గరుడపురాణమ్

శీర్యమాణైరివాఙ్గైస్తు ద్రవతా హృదయేన చ । శూలోక్షికూటవదనే స్తైమిత్యం తత్ర లాలయా ॥ ౧,౧౬౨.

అంగాలు క్షీణించిపోతున్నట్లు అనిపించి, హృదయం కరిగిపోతున్నట్టుగా, నోరు పొడిగా, దాహంగా ఉండి, లాలాజలం కారుతూ గట్టిగా మారిపోతుంది.

హీనతృట్శిశిరద్వేషీ శీర్ణలోభో హతానలః । మన్దశక్తిర్జ్వరీ శ్వాసీ కర్ణశూలీ తథా భ్రమీ ॥ ౧,౧౬౨.

దాహం తక్కువగా ఉండి, చల్లదనం ఇష్టపడడు, ఆశ తగ్గిపోతుంది, జీర్ణశక్తి క్షీణిస్తుంది, బలహీనంగా, జ్వరంతో, ఊపిరాడక, చెవిలో నొప్పి, తలనొప్పి, తల తిరుగుడు ఉంటాయి.

స పఞ్చధా పృథగ్దోషైః సమస్తైర్మృత్తికాదనాత్ । ప్రాగ్రూపమస్య హృదయస్పన్దనం రూక్షతా త్వచి ॥ ౧,౧౬౨.

ఈ వ్యాధి ఐదు విధాలుగా, వేర్వేరు దోషాల వల్ల లేదా అన్నీ కలిసిపోవడం వల్ల, మట్టి తినడం వల్ల కలుగుతుంది. దీని ప్రారంభ లక్షణాలు హృదయ స్పందన, చర్మం పొడిబారడం.

అరుచిః పీతమూత్రత్వం స్వేదాభావోఽల్పమృత్రతా । మేదః సమానిలాత్తత్ర గాఢరుక్క్లేదగాత్రతా ॥ ౧,౧౬౨.

ఆకలి లేకపోవడం, మూత్రం పసుపు రంగులో ఉండటం, చెమట రాకపోవడం, మూత్రం తక్కువగా రావడం జరుగుతుంది. కొవ్వు వాయువుతో కలిసిపోతే, శరీరం బాగా పొడిగా, గట్టిగా, తడిగా మారుతుంది.

కృష్ణేక్షణం కృష్ణశిరానఖవిణ్మూత్రనేత్రతా । శోథో నాసాస్యవైరస్యం విట్శోషః పార్శ్వమూర్ఛనా ॥ ౧,౧౬౨.

కళ్లూ, నరాలు, గోర్లు, మూత్రం, కళ్లన్నీ నలుపు రంగులో మారతాయి; ఉబ్బరం, వాసన, రుచుల పట్ల అసహ్యం, విరేచనం పొడిబారడం, పక్కవైపు మూర్చ ఉండడం జరుగుతాయి.

పిత్తే హరితపిత్తాభః శిరాదిషు జ్వరస్తమః । తృట్శోషమూర్ఛాదౌర్గన్ధ్యం శీతేచ్ఛా కటువక్రతా ॥ ౧,౧౬౨.

పిత్తం అధికంగా ఉన్నప్పుడు జ్వరం తల మొదలైన భాగాల్లో పచ్చటి ఆకుపచ్చ రంగులో కనిపిస్తుంది. దాహం, పొడిబారడం, మూర్చ, దుర్గంధం, చల్లదనం కోరిక, చేదు రుచి, వంకర రుచి ఉంటాయి.

విడ్భేదశ్చామ్లకో దాహః కఫాచ్చ హృదయార్ద్రతా । తన్ద్రా లవణవక్రత్వం రోమహర్షః స్వరక్షయః ॥ ౧,౧౬౨.

విసర్జన దొర్లిపోవడం, పుల్ల రుచి, కాలిపోతున్నట్లు అనిపించడం, కఫం వల్ల హృదయం తేమగా ఉండటం, నిద్ర మత్తు, ఉప్పు రుచి, వంకర రుచి, రోమాలు నిక్కబొడుచుకోవడం, స్వరం తగ్గిపోవడం జరుగుతాయి.

