గరుడపురాణమ్

అతిమాత్రం యదాసేవేద్గురుమత్యన్తశీతలమ్ । లవణక్షారతీక్ష్ణామ్లశాకామ్బుస్వప్నజాగరమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

బరువైన లేదా చాలా చల్లని పదార్థాలు, ఉప్పు, కారం, పులుపు కలిగిన కూరగాయలు, నీరు ఎక్కువగా తీసుకోవడం, నిద్ర, మేలులో అసమతుల్యత ఉంటే,

రోధో వేగస్య వల్లూరమజీర్ణశ్రమమైథునమ్ । పచ్యతే మార్గగమనం యానేన క్షోభిణాపి వా ॥ ౧,౧౬౨.

ప్రకృతి వికారాలను అణచివేయడం, గట్టి మాంసం తినడం, అజీర్ణం, అలసట, మైథునం, ప్రయాణం, వాహనాల వల్ల కలిగే ఉద్రిక్తత — ఇవన్నీ కారణమవుతాయి.

శ్వాసకాసాతిసారార్శోజఠరప్రదరజ్వరాః । విష్టమ్భాలస్యకచ్ఛర్దిహిక్కాపాణ్డువిసర్పకమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

ఉపిరి తక్కువగా పోవడం, దగ్గు, విరేచనం, మూత్రపిండాలు, కడుపు వ్యాధులు, జ్వరం, పొత్తికడుపు ఉబ్బరం, అలసట, వాంతులు, హిక్క, పాండురోగం, విసర్పం వంటి చర్మవ్యాధులు కలుగుతాయి.

ఊర్ధ్వశోథమధో బస్తౌ మధ్యే కుర్వన్తి మధ్యగాః । సర్వాఙ్గగః సర్వగతః ప్రత్యప్రత్యగేతి తదాశ్రయః ॥ ౧,౧౬౨.

బస్తి పైభాగంలో, కింద భాగంలో లేదా మధ్యలో వాపు ఏర్పడితే, అది శరీరం మొత్తం వ్యాపిస్తే దాన్ని 'సర్వాంగగం' అంటారు. వాపు అన్ని భాగాల్లో వ్యాపిస్తే 'సర్వగతం', ఒకచోటే ఉంటే 'ప్రత్యప్రత్యగం' అని పిలుస్తారు.

తత్పూర్వరూపం క్షవథుః శిరాయామఙ్గగౌరవమ్ । వాతాచ్ఛోథశ్చలో రూక్షః ఖరరోమారుణోఽసితః ॥ ౧,౧౬౨.

దాని ప్రారంభ లక్షణాలు తుమ్ము రావడం, తల, చేతులు, కాళ్లలో బరువు, గాలివల్ల వచ్చే వాపు చలించేది, పొడిగా ఉండేది, వెంట్రుకలు గట్టిగా, ఎరుపు లేదా నల్లగా కనిపించేవి.

శఙ్ఖబస్త్యన్త్రశోఫర్తిమేదోభేదాః ప్రసుప్తితా । వాతోత్తానః క్లమః శీఘ్రమున్నమేత్పీడితాం తనుమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

బస్తి, ముడతలు, కొవ్వు భాగాల్లో వాపు, నొప్పి లేక మూర్చ, గాలి పైకి పోవడం, అలసట, త్వరగా తీవ్రమవడం వల్ల బాధితుడి శరీరానికి బాధ కలుగుతుంది.

సిగ్ధస్తు మర్దనైః శామ్యేద్రాత్రావల్పో దివా మహాన్ । త్వక్సర్షపవిలిప్తే చ తస్మింశ్చిమిచిమాయతే ॥ ౧,౧౬౨.

వాపు నూనెపదార్థంగా ఉంటే మర్దనతో తగ్గిపోతుంది. రాత్రిపూట చిన్నగా, పగటిపూట పెద్దగా కనిపిస్తుంది. చర్మానికి ఆవాల నూనె రాసినప్పుడు మంట లేదా చిమ్మటగా అనిపిస్తుంది.

