గరుడపురాణమ్

పిత్తాద్ద్రుతగతిః పిత్తజ్వరలిఙ్గోఽతిలోహితః । కఫాత్కణ్డూయుతః స్నిగ్ధః కఫజ్వరసమానరుక్ ॥ ౧,౧౬౩.

పిత్తం వల్ల వచ్చినది త్వరగా వ్యాపిస్తుంది, పిత్త జ్వర లక్షణాలు, తీవ్రమైన ఎరుపు రంగు కలిగి ఉంటుంది. కఫం వల్ల వచ్చినది కురుపుతో, నూనెపదార్థంగా, కఫ జ్వర లక్షణాలతో ఉంటుంది.

సన్నిపాతసముత్థాశ్చ సర్వలిఙ్గసమన్వితాః । స్వదోషలిఙ్గైశ్చీయన్తే సర్వైః స్ఫోటైరుపేక్షితాః । తేఽపి స్వేదాన్విముఞ్చతి బిభ్రతో వ్రణలక్షణమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

వివిధ కారణాలు కలిసినప్పుడు, అన్ని లక్షణాలతో కూడినవి, వాటి స్వంత లక్షణాలతో కూడి, ఇతర ఉబ్బరాలను పట్టించుకోకుండా పెరుగుతాయి. ఇవి చెమటను విడిచిపెడుతూ, గాయాల లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి.

వాతపిత్తాజ్జ్వరచ్ఛర్దిమూర్ఛాతీసారతృడ్భ్రమైః । గన్థిభేదాగ్నిసదనతమకారోచకైర్యుతః ॥ ౧,౧౬౩.

వాయు, పిత్తం వల్ల జ్వరం, వాంతులు, మూర్చ, విరేచనం, దాహం, తల తిరుగుడు, ముడులు పగిలిపోవడం, ఆకలి లేకపోవడం, కన్ను ముందు చీకటి, రుచి లేకపోవడం వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి.

కరోతి సర్వమఙ్గఞ్చ దీప్తాఙ్గారావకీర్ణవత్ । యంయం దేశం విసర్పశ్చ విసర్పతి భవేత్ససః ॥ ౧,౧౬౩.

ఇది అన్ని అవయవాలను, మండుతున్న బొగ్గులు చెల్లాచెదురుగా ఉన్నట్టు ప్రభావితం చేస్తుంది. ఏ ప్రాంతంలో వ్యాపనం జరుగుతుందో, ఆ ప్రాంతంలోనే ఇది విస్తరిస్తుంది.

శాన్తాఙ్గారాసితో నీలో రక్తో వాసు చ చీయతే । అగ్నిదగ్ధ ఇవ స్ఫోటైః శీఘ్రగత్వాద్ద్రుతం స చ ॥ ౧,౧౬౩.

బొగ్గులు చల్లబడినప్పుడు, అది నలుపు, నీలం లేదా ఎరుపు రంగులో మారి, అక్కడ చేరుతుంది. అగ్నిలో కాలినట్టు పుండ్లతో, వేగంగా వ్యాపిస్తుంది.

మర్మానుసారీ వీసర్పః స్యాద్వాతోఽతిబలస్తతః । వ్యథతేఽఙ్గం హరేత్సంజ్ఞాం నిద్రాఞ్చ శ్వాసమీరయేత్ ॥ ౧,౧౬౩.

మర్మస్థానాలను అనుసరిస్తూ వ్యాపనం జరిగితే, వాయువు బలంగా ఉన్నప్పుడు, అవయవాలలో నొప్పి, జ్ఞానం పోవడం, నిద్ర, ఊపిరాడకపోవడం కలుగుతాయి.

హిక్కాఞ్చ స గతోఽవస్థామీదృశీం లభతే నరః । క్వచిన్మర్మారతిగ్రస్తో భూమిశయ్యాసనాదిషు ॥ ౧,౧౬౩.

అలాంటి స్థితిలో, హిక్కా వస్తుంది. కొన్ని సార్లు, మర్మస్థానాల్లో బాధతో, నేలపై, మంచంపై లేదా కుర్చీపై పడుకుని ఉంటారు.

