గరుడపురాణమ్

శ్వాసకాసాతిసారాస్యశోషహిక్కావమిభ్రమైః । మోహవైవర్ణ్యమూర్ఛాఙ్గభఙ్గగ్నిసదనైర్యుతామ్ । ఇత్యయం గ్రన్థివీసర్పః కఫమారుతకోపజః ॥ ౧,౧౬౩.

ఈ వ్యాధికి ఊపిరాడకపోవడం, దగ్గు, విరేచనం, నోరు పొడిబారడం, హిక్కా, వాంతులు, తల తిరుగుడు, మత్తు, రంగు మారడం, మూర్చ, అవయవాలు ముక్కలు కావడం, ఆకలి లేకపోవడం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి. ఇది కఫం, వాయువు పెరిగినప్పుడు వచ్చే ముడుల వ్యాప్తి.

కఫపిత్తాజ్జ్వరః స్తమ్భో నిద్రా తన్ద్రా శిరోరుజా । అఙ్గావసాదవిక్షేంపౌ ప్రలాపారోచకభ్రమాః ॥ ౧,౧౬౩.

కఫం, పిత్తం వల్ల జ్వరం, కఠినత, నిద్ర, మత్తు, తలనొప్పి, అవయవాల బలహీనత, వణుకు, భ్రమ, ఆకలి లేకపోవడం, తల తిరుగుడు కలుగుతాయి.

మూర్ఛాగ్నిహానిర్భేదోఽస్థ్నాం పిపాసేన్ద్రియగౌరవమ్ । ఆమోపవేశనం లేపః స్రోతసాం స చ సర్పతి ॥ ౧,౧౬౩.

మూర్చ, జీర్ణాగ్ని తగ్గిపోవడం, ఎముకలు బద్దలవడం, దాహం, ఇంద్రియాలకు భారంగా ఉండటం, మలినాలు చేరడం, పూత ఏర్పడటం జరుగుతాయి. ఇవి నాళాల్లో వ్యాపిస్తాయి.

ప్రాయేణామాశయం గృహ్ణన్నేకదేశం న చాతిరుక్ । పీడకైరవకీర్ణోఽతిపీతలోహితపాణ్డురైః ॥ ౧,౧౬౩.

ఇది ఎక్కువగా కడుపును ప్రభావితం చేస్తుంది, ఒక చోట ఎక్కువ నొప్పి ఉండదు. పుండ్లతో కప్పబడి, ఎక్కువ పసుపు, ఎరుపు లేదా తెల్లగా కనిపిస్తుంది.

స్నిధ్నోఽసితో మేచకాభో మలినః శోథవాన్గురుః । గమ్భీరపాకః ప్రాయోష్మస్పృష్టః క్లిన్నోంఽవదీర్యతే ॥ ౧,౧౬౩.

ఇది అంటుకునే, నలుపు, బొగ్గు రంగులో, మురికి, వాపుతో, బరువుగా ఉంటుంది. లోతుగా పండిపోతుంది, ఎక్కువగా వేడి తగిలినప్పుడు తడి అయి పగిలిపోతుంది.

పక్వవచ్ఛీర్ణమాంసశ్చ స్పష్టస్నాయుశిరాగణః । సర్వగో లక్షణైః సర్వేః సర్వగత్వక్సమర్పణః । శవగన్ధీ చ వీసర్పః కర్దమాఖ్యముశన్తి తమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

పండిన మాంసంలా, బయటకి కనబడే నరాలు, రక్తనాళాలతో, అన్ని భాగాల్లో అన్ని లక్షణాలతో వ్యాపిస్తుంది. శవ వాసన వస్తుంది. దీనిని మట్టి వ్యాప్తి అంటారు.

బాహ్యహేతోః క్షతాత్క్రుద్ధ్వః సరక్తం పిత్తమీరయన్ । వీసర్పం మారుతః కుర్యాత్కులత్థసదృశైశ్చితమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

బయటి కారణాల వల్ల గాయం జరిగినప్పుడు, రక్తం, పిత్తం కలిగి, వాయువు కలిసినప్పుడు, కులత్థ పప్పు లాంటి ముడులతో వ్యాప్తి ఏర్పడుతుంది.

