గరుడపురాణమ్

యః పిత్తరోగీ సేవేత పిత్తలం తస్య కామలమ్ । కోష్ఠశా ఖోద్గతం పిత్తం దగ్ధ్వాసృఙ్మాంసమాహరేత్ ॥ ౧,౧౬౨.

పిత్త వ్యాధిగ్రస్తుడు పిత్తాన్ని పెంచే పదార్థాలు తీసుకుంటే అతనికి కామల వ్యాధి వస్తుంది. పిత్తం కడుపులోకి వెళ్లి రక్తాన్ని, మాంసాన్ని కాల్చి బయటకు తీస్తుంది.

హారిద్రమూత్రనేత్రత్వం ముఖం రక్తం శకృత్తథా । దాహీ విపాకతృష్ణావాన్ భేకాభో దుర్బలేన్ద్రియః ॥ ౧,౧౬౨.

మూత్రం, కన్నులు పసుపు రంగులో మారిపోతాయి. నోరు, మలం ఎరుపు రంగులో కనిపిస్తాయి. కాలిపోతున్న భావన, జీర్ణక్రియలో లోపం, దాహం, కప్పలా రూపం, ఇంద్రియాలు బలహీనపడటం జరుగుతాయి.

భవేత్పిత్తానుగః శోథః పాణ్డురోగావృతస్య చ । ఉపేక్షయా చ శోథాద్యాః సకృచ్ఛ్రాః కుమ్భకామలాః ॥ ౧,౧౬౨.

పిత్తంతో కూడిన వాపు పాండురోగంతో ఉన్నవారికి వస్తుంది. నిర్లక్ష్యం వల్ల వాపులు మొదలైన సమస్యలు కలుగుతాయి. అవి చికిత్సకు కష్టమైనవి, ఉదాహరణకు జలదోషం, తీవ్రమైన కామల వ్యాధి.

హరితశ్యామపిత్తత్వే పాణ్డురోగో యదా భవేత్ । వాతపిత్తే భ్రమస్తృష్ణా స్త్రీషు హర్షో మృదుజ్వరః ॥ ౧,౧౬౨.

పాండురోగానికి పచ్చటి లేదా నీలపు పిత్తం కలిసినప్పుడు, వాతపిత్తాలు కలిసినప్పుడు తల తిరగడం, దాహం, స్త్రీలకు కామావేశం, తేలికపాటి జ్వరం ఉంటాయి.

తన్ద్రా వా చానలభ్రంశస్తం వదన్తి హలీమకమ్ । ఆలస్యఞ్చాతిభవతి తేషాం పూర్వముపద్రవః ॥ ౧,౧౬౨.

నిద్ర మత్తు లేదా జీర్ణాగ్ని తగ్గిపోతే దాన్ని హలీమక వ్యాధి అంటారు. అలసట ఎక్కువగా ఉండటం మొదటి లక్షణంగా కనిపిస్తుంది.

శోథః ప్రధానః కథితః స ఏవాతో నిగద్యతే । పిత్తరక్తకఫాన్వాయుర్దుష్టో దుష్టాన్బహిః శిరాః ॥ ౧,౧౬౨.

వాపు ప్రధాన వ్యాధిగా చెప్పబడింది. ఇప్పుడు దాని వివరము: పిత్తం, రక్తం, కఫం, వాయువు పాడైపోతే అవి పాడైన పదార్థాలను బయట శిరల్లోకి తీసుకెళ్తాయి.

నీత్వా రుద్ధగతిస్తైర్హి కుర్యాత్త్వఙ్మాంససంశ్రయమ్ । ఉత్సేధం సంహతం శోథం తమాహుర్నిచయాదతః ॥ ౧,౧౬౨.

అవి అక్కడికి చేరిన తర్వాత ప్రవాహాన్ని అడ్డగిస్తాయి. దాంతో వాపు చర్మం, మాంసంలో స్థిరపడుతుంది. ఈ గట్టిగా, పైకి లేచిన వాపును కొందరు 'నికయ' అంటారు.

