గరుడపురాణమ్

ఆఘాతేన చ శస్త్రాదిచ్ఛేదభేదక్షతాదిభిః । హిమానిలైర్దధ్యనిలైర్భల్లాతకపికచ్ఛజైః ॥ ౧,౧౬౨.

దెబ్బలు, కత్తిపోటు, గాయాలు, చల్లని గాలి, పుల్లని గాలి, భల్లాతక, కపికచ్చు మొక్కల వల్ల కూడా వాపు ఏర్పడుతుంది.

రసైః శుష్కైశ్చ సంస్పర్శాచ్ఛ్వయథుః స్యాద్విసర్పవాన్ । భృశోష్మా లోహితాభాసః ప్రాయశః పిత్తలక్షణః ॥ ౧,౧౬౨.

తీవ్రమైన లేదా పొడిగా ఉన్న పదార్థాలు తాకినప్పుడు వాపు ఏర్పడుతుంది. అది వ్యాపించి, వేడి ఎక్కువగా, ఎరుపు రంగులో ఉండి, పిత్త లక్షణాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.

విషజః సవిషప్రాణిపరిసర్పణమూత్రణాత్ । దంష్ట్రాదన్తనఖాఘాతాదవిషప్రాణినామపి ॥ ౧,౧౬౨.

విషం వల్ల వచ్చే వాపు విషజంతువుల కాటు, గోరు, పంజా గాయాల వల్ల, అలాగే విషం లేని జంతువుల తాకిడివల్ల కూడా కలుగుతుంది.

విణ్మూత్రశుక్రోపహతమలవద్వస్తుసంఙ్కరాత్ । విషవృక్షానిలస్పర్శాద్గరయోగావచూర్ణనాత్ ॥ ౧,౧౬౨.

మలము, మూత్రం, వీర్యం లేదా ఇతర మలిన పదార్థాల కలయిక వల్ల, విషపూరిత మొక్కలు లేదా గాలిని తాకినప్పుడు, విషపదార్థాల పొడి వాడినప్పుడు కూడా వాపు వస్తుంది.

మృదుశ్చలోఽవలమ్బీ చ శీఘ్రో దాహరుజాకరః । నవోఽనుపద్రవః శోథః సాధ్యోఽసాధ్యః పురేరితః ॥ ౧,౧౬౨.

అలాంటి వాపు మృదువుగా, చలించేది, వేలాడేలా, త్వరగా మంట, నొప్పి కలిగించేలా, కొత్తగా ఏర్పడినది, ఇతర సమస్యలు లేకుండా ఉండి, సంప్రదాయమార్గంలో చికిత్సకు అనుకూలంగా లేదా అనుకూలం కానిదిగా భావిస్తారు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౩ ధన్వన్తీరరువాచ । విసర్పాదినిదానన్తే వక్ష్యే సుశ్రుత తచ్ఛృణు । స్యాద్విసర్పో విఘాతాత్తు దోషైర్దుష్టైశ్చ శోథవత్ ॥ ౧,౧౬౩.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు నేను విసర్పాది వ్యాధుల కారణాలు చెబుతాను, సుశ్రుతా! విను. విసర్పం గాయాల వల్ల, దోషాలు కలుషితమైనప్పుడు, వాపు లాగా కలుగుతుంది.

అధిష్ఠానఞ్చ తం ప్రాహుర్బాహ్యం తత్ర భయాచ్ఛ్రమాత్ । యథాత్తరఞ్చ దుః సాధ్యస్తత్ర దోషో యథాయథమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

దాని స్థానం బయట ఉండేదిగా చెబుతారు. అక్కడ భయం లేదా అలసట వల్ల అది తీవ్రమవుతుంది. దోషం ఏదైతే దాని ప్రకారం వ్యాధి నయం కావడం కష్టమవుతుంది.

ప్రకోపనైః ప్రకుపితా విశేషేణ విదాహిభిః । దేహే శీఘ్రం విశన్తీహ తేఽన్తరే హి స్థితా బహిః ॥ ౧,౧౬౩.