స్ఫోటైః శోథజ్వరరుజాదాహాఢ్యం శ్యావశోణితమ్ । పథగ్దోషైస్త్రయః సాధ్యా ద్వన్ద్వజాశ్చానుపద్రవాః ॥ ౧,౧౬౩.

పుండ్లు, వాపు, జ్వరం, నొప్పి, కాలిపోవడం, నల్లని రక్తంతో కూడిన లక్షణాలు ఉంటాయి. నాళాల వల్ల వచ్చే మూడు వ్యాధులు సులభంగా నయం అవుతాయి. రెండు దోషాల కలిసివచ్చినవి సంక్లిష్టతలు లేకుండా ఉంటాయి.

అసాధ్యాః కృతసర్వోత్థాః సర్వే చాక్రాన్తమర్మణః । శీర్ణస్నాయుశిరామాంసాః క్లిన్నాశ్చశవగన్ధయః ॥ ౧,౧౬౩.

అన్ని కారణాల వల్ల వచ్చినవి, మర్మస్థానాలను ఆక్రమించినవి, నరాలు, రక్తనాళాలు, మాంసం చీలిపోయినవి, తడి, శవ వాసన వచ్చే వ్యాధులు నయం కావు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౪ ధన్వన్తరిరువాచ । మిథ్యాహారవిహారేణ విశేషేణ విరోధినా । సాధునిన్దావధాద్యుద్ధహరణాద్యైశ్చ సేవితైః ॥ ౧,౧౬౪.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు — తప్పు తినే అలవాట్లు, అనుచితమైన జీవనశైలి, మంచివాళ్లను నిందించడం, నిర్లక్ష్యం, గొడవలు, దొంగతనాలు — ఇవి అన్నీ మన ఆరోగ్యానికి హానికరం.

పాప్మభిః కర్మభిః సద్యః ప్రాక్తనైః ప్రేరితామలాః । శిరాః ప్రపద్య తైర్యుక్తాస్త్వగ్వసారక్తమామిషమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

ఇలాంటి పాపకార్యాల వల్ల, కొత్తదైనా పాతదైనా, మలిన పదార్థాలు శిరల్లోకి చేరుతాయి. అవి చర్మం, మాంసం, రక్తం, కొవ్వు వంటివాటిలో కలిసిపోతాయి.

దూషయన్తి చ సంశోష్య నిశ్చరన్తస్తతో బహిః । త్వచః కుర్వాన్తి వైవర్ణ్యం శిష్టాః కుష్ఠముశన్తితమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

అవి ఆ అవయవాలను పాడుచేస్తూ, ఎండబెట్టి, బయటకు వస్తాయి. చర్మానికి రంగు మారిపోవడం, మిగిలిన మలినాలు కుష్టురోగం, ఇతర చర్మవ్యాధులుగా మారుతాయి.

కాలేనోపేక్షితం యత్స్యాత్సర్వం కోష్ఠాని తద్వపుః । ప్రపద్య ధాతూన్బాహ్యాన్తః సర్వాన్సంక్లేద్య చావహేత్ ॥ ౧,౧౬౪.

ఈ సమస్యను కాలక్రమంలో పట్టించుకోకపోతే, శరీరంలోని అన్ని నాళాలు దెబ్బతింటాయి. అవి లోపల, బయట అన్ని ధాతువుల్లోకి చేరి, అవన్నీ కలిపి, కలుషితం చేస్తాయి.

సస్వేదక్లేదసఙ్కోచాన్కృమీన్ సూక్ష్మాంశ్చదారుణాన్ । లోమత్వక్స్నాయుధమనీరాక్రామతి యథాక్రమమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

చ汗, తేమ, సంకోచం వల్ల, సూక్ష్మమైన, దుర్మార్గమైన పురుగులు పుట్టి, అవి క్రమంగా రోమాలు, చర్మం, స్నాయువులు, రక్తనాళాల్లోకి వ్యాపిస్తాయి.

