గరుడపురాణమ్

కాశశ్వాసోరుసద్గనం శిరోరుఙ్నాభిపార్శ్వరుక్ । మలాసంగోఽరుచిశ్ఛర్దిరుదరే మలమారుతః ॥ ౧,౧౬౧.

దగ్గు, ఊపిరితిత్తి, ఛాతిలో నొప్పి, తలనొప్పి, నాభి, పక్కల నొప్పి, మలబద్ధకం, ఆకలి లేకపోవడం, వాంతి—ఇవి అన్నీ కడుపులోని వాయువుతో కలుగుతాయి.

స్థిరనీలారుణశిరాజాలైరుదరమావృతమ్ । నాభేరుపరి చ ప్రాయో గోపుచ్ఛాకృతి జాయతే ॥ ౧,౧౬౧.

కడుపు గట్టి, నీలం, ఎరుపు రక్తనాళాలతో కప్పబడుతుంది. నాభి పైన ఎక్కువగా ఆవు తోక ఆకారం కనిపిస్తుంది.

అస్థ్యాదిశల్యై రన్యైశ్చ విద్ధే చైవోదరే తథా । పచ్యతే యకృతాదిశ్చ తచ్ఛిద్రైశ్చ సరన్బహిః ॥ ౧,౧౬౧.

ఎముక ముక్కలు లేదా ఇతర పదార్థాలు కడుపులోకి పోయినప్పుడు, యకృతు మొదలైన అవయవాలు కుళ్లిపోతాయి. ఆ రంధ్రాల ద్వారా ద్రవం బయటకు వస్తుంది.

ఆమ ఏవ గుదాహేతి తతోఽల్పాల్పః శకృద్రసః । స స్యాద్వికృతగన్ధోఽపి పిచ్ఛిలః పీతలోహితః ॥ ౧,౧౬౧.

గుద్దులో మంట లేదా పచ్చిక ఉండినప్పుడు, మలం తక్కువగా, దుర్గంధంగా, లేపగా, పసుపు రంగులో, రక్తంతో కలిసివుంటుంది.

శేషశ్చాపూర్య జఠరం ఘోరమారభతే తతః । వర్ధతే తదధో నాభేరాశు చైతి జలాత్మతామ్ ॥ ౧,౧౬౧.

మిగిలిన మలము కడుపు నిండిపోతుంది, తీవ్రమైన బాధ కలుగుతుంది. అది నాభి కింద పెరిగి, త్వరగా నీటి లాంటి స్వభావాన్ని పొందుతుంది.

ఉద్రిక్తే దోషరూపే చ వ్యాప్తే చ శ్వాసతృట్భ్రమైః । ఛిద్రోదరమిదం ప్రాహుః పరిస్త్రావీతి చాపరే ॥ ౧,౧౬౧.

దోషాలు ఎక్కువగా పెరిగి, ఊపిరి తక్కువ, దాహం, తల తిరుగుడు కలిసివున్నప్పుడు దీనిని 'చిద్రోదరం' అంటారు; మరికొందరు దీన్ని 'పారుడు' అంటారు.

ప్రవృత్తస్నేహపానాదేః సహసాపథ్యసేవినః । అత్యమ్బుపానాన్మన్దాగ్నేః క్షీణస్యాతికృశస్య చ ॥ ౧,౧౬౧.

నూనె పదార్థాలు తిన్న తర్వాత అకస్మాత్తుగా తగని ఆహారం తీసుకునేవారు, ఎక్కువగా నీరు తాగేవారు, జీర్ణశక్తి తక్కువవారు, బలహీనులు, చాలా క్షీణించినవారు—

రుద్ధః స్వమార్గాదనిలః కఫశ్చ జలమూర్ఛితః । వర్ధతే తు తదేవామ్బు తన్మాత్రాద్విన్దురాశితః ॥ ౧,౧౬౧.