పీతరక్తాసింతాభాసః పిత్తజాతశ్చ శోషకృత్ । శీఘ్రం నాసౌ వా ప్రశమేన్మధ్యే ప్రాగ్దహతే తనుమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

పిత్తం వల్ల వచ్చిన వాపు పసుపు-ఎరుపు రంగులో కనిపిస్తుంది, పొడిగా చేస్తుంది, త్వరగా తగ్గదు లేదా అసలు తగ్గదు, మధ్యలో శరీరాన్ని కాలుస్తుంది.

సతృట్దాహజ్వరస్వేదో భ్రమక్లోదమదభ్రమాః । సాభిలాషీ శకృద్భేదో గన్ధః స్పర్శసహో మృదుః ॥ ౧,౧౬౨.

దాహం, మంట, జ్వరం, చెమట, తలనుప్పు, తడి, మూర్చ, కోరిక, విరేచనం, వాసన, తాకినప్పుడు నొప్పి, మృదుత్వం ఉంటాయి.

కణ్డూమాన్పాణ్డురోమా త్వక్కఠినః శీతలో గురుః । స్నిగ్ధఃశ్లక్ష్ణః స్థిరః శూలో నిద్రాచ్ఛర్ద్యగ్నిమాన్ద్యకృత్ ॥ ౧,౧౬౨.

కురుపు, వెంట్రుకలు పసుపు రంగులో ఉండడం, చర్మం గట్టిగా, చల్లగా, బరువుగా, నూనెపదార్థంగా, మృదువుగా, స్థిరంగా, నొప్పి, నిద్ర ఎక్కువగా రావడం, వాంతులు, అగ్ని బలహీనత కలుగుతాయి.

ఆఘాతేన చ శస్త్రాదిచ్ఛేదభేదక్షతాదిభిః । హిమానిలైర్దధ్యనిలైర్భల్లాతకపికచ్ఛజైః ॥ ౧,౧౬౨.

దెబ్బలు, కత్తిపోటు, గాయాలు, చల్లని గాలి, పుల్లని గాలి, భల్లాతక, కపికచ్చు మొక్కల వల్ల కూడా వాపు ఏర్పడుతుంది.

రసైః శుష్కైశ్చ సంస్పర్శాచ్ఛ్వయథుః స్యాద్విసర్పవాన్ । భృశోష్మా లోహితాభాసః ప్రాయశః పిత్తలక్షణః ॥ ౧,౧౬౨.

తీవ్రమైన లేదా పొడిగా ఉన్న పదార్థాలు తాకినప్పుడు వాపు ఏర్పడుతుంది. అది వ్యాపించి, వేడి ఎక్కువగా, ఎరుపు రంగులో ఉండి, పిత్త లక్షణాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.

విషజః సవిషప్రాణిపరిసర్పణమూత్రణాత్ । దంష్ట్రాదన్తనఖాఘాతాదవిషప్రాణినామపి ॥ ౧,౧౬౨.

విషం వల్ల వచ్చే వాపు విషజంతువుల కాటు, గోరు, పంజా గాయాల వల్ల, అలాగే విషం లేని జంతువుల తాకిడివల్ల కూడా కలుగుతుంది.

విణ్మూత్రశుక్రోపహతమలవద్వస్తుసంఙ్కరాత్ । విషవృక్షానిలస్పర్శాద్గరయోగావచూర్ణనాత్ ॥ ౧,౧౬౨.

మలము, మూత్రం, వీర్యం లేదా ఇతర మలిన పదార్థాల కలయిక వల్ల, విషపూరిత మొక్కలు లేదా గాలిని తాకినప్పుడు, విషపదార్థాల పొడి వాడినప్పుడు కూడా వాపు వస్తుంది.

మృదుశ్చలోఽవలమ్బీ చ శీఘ్రో దాహరుజాకరః । నవోఽనుపద్రవః శోథః సాధ్యోఽసాధ్యః పురేరితః ॥ ౧,౧౬౨.