ప్రత్యేకంగా రగిలించే పదార్థాల వల్ల దోషాలు త్వరగా శరీరంలోకి ప్రవేశించి, లోపల ఉండొచ్చు లేదా బయట ప్రదర్శించొచ్చు.

తృష్ణాభియోగాద్వేగానాం విషమాచ్చ ప్రవర్తనాత్ । ఆశు చాగ్నిబలభ్రంశాదతో బాహ్యం విసర్పయేత్ ॥ ౧,౧౬౩.

దాహం ఎక్కువగా ఉండడం, సహజ అవసరాల్లో ఆటంకం, అసమానమైన చర్యలు, అగ్ని బలహీనత వల్ల వ్యాధి బయటకు వ్యాపిస్తుంది.

తత్ర వాతాత్స వీసర్పో వాతజ్వరసమవ్యథః । శోథస్ఫురణనిస్తోదభేదాయాసార్తిహర్షవాన్ ॥ ౧,౧౬౩.

వాయువు వల్ల వచ్చిన విసర్పం వాయు జ్వర లక్షణాలతో ఉంటుంది. వాపు, మంట, గుచ్చినట్లుగా నొప్పి, అలసట, ఆనందం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

పిత్తాద్ద్రుతగతిః పిత్తజ్వరలిఙ్గోఽతిలోహితః । కఫాత్కణ్డూయుతః స్నిగ్ధః కఫజ్వరసమానరుక్ ॥ ౧,౧౬౩.

పిత్తం వల్ల వచ్చినది త్వరగా వ్యాపిస్తుంది, పిత్త జ్వర లక్షణాలు, తీవ్రమైన ఎరుపు రంగు కలిగి ఉంటుంది. కఫం వల్ల వచ్చినది కురుపుతో, నూనెపదార్థంగా, కఫ జ్వర లక్షణాలతో ఉంటుంది.

సన్నిపాతసముత్థాశ్చ సర్వలిఙ్గసమన్వితాః । స్వదోషలిఙ్గైశ్చీయన్తే సర్వైః స్ఫోటైరుపేక్షితాః । తేఽపి స్వేదాన్విముఞ్చతి బిభ్రతో వ్రణలక్షణమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

వివిధ కారణాలు కలిసినప్పుడు, అన్ని లక్షణాలతో కూడినవి, వాటి స్వంత లక్షణాలతో కూడి, ఇతర ఉబ్బరాలను పట్టించుకోకుండా పెరుగుతాయి. ఇవి చెమటను విడిచిపెడుతూ, గాయాల లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి.

వాతపిత్తాజ్జ్వరచ్ఛర్దిమూర్ఛాతీసారతృడ్భ్రమైః । గన్థిభేదాగ్నిసదనతమకారోచకైర్యుతః ॥ ౧,౧౬౩.

వాయు, పిత్తం వల్ల జ్వరం, వాంతులు, మూర్చ, విరేచనం, దాహం, తల తిరుగుడు, ముడులు పగిలిపోవడం, ఆకలి లేకపోవడం, కన్ను ముందు చీకటి, రుచి లేకపోవడం వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి.

కరోతి సర్వమఙ్గఞ్చ దీప్తాఙ్గారావకీర్ణవత్ । యంయం దేశం విసర్పశ్చ విసర్పతి భవేత్ససః ॥ ౧,౧౬౩.

ఇది అన్ని అవయవాలను, మండుతున్న బొగ్గులు చెల్లాచెదురుగా ఉన్నట్టు ప్రభావితం చేస్తుంది. ఏ ప్రాంతంలో వ్యాపనం జరుగుతుందో, ఆ ప్రాంతంలోనే ఇది విస్తరిస్తుంది.

శాన్తాఙ్గారాసితో నీలో రక్తో వాసు చ చీయతే । అగ్నిదగ్ధ ఇవ స్ఫోటైః శీఘ్రగత్వాద్ద్రుతం స చ ॥ ౧,౧౬౩.

బొగ్గులు చల్లబడినప్పుడు, అది నలుపు, నీలం లేదా ఎరుపు రంగులో మారి, అక్కడ చేరుతుంది. అగ్నిలో కాలినట్టు పుండ్లతో, వేగంగా వ్యాపిస్తుంది.

