్రం వర్జ్యమతోఽన్యథా ॥ ౧,౧౬౪.

దద్దురం తెల్లగా లేకపోతే, రోమాలు ఎక్కువగా ఉంటే, చర్మానికి అతుక్కోని ఉండకపోతే, కొత్తగా వచ్చి, మంటతో కాలిపోకపోతే, అటువంటి శ్విత్రం నయం చేయవచ్చు. లేకపోతే దానిని నివారించాలి.

గుహ్యపాణితలౌష్ఠేషు జాతమప్యచిరన్తరమ్ । వర్జనీయం విశేషేణ కిలాసం సిద్ధిమిచ్ఛితా ॥ ౧,౧౬౪.

శ్విత్రం గుప్తాంగాలు, చేతిపొడవు, పెదవులపై ఇటీవలే ఏర్పడితే, సిద్ధిని కోరేవారు దానిని తప్పక నివారించాలి.