కాశశ్ఛర్దిశ్చ నిచయాన్నష్టలిఙ్గోఽతిదుః సహః । ఉత్కృష్టేనిలపిత్తాభ్యా కటుర్వా మధురః కఫః ॥ ౧,౧౬౨.

దగ్గు, వాంతులు రావడం, కొన్ని సందర్భాల్లో లక్షణాలు పూర్తిగా కనబడకపోవడం, భరించలేనంత బాధ కలగడం జరుగుతుంది. పిత్తం, వాయువు ఎక్కువగా పెరిగినప్పుడు కఫం చేదుగా లేదా తీపిగా మారుతుంది.

దూషయిత్వా వసాదీంశ్చ రౌక్ష్యాద్రక్తవిమోక్షణమ్ । స్రోతసాం సంక్షయం కుర్యాదనురుధ్య చ పూర్వవత్ ॥ ౧,౧౬౨.

వెన్న, ఇతర మాంస కణజాలాలు పాడైపోయిన తర్వాత, పొడిబారినప్పుడు రక్తస్రావం చేయాలి. ఇది నాళాలు తగ్గిపోవడానికి కారణమవుతుంది. మునుపటిలాగే లక్షణాలు కొనసాగుతుంటాయి.

పాణ్డురోగేక్షయేజాతే నాభిపాదాస్యమేహనమ్ । పురీషం కృమివన్ముఞ్చేద్భిన్నం సాస్త్రం కఫాన్వితమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

పాండురోగం, క్షయ వ్యాధి వచ్చినప్పుడు నాభి, పాదాలు, నోరు, మలమార్గం ప్రభావితమవుతాయి. మలము పురుగుల మలంలా, విభిన్నంగా, కఫంతో కలిసినట్టుగా బయటపడుతుంది.

యః పిత్తరోగీ సేవేత పిత్తలం తస్య కామలమ్ । కోష్ఠశా ఖోద్గతం పిత్తం దగ్ధ్వాసృఙ్మాంసమాహరేత్ ॥ ౧,౧౬౨.

పిత్త వ్యాధిగ్రస్తుడు పిత్తాన్ని పెంచే పదార్థాలు తీసుకుంటే అతనికి కామల వ్యాధి వస్తుంది. పిత్తం కడుపులోకి వెళ్లి రక్తాన్ని, మాంసాన్ని కాల్చి బయటకు తీస్తుంది.

హారిద్రమూత్రనేత్రత్వం ముఖం రక్తం శకృత్తథా । దాహీ విపాకతృష్ణావాన్ భేకాభో దుర్బలేన్ద్రియః ॥ ౧,౧౬౨.

మూత్రం, కన్నులు పసుపు రంగులో మారిపోతాయి. నోరు, మలం ఎరుపు రంగులో కనిపిస్తాయి. కాలిపోతున్న భావన, జీర్ణక్రియలో లోపం, దాహం, కప్పలా రూపం, ఇంద్రియాలు బలహీనపడటం జరుగుతాయి.

భవేత్పిత్తానుగః శోథః పాణ్డురోగావృతస్య చ । ఉపేక్షయా చ శోథాద్యాః సకృచ్ఛ్రాః కుమ్భకామలాః ॥ ౧,౧౬౨.

పిత్తంతో కూడిన వాపు పాండురోగంతో ఉన్నవారికి వస్తుంది. నిర్లక్ష్యం వల్ల వాపులు మొదలైన సమస్యలు కలుగుతాయి. అవి చికిత్సకు కష్టమైనవి, ఉదాహరణకు జలదోషం, తీవ్రమైన కామల వ్యాధి.

హరితశ్యామపిత్తత్వే పాణ్డురోగో యదా భవేత్ । వాతపిత్తే భ్రమస్తృష్ణా స్త్రీషు హర్షో మృదుజ్వరః ॥ ౧,౧౬౨.

పాండురోగానికి పచ్చటి లేదా నీలపు పిత్తం కలిసినప్పుడు, వాతపిత్తాలు కలిసినప్పుడు తల తిరగడం, దాహం, స్త్రీలకు కామావేశం, తేలికపాటి జ్వరం ఉంటాయి.