మర్మానుసారీ వీసర్పః స్యాద్వాతోఽతిబలస్తతః । వ్యథతేఽఙ్గం హరేత్సంజ్ఞాం నిద్రాఞ్చ శ్వాసమీరయేత్ ॥ ౧,౧౬౩.

మర్మస్థానాలను అనుసరిస్తూ వ్యాపనం జరిగితే, వాయువు బలంగా ఉన్నప్పుడు, అవయవాలలో నొప్పి, జ్ఞానం పోవడం, నిద్ర, ఊపిరాడకపోవడం కలుగుతాయి.

హిక్కాఞ్చ స గతోఽవస్థామీదృశీం లభతే నరః । క్వచిన్మర్మారతిగ్రస్తో భూమిశయ్యాసనాదిషు ॥ ౧,౧౬౩.

అలాంటి స్థితిలో, హిక్కా వస్తుంది. కొన్ని సార్లు, మర్మస్థానాల్లో బాధతో, నేలపై, మంచంపై లేదా కుర్చీపై పడుకుని ఉంటారు.

చేష్టమానస్తతః క్లిష్టో మనోదేహప్రమోహవాన్ । దుష్ప్రబోధోఽశ్నుతే నిద్రాం సోఽగ్నివీసర్ప ఉచ్యతే ॥ ౧,౧౬౩.

తర్వాత, బాధతో తిప్పలు పడుతూ, మనస్సు, శరీరంలో మత్తుతో, నిద్రలోంచి లేపడం కష్టం అవుతుంది. దీన్ని అగ్నివ్యాప్తి అంటారు.

కఫేన రుద్ధః పవనో భిత్త్వాతం బహుధా కఫమ్ । రక్తం వా వృద్ధరక్తస్య త్వక్ఛిరాస్నాయుమాంసగమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

కఫం వలన వాయువు అడ్డుపడితే, అది కఫాన్ని లేదా రక్తాన్ని పగలగొడుతుంది. రక్తం పెరిగినప్పుడు, చర్మం, నరాలు, కండరాలు, మాంసాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.

దూషయిత్వా తు దీర్ఘానువృత్తస్థూలఖరాత్మికామ్ । గ్రన్థీనాం కురుతే మాలాం సరక్తాన్తీవ్రరుగ్జ్వరామ్ ॥ ౧,౧౬౩.

వాటిని కలుషితం చేసి, పొడవుగా, మందంగా, గట్టిగా ఉన్న ముడుల దండను ఏర్పరుస్తుంది. ఇవన్నీ రక్తంతో నిండిపోయి, తీవ్రమైన నొప్పి, జ్వరాన్ని కలిగిస్తాయి.

శ్వాసకాసాతిసారాస్యశోషహిక్కావమిభ్రమైః । మోహవైవర్ణ్యమూర్ఛాఙ్గభఙ్గగ్నిసదనైర్యుతామ్ । ఇత్యయం గ్రన్థివీసర్పః కఫమారుతకోపజః ॥ ౧,౧౬౩.

ఈ వ్యాధికి ఊపిరాడకపోవడం, దగ్గు, విరేచనం, నోరు పొడిబారడం, హిక్కా, వాంతులు, తల తిరుగుడు, మత్తు, రంగు మారడం, మూర్చ, అవయవాలు ముక్కలు కావడం, ఆకలి లేకపోవడం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి. ఇది కఫం, వాయువు పెరిగినప్పుడు వచ్చే ముడుల వ్యాప్తి.

కఫపిత్తాజ్జ్వరః స్తమ్భో నిద్రా తన్ద్రా శిరోరుజా । అఙ్గావసాదవిక్షేంపౌ ప్రలాపారోచకభ్రమాః ॥ ౧,౧౬౩.

కఫం, పిత్తం వల్ల జ్వరం, కఠినత, నిద్ర, మత్తు, తలనొప్పి, అవయవాల బలహీనత, వణుకు, భ్రమ, ఆకలి లేకపోవడం, తల తిరుగుడు కలుగుతాయి.