అలాంటి వాపు మృదువుగా, చలించేది, వేలాడేలా, త్వరగా మంట, నొప్పి కలిగించేలా, కొత్తగా ఏర్పడినది, ఇతర సమస్యలు లేకుండా ఉండి, సంప్రదాయమార్గంలో చికిత్సకు అనుకూలంగా లేదా అనుకూలం కానిదిగా భావిస్తారు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౩ ధన్వన్తీరరువాచ । విసర్పాదినిదానన్తే వక్ష్యే సుశ్రుత తచ్ఛృణు । స్యాద్విసర్పో విఘాతాత్తు దోషైర్దుష్టైశ్చ శోథవత్ ॥ ౧,౧౬౩.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు నేను విసర్పాది వ్యాధుల కారణాలు చెబుతాను, సుశ్రుతా! విను. విసర్పం గాయాల వల్ల, దోషాలు కలుషితమైనప్పుడు, వాపు లాగా కలుగుతుంది.

అధిష్ఠానఞ్చ తం ప్రాహుర్బాహ్యం తత్ర భయాచ్ఛ్రమాత్ । యథాత్తరఞ్చ దుః సాధ్యస్తత్ర దోషో యథాయథమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

దాని స్థానం బయట ఉండేదిగా చెబుతారు. అక్కడ భయం లేదా అలసట వల్ల అది తీవ్రమవుతుంది. దోషం ఏదైతే దాని ప్రకారం వ్యాధి నయం కావడం కష్టమవుతుంది.

ప్రకోపనైః ప్రకుపితా విశేషేణ విదాహిభిః । దేహే శీఘ్రం విశన్తీహ తేఽన్తరే హి స్థితా బహిః ॥ ౧,౧౬౩.

ప్రత్యేకంగా రగిలించే పదార్థాల వల్ల దోషాలు త్వరగా శరీరంలోకి ప్రవేశించి, లోపల ఉండొచ్చు లేదా బయట ప్రదర్శించొచ్చు.

తృష్ణాభియోగాద్వేగానాం విషమాచ్చ ప్రవర్తనాత్ । ఆశు చాగ్నిబలభ్రంశాదతో బాహ్యం విసర్పయేత్ ॥ ౧,౧౬౩.

దాహం ఎక్కువగా ఉండడం, సహజ అవసరాల్లో ఆటంకం, అసమానమైన చర్యలు, అగ్ని బలహీనత వల్ల వ్యాధి బయటకు వ్యాపిస్తుంది.

తత్ర వాతాత్స వీసర్పో వాతజ్వరసమవ్యథః । శోథస్ఫురణనిస్తోదభేదాయాసార్తిహర్షవాన్ ॥ ౧,౧౬౩.

వాయువు వల్ల వచ్చిన విసర్పం వాయు జ్వర లక్షణాలతో ఉంటుంది. వాపు, మంట, గుచ్చినట్లుగా నొప్పి, అలసట, ఆనందం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

పిత్తాద్ద్రుతగతిః పిత్తజ్వరలిఙ్గోఽతిలోహితః । కఫాత్కణ్డూయుతః స్నిగ్ధః కఫజ్వరసమానరుక్ ॥ ౧,౧౬౩.

పిత్తం వల్ల వచ్చినది త్వరగా వ్యాపిస్తుంది, పిత్త జ్వర లక్షణాలు, తీవ్రమైన ఎరుపు రంగు కలిగి ఉంటుంది. కఫం వల్ల వచ్చినది కురుపుతో, నూనెపదార్థంగా, కఫ జ్వర లక్షణాలతో ఉంటుంది.

సన్నిపాతసముత్థాశ్చ సర్వలిఙ్గసమన్వితాః । స్వదోషలిఙ్గైశ్చీయన్తే సర్వైః స్ఫోటైరుపేక్షితాః । తేఽపి స్వేదాన్విముఞ్చతి బిభ్రతో వ్రణలక్షణమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

వివిధ కారణాలు కలిసినప్పుడు, అన్ని లక్షణాలతో కూడినవి, వాటి స్వంత లక్షణాలతో కూడి, ఇతర ఉబ్బరాలను పట్టించుకోకుండా పెరుగుతాయి. ఇవి చెమటను విడిచిపెడుతూ, గాయాల లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి.