తన్ద్రా వా చానలభ్రంశస్తం వదన్తి హలీమకమ్ । ఆలస్యఞ్చాతిభవతి తేషాం పూర్వముపద్రవః ॥ ౧,౧౬౨.

నిద్ర మత్తు లేదా జీర్ణాగ్ని తగ్గిపోతే దాన్ని హలీమక వ్యాధి అంటారు. అలసట ఎక్కువగా ఉండటం మొదటి లక్షణంగా కనిపిస్తుంది.

శోథః ప్రధానః కథితః స ఏవాతో నిగద్యతే । పిత్తరక్తకఫాన్వాయుర్దుష్టో దుష్టాన్బహిః శిరాః ॥ ౧,౧౬౨.

వాపు ప్రధాన వ్యాధిగా చెప్పబడింది. ఇప్పుడు దాని వివరము: పిత్తం, రక్తం, కఫం, వాయువు పాడైపోతే అవి పాడైన పదార్థాలను బయట శిరల్లోకి తీసుకెళ్తాయి.

నీత్వా రుద్ధగతిస్తైర్హి కుర్యాత్త్వఙ్మాంససంశ్రయమ్ । ఉత్సేధం సంహతం శోథం తమాహుర్నిచయాదతః ॥ ౧,౧౬౨.

అవి అక్కడికి చేరిన తర్వాత ప్రవాహాన్ని అడ్డగిస్తాయి. దాంతో వాపు చర్మం, మాంసంలో స్థిరపడుతుంది. ఈ గట్టిగా, పైకి లేచిన వాపును కొందరు 'నికయ' అంటారు.

సర్వహేతువిశషైస్తు రూపభేదాన్నవాత్మకమ్ । దోషైః పృథగ్విధైః సర్వైరభిఘాతాద్విషాదపి ॥ ౧,౧౬౨.

అన్ని కారణాల వల్ల, వివిధ రూపాలతో, అన్ని దోషాల వల్ల, గాయమో విషమో వల్ల కూడా ఇటువంటి వాపులు ఏర్పడతాయి.

తదేవ నీయమానన్తు సర్వాఙ్గే కామజమ్భవేత్ । పృథూన్నతాగ్రగ్రథితైర్విశేషైశ్చ త్రిధా విదుః ॥ ౧,౧౬౨.

ఇది శరీరమంతా వ్యాపించినప్పుడు దాన్ని కామల వ్యాధిగా పిలుస్తారు. వెడల్పుగా, పైకి లేచినట్లు, ముడిపడిన లక్షణాలతో ఇది మూడు విధాలుగా ఉంటుంది.

సామాన్యహేతుః శోథానాం దోషజాతో విశేషతః । వ్యాధిః కర్మోపవాసాదిక్షీణస్య భవతి ద్రుతమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

వాపులకు సాధారణ కారణం దోషాలు అసమతుల్యంగా మారడమే. ముఖ్యంగా ఉపవాసం వంటి పనుల వల్ల బలహీనమైనవారికి వ్యాధి త్వరగా వస్తుంది.

అతిమాత్రం యదాసేవేద్గురుమత్యన్తశీతలమ్ । లవణక్షారతీక్ష్ణామ్లశాకామ్బుస్వప్నజాగరమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

బరువైన లేదా చాలా చల్లని పదార్థాలు, ఉప్పు, కారం, పులుపు కలిగిన కూరగాయలు, నీరు ఎక్కువగా తీసుకోవడం, నిద్ర, మేలులో అసమతుల్యత ఉంటే,

రోధో వేగస్య వల్లూరమజీర్ణశ్రమమైథునమ్ । పచ్యతే మార్గగమనం యానేన క్షోభిణాపి వా ॥ ౧,౧౬౨.

ప్రకృతి వికారాలను అణచివేయడం, గట్టి మాంసం తినడం, అజీర్ణం, అలసట, మైథునం, ప్రయాణం, వాహనాల వల్ల కలిగే ఉద్రిక్తత — ఇవన్నీ కారణమవుతాయి.