గాలి తన మార్గంలో ఆడకుండా అడ్డుపడితే, అలాగే శ్లేష్మం నీటితో ముద్దగా మారితే, అదే నీరు పెరిగి, ఆ నీటి సారం వల్ల ఒక చిన్ని బొట్టు ఏర్పడి, అది చేరిపోతుంది.

తత్కోపాదుదరం తృష్ణాగుదస్నుతిరుజాన్వితమ్ । కాశశ్వాసారుచియుతం నానావర్ణాశిరాతతమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

అలా కలిగిన కలత వల్ల పొట్టలో ఉబ్బరం, దాహం, ముక్కు నుంచి శ్లేష్మం రావడం, నొప్పి, దగ్గు, ఊపిరాడకపోవడం, ఆకలి తగ్గిపోవడం, ఇంకా రంగురంగుల రక్తనాళాలు వ్యాపించడం జరుగుతాయి.

తోయపూర్ణాన్మృదుస్పర్శాత్సదృశక్షోభవేపథు । బకోదరం స్థిరంస్నిగ్ధం నాడీమావృత్య జాయతే ॥ ౧,౧౬౧.

పొట్టలో నీరు నిండిపోయి, తాకితే మృదువుగా ఉండి, వణుకు, గడగడలాట వంటి లక్షణాలతో, నాడులను మూసివేసే స్థిరమైన, మృదువైన 'బకోదర' రోగం కలుగుతుంది.

ఉపేక్షాయాఞ్చ సర్వేషాం స్వస్థానాం పరిచాలితాః । పాకా ద్రవా ద్రవీకుర్యుః సన్ధిస్రోతోముఖాన్యపి ॥ ౧,౧౬౧.

సరైన శ్రద్ధ లేకుండా ఆరోగ్యకరమైన భాగాలు కలతకు గురైతే, జీర్ణమైన, జీర్ణం కాని ద్రవాలు కూడి, ముడులు, నాళాల ముఖాలను కూడా కరిగిపోవడానికి కారణమవుతాయి.

స్వేదే చైవ తు సంరుద్ధే మూర్ఛితాశ్చాన్తరస్థితాః । తదేవోదరమాపూర్య కుర్యాదుదరామయమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

చర్మం ద్వారా వెలువడే చెమట కూడా ఆగిపోతే, లోపల ఉన్న ద్రవాలు ముద్దగా మారితే, అదే ద్రవం పొట్టను నింపి, ఉదర వ్యాధిని కలిగిస్తుంది.

గురూదరం స్థితం వృత్తమాహతఞ్చ న శబ్దకృత్ । హీనబలం తథా ఘోరం నాడ్యాం స్పృష్టఞ్చ సపతి ॥ ౧,౧౬౧.

భారీగా ఉన్న పొట్ట స్థిరంగా, వృత్తాకారంగా, దెబ్బతిన్నట్లు ఉండి, శబ్దం చేయదు; బలహీనంగా, తీవ్రమైనదిగా, నాడిని తాకితే దడదడలాడేలా ఉంటుంది.

శిరాన్తర్ధానముదరే సర్వలక్షణముచ్యతే । వాతపిత్తకఫప్లీహసన్నిపాతోదకోదరమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

పొట్టలో రక్తనాళాలు కనిపించకుండా పోవడం అన్నిరకాల ఉదర వ్యాధులకు లక్షణంగా చెప్పబడింది — వాటిలో వాయు, పిత్త, శ్లేష్మ, ప్లీహ, మిశ్రమ, నీరు కూడిన ఉదరాలు ఉంటాయి.