చేష్టమానస్తతః క్లిష్టో మనోదేహప్రమోహవాన్ । దుష్ప్రబోధోఽశ్నుతే నిద్రాం సోఽగ్నివీసర్ప ఉచ్యతే ॥ ౧,౧౬౩.

తర్వాత, బాధతో తిప్పలు పడుతూ, మనస్సు, శరీరంలో మత్తుతో, నిద్రలోంచి లేపడం కష్టం అవుతుంది. దీన్ని అగ్నివ్యాప్తి అంటారు.

కఫేన రుద్ధః పవనో భిత్త్వాతం బహుధా కఫమ్ । రక్తం వా వృద్ధరక్తస్య త్వక్ఛిరాస్నాయుమాంసగమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

కఫం వలన వాయువు అడ్డుపడితే, అది కఫాన్ని లేదా రక్తాన్ని పగలగొడుతుంది. రక్తం పెరిగినప్పుడు, చర్మం, నరాలు, కండరాలు, మాంసాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.

దూషయిత్వా తు దీర్ఘానువృత్తస్థూలఖరాత్మికామ్ । గ్రన్థీనాం కురుతే మాలాం సరక్తాన్తీవ్రరుగ్జ్వరామ్ ॥ ౧,౧౬౩.

వాటిని కలుషితం చేసి, పొడవుగా, మందంగా, గట్టిగా ఉన్న ముడుల దండను ఏర్పరుస్తుంది. ఇవన్నీ రక్తంతో నిండిపోయి, తీవ్రమైన నొప్పి, జ్వరాన్ని కలిగిస్తాయి.

శ్వాసకాసాతిసారాస్యశోషహిక్కావమిభ్రమైః । మోహవైవర్ణ్యమూర్ఛాఙ్గభఙ్గగ్నిసదనైర్యుతామ్ । ఇత్యయం గ్రన్థివీసర్పః కఫమారుతకోపజః ॥ ౧,౧౬౩.

ఈ వ్యాధికి ఊపిరాడకపోవడం, దగ్గు, విరేచనం, నోరు పొడిబారడం, హిక్కా, వాంతులు, తల తిరుగుడు, మత్తు, రంగు మారడం, మూర్చ, అవయవాలు ముక్కలు కావడం, ఆకలి లేకపోవడం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి. ఇది కఫం, వాయువు పెరిగినప్పుడు వచ్చే ముడుల వ్యాప్తి.

కఫపిత్తాజ్జ్వరః స్తమ్భో నిద్రా తన్ద్రా శిరోరుజా । అఙ్గావసాదవిక్షేంపౌ ప్రలాపారోచకభ్రమాః ॥ ౧,౧౬౩.

కఫం, పిత్తం వల్ల జ్వరం, కఠినత, నిద్ర, మత్తు, తలనొప్పి, అవయవాల బలహీనత, వణుకు, భ్రమ, ఆకలి లేకపోవడం, తల తిరుగుడు కలుగుతాయి.

మూర్ఛాగ్నిహానిర్భేదోఽస్థ్నాం పిపాసేన్ద్రియగౌరవమ్ । ఆమోపవేశనం లేపః స్రోతసాం స చ సర్పతి ॥ ౧,౧౬౩.

మూర్చ, జీర్ణాగ్ని తగ్గిపోవడం, ఎముకలు బద్దలవడం, దాహం, ఇంద్రియాలకు భారంగా ఉండటం, మలినాలు చేరడం, పూత ఏర్పడటం జరుగుతాయి. ఇవి నాళాల్లో వ్యాపిస్తాయి.

ప్రాయేణామాశయం గృహ్ణన్నేకదేశం న చాతిరుక్ । పీడకైరవకీర్ణోఽతిపీతలోహితపాణ్డురైః ॥ ౧,౧౬౩.

ఇది ఎక్కువగా కడుపును ప్రభావితం చేస్తుంది, ఒక చోట ఎక్కువ నొప్పి ఉండదు. పుండ్లతో కప్పబడి, ఎక్కువ పసుపు, ఎరుపు లేదా తెల్లగా కనిపిస్తుంది.