సర్వహేతువిశషైస్తు రూపభేదాన్నవాత్మకమ్ । దోషైః పృథగ్విధైః సర్వైరభిఘాతాద్విషాదపి ॥ ౧,౧౬౨.

అన్ని కారణాల వల్ల, వివిధ రూపాలతో, అన్ని దోషాల వల్ల, గాయమో విషమో వల్ల కూడా ఇటువంటి వాపులు ఏర్పడతాయి.

తదేవ నీయమానన్తు సర్వాఙ్గే కామజమ్భవేత్ । పృథూన్నతాగ్రగ్రథితైర్విశేషైశ్చ త్రిధా విదుః ॥ ౧,౧౬౨.

ఇది శరీరమంతా వ్యాపించినప్పుడు దాన్ని కామల వ్యాధిగా పిలుస్తారు. వెడల్పుగా, పైకి లేచినట్లు, ముడిపడిన లక్షణాలతో ఇది మూడు విధాలుగా ఉంటుంది.

సామాన్యహేతుః శోథానాం దోషజాతో విశేషతః । వ్యాధిః కర్మోపవాసాదిక్షీణస్య భవతి ద్రుతమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

వాపులకు సాధారణ కారణం దోషాలు అసమతుల్యంగా మారడమే. ముఖ్యంగా ఉపవాసం వంటి పనుల వల్ల బలహీనమైనవారికి వ్యాధి త్వరగా వస్తుంది.

అతిమాత్రం యదాసేవేద్గురుమత్యన్తశీతలమ్ । లవణక్షారతీక్ష్ణామ్లశాకామ్బుస్వప్నజాగరమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

బరువైన లేదా చాలా చల్లని పదార్థాలు, ఉప్పు, కారం, పులుపు కలిగిన కూరగాయలు, నీరు ఎక్కువగా తీసుకోవడం, నిద్ర, మేలులో అసమతుల్యత ఉంటే,

రోధో వేగస్య వల్లూరమజీర్ణశ్రమమైథునమ్ । పచ్యతే మార్గగమనం యానేన క్షోభిణాపి వా ॥ ౧,౧౬౨.

ప్రకృతి వికారాలను అణచివేయడం, గట్టి మాంసం తినడం, అజీర్ణం, అలసట, మైథునం, ప్రయాణం, వాహనాల వల్ల కలిగే ఉద్రిక్తత — ఇవన్నీ కారణమవుతాయి.

శ్వాసకాసాతిసారార్శోజఠరప్రదరజ్వరాః । విష్టమ్భాలస్యకచ్ఛర్దిహిక్కాపాణ్డువిసర్పకమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

ఉపిరి తక్కువగా పోవడం, దగ్గు, విరేచనం, మూత్రపిండాలు, కడుపు వ్యాధులు, జ్వరం, పొత్తికడుపు ఉబ్బరం, అలసట, వాంతులు, హిక్క, పాండురోగం, విసర్పం వంటి చర్మవ్యాధులు కలుగుతాయి.

ఊర్ధ్వశోథమధో బస్తౌ మధ్యే కుర్వన్తి మధ్యగాః । సర్వాఙ్గగః సర్వగతః ప్రత్యప్రత్యగేతి తదాశ్రయః ॥ ౧,౧౬౨.

బస్తి పైభాగంలో, కింద భాగంలో లేదా మధ్యలో వాపు ఏర్పడితే, అది శరీరం మొత్తం వ్యాపిస్తే దాన్ని 'సర్వాంగగం' అంటారు. వాపు అన్ని భాగాల్లో వ్యాపిస్తే 'సర్వగతం', ఒకచోటే ఉంటే 'ప్రత్యప్రత్యగం' అని పిలుస్తారు.

తత్పూర్వరూపం క్షవథుః శిరాయామఙ్గగౌరవమ్ । వాతాచ్ఛోథశ్చలో రూక్షః ఖరరోమారుణోఽసితః ॥ ౧,౧౬౨.