పక్షాచ్చ జాతసలిలం విష్టమ్భోపద్రవాన్వితమ్ । జన్మనైవోదరం సర్వం ప్రాయః కృచ్ఛ్రతమం మతమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

తల్లిదండ్రుల వల్ల జన్మతోనే నీరు ఏర్పడి, అడ్డంకుల లక్షణాలు ఉంటే, అలాంటి జన్మజ ఉదర వ్యాధులు చాలా కష్టమైనవిగా భావించబడతాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౨ ధన్వన్తరిరువాచ । పాణ్డుశోథనిదానఞ్చ శృణు సుశ్రత వచ్మి తే । పిత్తప్రధానాః కుపితా యథోక్తైః కోపనైర్మలాః ॥ ౧,౧౬౨.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: పాండురోగం, ఉబ్బరం ఎలా కలుగుతాయో విను. పిత్తం ప్రధానంగా ఉండి, ముందుగా చెప్పిన కారణాల వల్ల కలతకు గురైతే అవి కలుగుతాయి.

నత్రానిలేన బలినా క్షిప్తాక్షిప్తం యది స్థితమ్ । ధమనీర్దశమీః ప్రాప్య వ్యాప్నువన్సకలాం తనుమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

అందులో గాలి బలంగా కాకుండా, అది అక్కడే ఉండిపోతే, పది రక్తనాళాల ద్వారా మొత్తం శరీరంలో వ్యాపిస్తుంది.

త్వగసృక్ఛ్లేష్మమాంసాని ప్రదూష్యన్రసమాశ్రితమ్ । త్వఙ్మాంసయోస్తు కురుతే త్వచి వర్ణాన్ పృథగ్విధాన్ ॥ ౧,౧౬౨.

అది చర్మం, రక్తం, శ్లేష్మం, మాంసాన్ని కలుషితం చేసి, రసంలో ఉండి, చర్మం, మాంసంలో వేర్వేరు రంగులను కలిగిస్తుంది.

స్వయం హరిద్రా హారిద్రం పాణ్డుత్వం తేషు చాధికమ్ । యాతోఽయం ప్రహతేదుగ్రః స రోగస్తేన గౌరవమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

అది పసుపు రంగులో ఉండి, ఆ భాగాల్లో పసుపు మరింత ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఈ తీవ్రమైన వ్యాధి కలిగితే శరీరం భారంగా మారుతుంది.

ధాతూనాం స్పర్శశైథిల్యమామజశ్చ గుణక్షయః । తతోఽల్పరక్తమేదోఽస్థినిః సారః స్యాచ్ఛ్లథేన్ద్రియః ॥ ౧,౧౬౨.

ధాతువుల స్పర్శ మృదువుగా మారి, అజీర్ణత వల్ల లక్షణాలు తగ్గిపోతాయి. దాంతో రక్తం, కొవ్వు, ఎముకలు తక్కువగా ఉండి, ఇంద్రియాలు బలహీనపడతాయి.

శీర్యమాణైరివాఙ్గైస్తు ద్రవతా హృదయేన చ । శూలోక్షికూటవదనే స్తైమిత్యం తత్ర లాలయా ॥ ౧,౧౬౨.

అంగాలు క్షీణించిపోతున్నట్లు అనిపించి, హృదయం కరిగిపోతున్నట్టుగా, నోరు పొడిగా, దాహంగా ఉండి, లాలాజలం కారుతూ గట్టిగా మారిపోతుంది.

హీనతృట్శిశిరద్వేషీ శీర్ణలోభో హతానలః । మన్దశక్తిర్జ్వరీ శ్వాసీ కర్ణశూలీ తథా భ్రమీ ॥ ౧,౧౬౨.

దాహం తక్కువగా ఉండి, చల్లదనం ఇష్టపడడు, ఆశ తగ్గిపోతుంది, జీర్ణశక్తి క్షీణిస్తుంది, బలహీనంగా, జ్వరంతో, ఊపిరాడక, చెవిలో నొప్పి, తలనొప్పి, తల తిరుగుడు ఉంటాయి.

స పఞ్చధా పృథగ్దోషైః సమస్తైర్మృత్తికాదనాత్ । ప్రాగ్రూపమస్య హృదయస్పన్దనం రూక్షతా త్వచి ॥ ౧,౧౬౨.