వాతపిత్తాజ్జ్వరచ్ఛర్దిమూర్ఛాతీసారతృడ్భ్రమైః । గన్థిభేదాగ్నిసదనతమకారోచకైర్యుతః ॥ ౧,౧౬౩.

వాయు, పిత్తం వల్ల జ్వరం, వాంతులు, మూర్చ, విరేచనం, దాహం, తల తిరుగుడు, ముడులు పగిలిపోవడం, ఆకలి లేకపోవడం, కన్ను ముందు చీకటి, రుచి లేకపోవడం వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి.

కరోతి సర్వమఙ్గఞ్చ దీప్తాఙ్గారావకీర్ణవత్ । యంయం దేశం విసర్పశ్చ విసర్పతి భవేత్ససః ॥ ౧,౧౬౩.

ఇది అన్ని అవయవాలను, మండుతున్న బొగ్గులు చెల్లాచెదురుగా ఉన్నట్టు ప్రభావితం చేస్తుంది. ఏ ప్రాంతంలో వ్యాపనం జరుగుతుందో, ఆ ప్రాంతంలోనే ఇది విస్తరిస్తుంది.

శాన్తాఙ్గారాసితో నీలో రక్తో వాసు చ చీయతే । అగ్నిదగ్ధ ఇవ స్ఫోటైః శీఘ్రగత్వాద్ద్రుతం స చ ॥ ౧,౧౬౩.

బొగ్గులు చల్లబడినప్పుడు, అది నలుపు, నీలం లేదా ఎరుపు రంగులో మారి, అక్కడ చేరుతుంది. అగ్నిలో కాలినట్టు పుండ్లతో, వేగంగా వ్యాపిస్తుంది.

మర్మానుసారీ వీసర్పః స్యాద్వాతోఽతిబలస్తతః । వ్యథతేఽఙ్గం హరేత్సంజ్ఞాం నిద్రాఞ్చ శ్వాసమీరయేత్ ॥ ౧,౧౬౩.

మర్మస్థానాలను అనుసరిస్తూ వ్యాపనం జరిగితే, వాయువు బలంగా ఉన్నప్పుడు, అవయవాలలో నొప్పి, జ్ఞానం పోవడం, నిద్ర, ఊపిరాడకపోవడం కలుగుతాయి.

హిక్కాఞ్చ స గతోఽవస్థామీదృశీం లభతే నరః । క్వచిన్మర్మారతిగ్రస్తో భూమిశయ్యాసనాదిషు ॥ ౧,౧౬౩.

అలాంటి స్థితిలో, హిక్కా వస్తుంది. కొన్ని సార్లు, మర్మస్థానాల్లో బాధతో, నేలపై, మంచంపై లేదా కుర్చీపై పడుకుని ఉంటారు.

చేష్టమానస్తతః క్లిష్టో మనోదేహప్రమోహవాన్ । దుష్ప్రబోధోఽశ్నుతే నిద్రాం సోఽగ్నివీసర్ప ఉచ్యతే ॥ ౧,౧౬౩.

తర్వాత, బాధతో తిప్పలు పడుతూ, మనస్సు, శరీరంలో మత్తుతో, నిద్రలోంచి లేపడం కష్టం అవుతుంది. దీన్ని అగ్నివ్యాప్తి అంటారు.

కఫేన రుద్ధః పవనో భిత్త్వాతం బహుధా కఫమ్ । రక్తం వా వృద్ధరక్తస్య త్వక్ఛిరాస్నాయుమాంసగమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

కఫం వలన వాయువు అడ్డుపడితే, అది కఫాన్ని లేదా రక్తాన్ని పగలగొడుతుంది. రక్తం పెరిగినప్పుడు, చర్మం, నరాలు, కండరాలు, మాంసాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.