స్నిధ్నోఽసితో మేచకాభో మలినః శోథవాన్గురుః । గమ్భీరపాకః ప్రాయోష్మస్పృష్టః క్లిన్నోంఽవదీర్యతే ॥ ౧,౧౬౩.

ఇది అంటుకునే, నలుపు, బొగ్గు రంగులో, మురికి, వాపుతో, బరువుగా ఉంటుంది. లోతుగా పండిపోతుంది, ఎక్కువగా వేడి తగిలినప్పుడు తడి అయి పగిలిపోతుంది.

పక్వవచ్ఛీర్ణమాంసశ్చ స్పష్టస్నాయుశిరాగణః । సర్వగో లక్షణైః సర్వేః సర్వగత్వక్సమర్పణః । శవగన్ధీ చ వీసర్పః కర్దమాఖ్యముశన్తి తమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

పండిన మాంసంలా, బయటకి కనబడే నరాలు, రక్తనాళాలతో, అన్ని భాగాల్లో అన్ని లక్షణాలతో వ్యాపిస్తుంది. శవ వాసన వస్తుంది. దీనిని మట్టి వ్యాప్తి అంటారు.

బాహ్యహేతోః క్షతాత్క్రుద్ధ్వః సరక్తం పిత్తమీరయన్ । వీసర్పం మారుతః కుర్యాత్కులత్థసదృశైశ్చితమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

బయటి కారణాల వల్ల గాయం జరిగినప్పుడు, రక్తం, పిత్తం కలిగి, వాయువు కలిసినప్పుడు, కులత్థ పప్పు లాంటి ముడులతో వ్యాప్తి ఏర్పడుతుంది.

స్ఫోటైః శోథజ్వరరుజాదాహాఢ్యం శ్యావశోణితమ్ । పథగ్దోషైస్త్రయః సాధ్యా ద్వన్ద్వజాశ్చానుపద్రవాః ॥ ౧,౧౬౩.

పుండ్లు, వాపు, జ్వరం, నొప్పి, కాలిపోవడం, నల్లని రక్తంతో కూడిన లక్షణాలు ఉంటాయి. నాళాల వల్ల వచ్చే మూడు వ్యాధులు సులభంగా నయం అవుతాయి. రెండు దోషాల కలిసివచ్చినవి సంక్లిష్టతలు లేకుండా ఉంటాయి.

అసాధ్యాః కృతసర్వోత్థాః సర్వే చాక్రాన్తమర్మణః । శీర్ణస్నాయుశిరామాంసాః క్లిన్నాశ్చశవగన్ధయః ॥ ౧,౧౬౩.

అన్ని కారణాల వల్ల వచ్చినవి, మర్మస్థానాలను ఆక్రమించినవి, నరాలు, రక్తనాళాలు, మాంసం చీలిపోయినవి, తడి, శవ వాసన వచ్చే వ్యాధులు నయం కావు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౪ ధన్వన్తరిరువాచ । మిథ్యాహారవిహారేణ విశేషేణ విరోధినా । సాధునిన్దావధాద్యుద్ధహరణాద్యైశ్చ సేవితైః ॥ ౧,౧౬౪.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు — తప్పు తినే అలవాట్లు, అనుచితమైన జీవనశైలి, మంచివాళ్లను నిందించడం, నిర్లక్ష్యం, గొడవలు, దొంగతనాలు — ఇవి అన్నీ మన ఆరోగ్యానికి హానికరం.

పాప్మభిః కర్మభిః సద్యః ప్రాక్తనైః ప్రేరితామలాః । శిరాః ప్రపద్య తైర్యుక్తాస్త్వగ్వసారక్తమామిషమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

ఇలాంటి పాపకార్యాల వల్ల, కొత్తదైనా పాతదైనా, మలిన పదార్థాలు శిరల్లోకి చేరుతాయి. అవి చర్మం, మాంసం, రక్తం, కొవ్వు వంటివాటిలో కలిసిపోతాయి.

దూషయన్తి చ సంశోష్య నిశ్చరన్తస్తతో బహిః । త్వచః కుర్వాన్తి వైవర్ణ్యం శిష్టాః కుష్ఠముశన్తితమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

అవి ఆ అవయవాలను పాడుచేస్తూ, ఎండబెట్టి, బయటకు వస్తాయి. చర్మానికి రంగు మారిపోవడం, మిగిలిన మలినాలు కుష్టురోగం, ఇతర చర్మవ్యాధులుగా మారుతాయి.