ఈ వ్యాధి ఐదు విధాలుగా, వేర్వేరు దోషాల వల్ల లేదా అన్నీ కలిసిపోవడం వల్ల, మట్టి తినడం వల్ల కలుగుతుంది. దీని ప్రారంభ లక్షణాలు హృదయ స్పందన, చర్మం పొడిబారడం.

అరుచిః పీతమూత్రత్వం స్వేదాభావోఽల్పమృత్రతా । మేదః సమానిలాత్తత్ర గాఢరుక్క్లేదగాత్రతా ॥ ౧,౧౬౨.

ఆకలి లేకపోవడం, మూత్రం పసుపు రంగులో ఉండటం, చెమట రాకపోవడం, మూత్రం తక్కువగా రావడం జరుగుతుంది. కొవ్వు వాయువుతో కలిసిపోతే, శరీరం బాగా పొడిగా, గట్టిగా, తడిగా మారుతుంది.

కృష్ణేక్షణం కృష్ణశిరానఖవిణ్మూత్రనేత్రతా । శోథో నాసాస్యవైరస్యం విట్శోషః పార్శ్వమూర్ఛనా ॥ ౧,౧౬౨.

కళ్లూ, నరాలు, గోర్లు, మూత్రం, కళ్లన్నీ నలుపు రంగులో మారతాయి; ఉబ్బరం, వాసన, రుచుల పట్ల అసహ్యం, విరేచనం పొడిబారడం, పక్కవైపు మూర్చ ఉండడం జరుగుతాయి.

పిత్తే హరితపిత్తాభః శిరాదిషు జ్వరస్తమః । తృట్శోషమూర్ఛాదౌర్గన్ధ్యం శీతేచ్ఛా కటువక్రతా ॥ ౧,౧౬౨.

పిత్తం అధికంగా ఉన్నప్పుడు జ్వరం తల మొదలైన భాగాల్లో పచ్చటి ఆకుపచ్చ రంగులో కనిపిస్తుంది. దాహం, పొడిబారడం, మూర్చ, దుర్గంధం, చల్లదనం కోరిక, చేదు రుచి, వంకర రుచి ఉంటాయి.

విడ్భేదశ్చామ్లకో దాహః కఫాచ్చ హృదయార్ద్రతా । తన్ద్రా లవణవక్రత్వం రోమహర్షః స్వరక్షయః ॥ ౧,౧౬౨.

విసర్జన దొర్లిపోవడం, పుల్ల రుచి, కాలిపోతున్నట్లు అనిపించడం, కఫం వల్ల హృదయం తేమగా ఉండటం, నిద్ర మత్తు, ఉప్పు రుచి, వంకర రుచి, రోమాలు నిక్కబొడుచుకోవడం, స్వరం తగ్గిపోవడం జరుగుతాయి.

కాశశ్ఛర్దిశ్చ నిచయాన్నష్టలిఙ్గోఽతిదుః సహః । ఉత్కృష్టేనిలపిత్తాభ్యా కటుర్వా మధురః కఫః ॥ ౧,౧౬౨.

దగ్గు, వాంతులు రావడం, కొన్ని సందర్భాల్లో లక్షణాలు పూర్తిగా కనబడకపోవడం, భరించలేనంత బాధ కలగడం జరుగుతుంది. పిత్తం, వాయువు ఎక్కువగా పెరిగినప్పుడు కఫం చేదుగా లేదా తీపిగా మారుతుంది.

దూషయిత్వా వసాదీంశ్చ రౌక్ష్యాద్రక్తవిమోక్షణమ్ । స్రోతసాం సంక్షయం కుర్యాదనురుధ్య చ పూర్వవత్ ॥ ౧,౧౬౨.

వెన్న, ఇతర మాంస కణజాలాలు పాడైపోయిన తర్వాత, పొడిబారినప్పుడు రక్తస్రావం చేయాలి. ఇది నాళాలు తగ్గిపోవడానికి కారణమవుతుంది. మునుపటిలాగే లక్షణాలు కొనసాగుతుంటాయి.