భస్మాచ్ఛాదితవత్కుర్యాద్బాహ్యం కుష్ఠముదాహృతమ్ । కుష్ఠాని సప్తధా దోషైః పృథగ్ద్వన్ద్వైః సమాగతైః ॥ ౧,౧౬౪.

బూడిదతో పూసినట్టు కనిపించే కుష్టురోగం బయట కనిపిస్తుంది. కుష్టురోగం ఏడు రకాలుగా ఉంటుంది — ఒక్కో దోషం వల్ల, రెండు కలిసినా, మూడూ కలిసినా వస్తుంది.

సర్వేష్వపి త్రిదోషేషు వ్యపదేశోఽధికస్తతః । వాతేన కుష్ఠం కాపాలం పిత్తేనౌదుమ్బరం కఫాత్ ॥ ౧,౧౬౪.

ఈ మూడూ దోషాల్లో వేర్వేరు లక్షణాలు ఉంటాయి. వాయువు వల్ల వచ్చే కుష్టురోగాన్ని 'కాపాలం', పిత్తం వల్ల వచ్చే దానిని 'ఔదుంబరం', కఫం వల్ల వచ్చే దానిని —

మణ్డలాఖ్యం విచర్చో చ ఋష్యాఖ్యం వాతపిత్తజమ్ । చర్మైకకుష్ఠం కిటిమం సిధ్మాలసవిపాదికాః ॥ ౧,౧౬౪.

— 'మండలం', 'విచర్చూ', 'ఋష్య', వాయు–పిత్తం కలిసినదాన్ని; 'చర్మ', 'ఏకకుష్టం', 'కిటిమ', 'సిధ్మా', 'అలసా', 'విపాదిక' అని అంటారు.

వాతశ్లేష్మోద్భవాః శ్లేష్మపిత్తాద్దద్రూశతారుషీ । పుణ్డరీకం సవిస్ఫోటం పామా చర్మదలం తథా ॥ ౧,౧౬౪.

వాయు–కఫం కలిసినదాన్ని, కఫ–పిత్తం కలిసినదాన్ని 'దద్రు', 'శతారుషి' అంటారు. 'పుండరీకం' (పుడకలు కలిగి ఉండే చర్మవ్యాధి), 'పామా', 'చర్మదల' కూడా ఉంటాయి.

సర్వేభ్యః కాకణం పూర్వత్రికం దద్రు సకాకణమ్ । పుణ్డరీకర్యజిహ్వే చ మహాకుష్ఠాని సప్త తు ॥ ౧,౧౬౪.

ఇవన్నింటిలో 'కాకణం', 'పూర్వత్రికం', 'దద్రు–కాకణం', 'పుండరీకం', 'ర్యజిహ్వా' — ఇవే ఏడు ప్రధానమైన కుష్టురోగాలు.

అతిశ్లక్ష్ణఖరస్పర్శస్వేదాస్వేదవివర్ణతాః । దాహః కణ్డూస్త్వచి స్వాపస్తోదః కోచోన్నతిస్తమః ॥ ౧,౧౬౪.

చర్మం తాకితే చాలా మృదువుగా లేదా చాలా గట్టిగా ఉండటం, చెమట రావడం లేదా పొడిగా ఉండటం, రంగు మారడం, మండడం, మంట, మురికివాపు, నొప్పి, ఉబ్బరం, చీకటి — ఇవన్నీ లక్షణాలు.

వ్రణానామధికం శూలం శీఘ్రోత్పత్తిశ్చిరస్థితిః । రూఢానామపి రూక్షత్వం నిమిత్తేఽల్పేఽతికోపనమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

గాయాలకు ఎక్కువ నొప్పి, త్వరగా రావడం, ఎక్కువ కాలం ఉండిపోవడం, మానిపోయినా పొడిగా ఉండటం, చిన్న కారణానికే ఎక్కువగా ముదిరిపోవడం కనిపిస్తుంది.