మూర్ఛాగ్నిహానిర్భేదోఽస్థ్నాం పిపాసేన్ద్రియగౌరవమ్ । ఆమోపవేశనం లేపః స్రోతసాం స చ సర్పతి ॥ ౧,౧౬౩.

మూర్చ, జీర్ణాగ్ని తగ్గిపోవడం, ఎముకలు బద్దలవడం, దాహం, ఇంద్రియాలకు భారంగా ఉండటం, మలినాలు చేరడం, పూత ఏర్పడటం జరుగుతాయి. ఇవి నాళాల్లో వ్యాపిస్తాయి.

ప్రాయేణామాశయం గృహ్ణన్నేకదేశం న చాతిరుక్ । పీడకైరవకీర్ణోఽతిపీతలోహితపాణ్డురైః ॥ ౧,౧౬౩.

ఇది ఎక్కువగా కడుపును ప్రభావితం చేస్తుంది, ఒక చోట ఎక్కువ నొప్పి ఉండదు. పుండ్లతో కప్పబడి, ఎక్కువ పసుపు, ఎరుపు లేదా తెల్లగా కనిపిస్తుంది.

స్నిధ్నోఽసితో మేచకాభో మలినః శోథవాన్గురుః । గమ్భీరపాకః ప్రాయోష్మస్పృష్టః క్లిన్నోంఽవదీర్యతే ॥ ౧,౧౬౩.

ఇది అంటుకునే, నలుపు, బొగ్గు రంగులో, మురికి, వాపుతో, బరువుగా ఉంటుంది. లోతుగా పండిపోతుంది, ఎక్కువగా వేడి తగిలినప్పుడు తడి అయి పగిలిపోతుంది.

పక్వవచ్ఛీర్ణమాంసశ్చ స్పష్టస్నాయుశిరాగణః । సర్వగో లక్షణైః సర్వేః సర్వగత్వక్సమర్పణః । శవగన్ధీ చ వీసర్పః కర్దమాఖ్యముశన్తి తమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

పండిన మాంసంలా, బయటకి కనబడే నరాలు, రక్తనాళాలతో, అన్ని భాగాల్లో అన్ని లక్షణాలతో వ్యాపిస్తుంది. శవ వాసన వస్తుంది. దీనిని మట్టి వ్యాప్తి అంటారు.

బాహ్యహేతోః క్షతాత్క్రుద్ధ్వః సరక్తం పిత్తమీరయన్ । వీసర్పం మారుతః కుర్యాత్కులత్థసదృశైశ్చితమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

బయటి కారణాల వల్ల గాయం జరిగినప్పుడు, రక్తం, పిత్తం కలిగి, వాయువు కలిసినప్పుడు, కులత్థ పప్పు లాంటి ముడులతో వ్యాప్తి ఏర్పడుతుంది.

స్ఫోటైః శోథజ్వరరుజాదాహాఢ్యం శ్యావశోణితమ్ । పథగ్దోషైస్త్రయః సాధ్యా ద్వన్ద్వజాశ్చానుపద్రవాః ॥ ౧,౧౬౩.

పుండ్లు, వాపు, జ్వరం, నొప్పి, కాలిపోవడం, నల్లని రక్తంతో కూడిన లక్షణాలు ఉంటాయి. నాళాల వల్ల వచ్చే మూడు వ్యాధులు సులభంగా నయం అవుతాయి. రెండు దోషాల కలిసివచ్చినవి సంక్లిష్టతలు లేకుండా ఉంటాయి.

అసాధ్యాః కృతసర్వోత్థాః సర్వే చాక్రాన్తమర్మణః । శీర్ణస్నాయుశిరామాంసాః క్లిన్నాశ్చశవగన్ధయః ॥ ౧,౧౬౩.

అన్ని కారణాల వల్ల వచ్చినవి, మర్మస్థానాలను ఆక్రమించినవి, నరాలు, రక్తనాళాలు, మాంసం చీలిపోయినవి, తడి, శవ వాసన వచ్చే వ్యాధులు నయం కావు.