కాలేనోపేక్షితం యత్స్యాత్సర్వం కోష్ఠాని తద్వపుః । ప్రపద్య ధాతూన్బాహ్యాన్తః సర్వాన్సంక్లేద్య చావహేత్ ॥ ౧,౧౬౪.

ఈ సమస్యను కాలక్రమంలో పట్టించుకోకపోతే, శరీరంలోని అన్ని నాళాలు దెబ్బతింటాయి. అవి లోపల, బయట అన్ని ధాతువుల్లోకి చేరి, అవన్నీ కలిపి, కలుషితం చేస్తాయి.

సస్వేదక్లేదసఙ్కోచాన్కృమీన్ సూక్ష్మాంశ్చదారుణాన్ । లోమత్వక్స్నాయుధమనీరాక్రామతి యథాక్రమమ్ ॥ ౧,౧౬౪.

చ汗, తేమ, సంకోచం వల్ల, సూక్ష్మమైన, దుర్మార్గమైన పురుగులు పుట్టి, అవి క్రమంగా రోమాలు, చర్మం, స్నాయువులు, రక్తనాళాల్లోకి వ్యాపిస్తాయి.

భస్మాచ్ఛాదితవత్కుర్యాద్బాహ్యం కుష్ఠముదాహృతమ్ । కుష్ఠాని సప్తధా దోషైః పృథగ్ద్వన్ద్వైః సమాగతైః ॥ ౧,౧౬౪.

బూడిదతో పూసినట్టు కనిపించే కుష్టురోగం బయట కనిపిస్తుంది. కుష్టురోగం ఏడు రకాలుగా ఉంటుంది — ఒక్కో దోషం వల్ల, రెండు కలిసినా, మూడూ కలిసినా వస్తుంది.

సర్వేష్వపి త్రిదోషేషు వ్యపదేశోఽధికస్తతః । వాతేన కుష్ఠం కాపాలం పిత్తేనౌదుమ్బరం కఫాత్ ॥ ౧,౧౬౪.

ఈ మూడూ దోషాల్లో వేర్వేరు లక్షణాలు ఉంటాయి. వాయువు వల్ల వచ్చే కుష్టురోగాన్ని 'కాపాలం', పిత్తం వల్ల వచ్చే దానిని 'ఔదుంబరం', కఫం వల్ల వచ్చే దానిని —

మణ్డలాఖ్యం విచర్చో చ ఋష్యాఖ్యం వాతపిత్తజమ్ । చర్మైకకుష్ఠం కిటిమం సిధ్మాలసవిపాదికాః ॥ ౧,౧౬౪.

— 'మండలం', 'విచర్చూ', 'ఋష్య', వాయు–పిత్తం కలిసినదాన్ని; 'చర్మ', 'ఏకకుష్టం', 'కిటిమ', 'సిధ్మా', 'అలసా', 'విపాదిక' అని అంటారు.

వాతశ్లేష్మోద్భవాః శ్లేష్మపిత్తాద్దద్రూశతారుషీ । పుణ్డరీకం సవిస్ఫోటం పామా చర్మదలం తథా ॥ ౧,౧౬౪.

వాయు–కఫం కలిసినదాన్ని, కఫ–పిత్తం కలిసినదాన్ని 'దద్రు', 'శతారుషి' అంటారు. 'పుండరీకం' (పుడకలు కలిగి ఉండే చర్మవ్యాధి), 'పామా', 'చర్మదల' కూడా ఉంటాయి.

సర్వేభ్యః కాకణం పూర్వత్రికం దద్రు సకాకణమ్ । పుణ్డరీకర్యజిహ్వే చ మహాకుష్ఠాని సప్త తు ॥ ౧,౧౬౪.

ఇవన్నింటిలో 'కాకణం', 'పూర్వత్రికం', 'దద్రు–కాకణం', 'పుండరీకం', 'ర్యజిహ్వా' — ఇవే ఏడు ప్రధానమైన కుష్టురోగాలు.