రోమహర్షోఽసృజః కార్ష్ణ్యం కుష్ఠలక్షణమగ్రజమ్ । కృష్ణారుణకపాలాభం యద్రూక్షం పరుషం తను ॥ ౧,౧౬౪.

రోమాలు నిక్కబొడుచుకోవడం, రక్తం నల్లగా మారడం — ఇవి కుష్టురోగం ప్రారంభ లక్షణాలు. అది నల్లగా, ఎర్రగా, పొడిగా, గట్టిగా, పలుచగా, కపాలంలా ఉంటే —

విస్తృతాకృతిపర్యస్తన్దూషితైర్లోమభిశ్చితమ్ । కాపాలం తోదబహులం తత్కుష్ఠం విషమం స్మృతమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

— విస్తృతంగా వ్యాపించి, చెడిపోయిన రోమాలతో ఉండి, ఎక్కువ మంటతో, అసమానంగా ఉండే దాన్ని 'కాపాల కుష్టురోగం' అంటారు.

ఉదుమ్బరఫలాభాసం కుష్ఠమౌదుమ్బరం వదేత్ । వర్తులం బహులకేత్యుక్తం దాహరుజాధికమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

ఔదుంబర చెట్టు పండులా కనిపించే కుష్టురోగాన్ని 'ఔదుంబరం' అంటారు. అది వృత్తాకారంగా, దట్టమైన అంచులతో, ఎక్కువ మంట, నొప్పితో ఉంటుంది.

అసంచ్ఛన్నమదరణం కృమివత్స్యాదుదుమ్బరమ్ । స్థిరం సత్యానం గురు స్నిగ్ధం శ్వేతరక్తం మలాన్వితమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

అది పూర్తిగా కప్పబడకుండా, వ్యాపించకుండా, పురుగులు ఉండేలా, ఉడుంబరంలా ఉంటుంది. దృఢంగా, నిజంగా, బరువుగా, నూనెపదార్థంతో, తెలుపు లేదా ఎరుపు రంగులో, మలినాలతో ఉంటుంది.

అన్యోన్యసక్తపుచ్ఛూనబహుకణ్డూస్నుతికృమి । శ్లక్ష్ణపీతాభాసంయుక్తం మణ్డలం పరికీర్తితమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

ఒకదానికొకటి తోకలు అతుక్కునట్లు, ఎక్కువ మంట, పుళ్ళు, పురుగులు ఉండటం, మృదువుగా, పసుపు రంగులో కనిపించేది 'మండల కుష్టురోగం' అని అంటారు.

సకణ్డూపిటికా శ్యావా సక్లేదా చ విచర్చికా । పరుషన్తత్రరక్తాన్తమన్తః శ్యామం సమున్నతమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

విచర్చికా చర్మం నలుపుగా, మంట, పిటికలు, తేమతో ఉంటుంది. అది గట్టిగా, లోపల ఎరుపు, లోపల నలుపు, పైకి ఉబ్బినట్టు కనిపిస్తుంది.

ఋష్యజిహ్వాకృతిప్రోక్తం ఋష్యజిహ్వం బహుక్రిమి । హస్తిచర్మఖరస్పర్శం చర్మాఖ్యం కుష్ఠముచ్యతే ॥ ౧,౧౬౪.

ఋష్యజిహ్వ ఆకారంలో, అనేక పురుగులతో, ఏనుగు చర్మం లాగ రఫ్‌గా ఉండే, తాకితే గట్టిగా అనిపించే చర్మవ్యాధిని 'చర్మ' అని అంటారు.

అస్వేదఞ్చమత్స్యశల్కసన్నిభం కిటిమం పునః । రూక్షాగ్నివర్ణం దుః స్పర్శం కణ్డూమత్పరుషాసితమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

చెమట రాని, చేప తొక్కల లాంటి, పొడిగా, అగ్ని రంగులో, తాకితే అసౌకర్యంగా, చాలా మంటతో, ముదురు బూడిద రంగులో ఉండే వ్యాధిని 'కిటిమ' అంటారు.