దాని ప్రారంభ లక్షణాలు తుమ్ము రావడం, తల, చేతులు, కాళ్లలో బరువు, గాలివల్ల వచ్చే వాపు చలించేది, పొడిగా ఉండేది, వెంట్రుకలు గట్టిగా, ఎరుపు లేదా నల్లగా కనిపించేవి.

శఙ్ఖబస్త్యన్త్రశోఫర్తిమేదోభేదాః ప్రసుప్తితా । వాతోత్తానః క్లమః శీఘ్రమున్నమేత్పీడితాం తనుమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

బస్తి, ముడతలు, కొవ్వు భాగాల్లో వాపు, నొప్పి లేక మూర్చ, గాలి పైకి పోవడం, అలసట, త్వరగా తీవ్రమవడం వల్ల బాధితుడి శరీరానికి బాధ కలుగుతుంది.

సిగ్ధస్తు మర్దనైః శామ్యేద్రాత్రావల్పో దివా మహాన్ । త్వక్సర్షపవిలిప్తే చ తస్మింశ్చిమిచిమాయతే ॥ ౧,౧౬౨.

వాపు నూనెపదార్థంగా ఉంటే మర్దనతో తగ్గిపోతుంది. రాత్రిపూట చిన్నగా, పగటిపూట పెద్దగా కనిపిస్తుంది. చర్మానికి ఆవాల నూనె రాసినప్పుడు మంట లేదా చిమ్మటగా అనిపిస్తుంది.

పీతరక్తాసింతాభాసః పిత్తజాతశ్చ శోషకృత్ । శీఘ్రం నాసౌ వా ప్రశమేన్మధ్యే ప్రాగ్దహతే తనుమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

పిత్తం వల్ల వచ్చిన వాపు పసుపు-ఎరుపు రంగులో కనిపిస్తుంది, పొడిగా చేస్తుంది, త్వరగా తగ్గదు లేదా అసలు తగ్గదు, మధ్యలో శరీరాన్ని కాలుస్తుంది.

సతృట్దాహజ్వరస్వేదో భ్రమక్లోదమదభ్రమాః । సాభిలాషీ శకృద్భేదో గన్ధః స్పర్శసహో మృదుః ॥ ౧,౧౬౨.

దాహం, మంట, జ్వరం, చెమట, తలనుప్పు, తడి, మూర్చ, కోరిక, విరేచనం, వాసన, తాకినప్పుడు నొప్పి, మృదుత్వం ఉంటాయి.

కణ్డూమాన్పాణ్డురోమా త్వక్కఠినః శీతలో గురుః । స్నిగ్ధఃశ్లక్ష్ణః స్థిరః శూలో నిద్రాచ్ఛర్ద్యగ్నిమాన్ద్యకృత్ ॥ ౧,౧౬౨.

కురుపు, వెంట్రుకలు పసుపు రంగులో ఉండడం, చర్మం గట్టిగా, చల్లగా, బరువుగా, నూనెపదార్థంగా, మృదువుగా, స్థిరంగా, నొప్పి, నిద్ర ఎక్కువగా రావడం, వాంతులు, అగ్ని బలహీనత కలుగుతాయి.

ఆఘాతేన చ శస్త్రాదిచ్ఛేదభేదక్షతాదిభిః । హిమానిలైర్దధ్యనిలైర్భల్లాతకపికచ్ఛజైః ॥ ౧,౧౬౨.

దెబ్బలు, కత్తిపోటు, గాయాలు, చల్లని గాలి, పుల్లని గాలి, భల్లాతక, కపికచ్చు మొక్కల వల్ల కూడా వాపు ఏర్పడుతుంది.

రసైః శుష్కైశ్చ సంస్పర్శాచ్ఛ్వయథుః స్యాద్విసర్పవాన్ । భృశోష్మా లోహితాభాసః ప్రాయశః పిత్తలక్షణః ॥ ౧,౧౬౨.