శ్వాసకాసాతిసారార్శోజఠరప్రదరజ్వరాః । విష్టమ్భాలస్యకచ్ఛర్దిహిక్కాపాణ్డువిసర్పకమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

ఉపిరి తక్కువగా పోవడం, దగ్గు, విరేచనం, మూత్రపిండాలు, కడుపు వ్యాధులు, జ్వరం, పొత్తికడుపు ఉబ్బరం, అలసట, వాంతులు, హిక్క, పాండురోగం, విసర్పం వంటి చర్మవ్యాధులు కలుగుతాయి.

ఊర్ధ్వశోథమధో బస్తౌ మధ్యే కుర్వన్తి మధ్యగాః । సర్వాఙ్గగః సర్వగతః ప్రత్యప్రత్యగేతి తదాశ్రయః ॥ ౧,౧౬౨.

బస్తి పైభాగంలో, కింద భాగంలో లేదా మధ్యలో వాపు ఏర్పడితే, అది శరీరం మొత్తం వ్యాపిస్తే దాన్ని 'సర్వాంగగం' అంటారు. వాపు అన్ని భాగాల్లో వ్యాపిస్తే 'సర్వగతం', ఒకచోటే ఉంటే 'ప్రత్యప్రత్యగం' అని పిలుస్తారు.

తత్పూర్వరూపం క్షవథుః శిరాయామఙ్గగౌరవమ్ । వాతాచ్ఛోథశ్చలో రూక్షః ఖరరోమారుణోఽసితః ॥ ౧,౧౬౨.

దాని ప్రారంభ లక్షణాలు తుమ్ము రావడం, తల, చేతులు, కాళ్లలో బరువు, గాలివల్ల వచ్చే వాపు చలించేది, పొడిగా ఉండేది, వెంట్రుకలు గట్టిగా, ఎరుపు లేదా నల్లగా కనిపించేవి.

శఙ్ఖబస్త్యన్త్రశోఫర్తిమేదోభేదాః ప్రసుప్తితా । వాతోత్తానః క్లమః శీఘ్రమున్నమేత్పీడితాం తనుమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

బస్తి, ముడతలు, కొవ్వు భాగాల్లో వాపు, నొప్పి లేక మూర్చ, గాలి పైకి పోవడం, అలసట, త్వరగా తీవ్రమవడం వల్ల బాధితుడి శరీరానికి బాధ కలుగుతుంది.

సిగ్ధస్తు మర్దనైః శామ్యేద్రాత్రావల్పో దివా మహాన్ । త్వక్సర్షపవిలిప్తే చ తస్మింశ్చిమిచిమాయతే ॥ ౧,౧౬౨.

వాపు నూనెపదార్థంగా ఉంటే మర్దనతో తగ్గిపోతుంది. రాత్రిపూట చిన్నగా, పగటిపూట పెద్దగా కనిపిస్తుంది. చర్మానికి ఆవాల నూనె రాసినప్పుడు మంట లేదా చిమ్మటగా అనిపిస్తుంది.

పీతరక్తాసింతాభాసః పిత్తజాతశ్చ శోషకృత్ । శీఘ్రం నాసౌ వా ప్రశమేన్మధ్యే ప్రాగ్దహతే తనుమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

పిత్తం వల్ల వచ్చిన వాపు పసుపు-ఎరుపు రంగులో కనిపిస్తుంది, పొడిగా చేస్తుంది, త్వరగా తగ్గదు లేదా అసలు తగ్గదు, మధ్యలో శరీరాన్ని కాలుస్తుంది.

సతృట్దాహజ్వరస్వేదో భ్రమక్లోదమదభ్రమాః । సాభిలాషీ శకృద్భేదో గన్ధః స్పర్శసహో మృదుః ॥ ౧,౧౬౨.

దాహం, మంట, జ్వరం, చెమట, తలనుప్పు, తడి, మూర్చ, కోరిక, విరేచనం, వాసన, తాకినప్పుడు నొప్పి, మృదుత్వం ఉంటాయి.