తీవ్రమైన లేదా పొడిగా ఉన్న పదార్థాలు తాకినప్పుడు వాపు ఏర్పడుతుంది. అది వ్యాపించి, వేడి ఎక్కువగా, ఎరుపు రంగులో ఉండి, పిత్త లక్షణాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.

విషజః సవిషప్రాణిపరిసర్పణమూత్రణాత్ । దంష్ట్రాదన్తనఖాఘాతాదవిషప్రాణినామపి ॥ ౧,౧౬౨.

విషం వల్ల వచ్చే వాపు విషజంతువుల కాటు, గోరు, పంజా గాయాల వల్ల, అలాగే విషం లేని జంతువుల తాకిడివల్ల కూడా కలుగుతుంది.

విణ్మూత్రశుక్రోపహతమలవద్వస్తుసంఙ్కరాత్ । విషవృక్షానిలస్పర్శాద్గరయోగావచూర్ణనాత్ ॥ ౧,౧౬౨.

మలము, మూత్రం, వీర్యం లేదా ఇతర మలిన పదార్థాల కలయిక వల్ల, విషపూరిత మొక్కలు లేదా గాలిని తాకినప్పుడు, విషపదార్థాల పొడి వాడినప్పుడు కూడా వాపు వస్తుంది.

మృదుశ్చలోఽవలమ్బీ చ శీఘ్రో దాహరుజాకరః । నవోఽనుపద్రవః శోథః సాధ్యోఽసాధ్యః పురేరితః ॥ ౧,౧౬౨.

అలాంటి వాపు మృదువుగా, చలించేది, వేలాడేలా, త్వరగా మంట, నొప్పి కలిగించేలా, కొత్తగా ఏర్పడినది, ఇతర సమస్యలు లేకుండా ఉండి, సంప్రదాయమార్గంలో చికిత్సకు అనుకూలంగా లేదా అనుకూలం కానిదిగా భావిస్తారు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౩ ధన్వన్తీరరువాచ । విసర్పాదినిదానన్తే వక్ష్యే సుశ్రుత తచ్ఛృణు । స్యాద్విసర్పో విఘాతాత్తు దోషైర్దుష్టైశ్చ శోథవత్ ॥ ౧,౧౬౩.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు నేను విసర్పాది వ్యాధుల కారణాలు చెబుతాను, సుశ్రుతా! విను. విసర్పం గాయాల వల్ల, దోషాలు కలుషితమైనప్పుడు, వాపు లాగా కలుగుతుంది.

అధిష్ఠానఞ్చ తం ప్రాహుర్బాహ్యం తత్ర భయాచ్ఛ్రమాత్ । యథాత్తరఞ్చ దుః సాధ్యస్తత్ర దోషో యథాయథమ్ ॥ ౧,౧౬౩.

దాని స్థానం బయట ఉండేదిగా చెబుతారు. అక్కడ భయం లేదా అలసట వల్ల అది తీవ్రమవుతుంది. దోషం ఏదైతే దాని ప్రకారం వ్యాధి నయం కావడం కష్టమవుతుంది.

ప్రకోపనైః ప్రకుపితా విశేషేణ విదాహిభిః । దేహే శీఘ్రం విశన్తీహ తేఽన్తరే హి స్థితా బహిః ॥ ౧,౧౬౩.

ప్రత్యేకంగా రగిలించే పదార్థాల వల్ల దోషాలు త్వరగా శరీరంలోకి ప్రవేశించి, లోపల ఉండొచ్చు లేదా బయట ప్రదర్శించొచ్చు.

తృష్ణాభియోగాద్వేగానాం విషమాచ్చ ప్రవర్తనాత్ । ఆశు చాగ్నిబలభ్రంశాదతో బాహ్యం విసర్పయేత్ ॥ ౧,౧౬౩.

దాహం ఎక్కువగా ఉండడం, సహజ అవసరాల్లో ఆటంకం, అసమానమైన చర్యలు, అగ్ని బలహీనత వల్ల వ్యాధి బయటకు వ్యాపిస్తుంది.