గరుడపురాణమ్

సర్వదూషణదుష్టాశ్చ సరక్తాః సఞ్చితా మలాః । కోష్ఠం ప్రాప్య వికుర్వాణాః శోషమూర్ఛాభ్రమాన్వితమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

ప్రతి విధమైన మలాలు, రక్తంతో కలిసిపోయి, కలుషితమై, కడుపులో చేరి, మార్పు చెంది, శోషం, మూర్చ, తల తిరుగుడు లాంటి బాధలు కలిగిస్తాయి.

కుర్యుస్త్రిలిఙ్గముదరం శీఘ్రపాకం సుదారుణమ్ । వర్ధతే తచ్చ సుతరాం శీతవాతప్రదర్శనే ॥ ౧,౧౬౧.

అవి మూడు రకాల కడుపు వ్యాధులను తేవడమే కాక, త్వరగా పెరిగి, తీవ్రమైన బాధను కలిగిస్తాయి. చల్లదనం, గాలి తగిలినప్పుడు మరింత పెరుగుతాయి.

అత్యశనాచ్చ సంక్షోభాద్యానపానాదిచేష్ఠితైః । అవిహితైశ్చ పానాద్యైర్వమనవ్యాధికర్షణైః ॥ ౧,౧౬౧.

అతి తినడం, మనసు కలవరపడటం, తగినవి కాని ఆహారం, పానీయాలు తీసుకోవడం, అనుచితమైన పానీయాలు, వాంతులు లేదా ఇతర వ్యాధుల వల్ల శరీరానికి కలిగే శ్రమ వల్ల—

వామపార్శ్వాస్థితః ప్లీహా త్యుతస్థానో వివర్ధతే । శోణితాద్వా రసాదిభ్యో వివృద్ధో జనయేద్వ్యథామ్ ॥ ౧,౧౬౧.

ఎడమవైపు ఉన్న ప్లీహా (ప్లీహము) తన స్థానం నుండి పెరిగిపోతుంది. రక్తం లేదా ఇతర రసాల వల్ల అది పెరిగితే నొప్పిని కలిగిస్తుంది.

సోఽష్ఠీలా చాతికఠినః ప్రోన్నతః కూర్మపృష్ఠవత్? । క్రమేణ వర్ధమానశ్చ కుక్షౌ వ్యాతతిమాహరేత్ ॥ ౧,౧౬౧.

అది రాయి లా గట్టిగా, బలంగా, పైకి ఎత్తుగా, తాబేలు వెన్నెముకలా కనిపిస్తుంది. క్రమంగా పెరుగుతూ కడుపంతా వ్యాపిస్తుంది.

శ్వాసకాసపిపాసాస్యవైరస్యాధ్మానకజ్వరైః । పాణ్డుత్వమూర్ఛాఛర్దిత్వగ్దాహమోహైశ్చ సంయుతః ॥ ౧,౧౬౧.

దీంతో ఊపిరి తక్కువగా పోవడం, దగ్గు, దాహం, నోటిలో రుచి పోవడం, కడుపు ఉబ్బరం, జ్వరం, పాండురోగం, మూర్చ, వాంతులు, కాలినట్లుగా అనిపించడం, మతిమరుపు వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి.

అరుణాభం విచిత్రాభం నీలహారిద్రరాజితమ్ । ఉదావర్తేన చానాహమోహతృడ్ద్గహనజ్వరైః ॥ ౧,౧౬౧.

అది ఎరుపు, రంగురంగుల, నీలం, పసుపు రంగులతో కనిపిస్తుంది. పైకి పోయే గాలి, వాంతి, మూర్చ, తీవ్రమైన దాహం, నిరంతర జ్వరం కూడా ఉంటాయి.

గౌరవారుచికాఠిన్యైర్విఘాతభ్రమసంక్రమాత్ । ప్లీహవద్దక్షిణాత్పార్శ్వాత్కుర్యాద్యకృదపి చ్యుతమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

బరువు, ఆకలి లేకపోవడం, గట్టితనం, అడ్డంకి, తల తిరుగుడు వల్ల ప్లీహా ఎడమవైపు నుండి కుడివైపుకి కూడా మారవచ్చు.

పక్వే భూతే యకృతి చ సదా బద్ధమలో గుదే । దుర్నామభిరుదావర్తైరన్యైర్వా పీడితో భవేత్ ॥ ౧,౧౬౧.

యకృత్ (యకృతు) బలహీనమై, మలము ఎప్పుడూ గుద్దులో నిలిచిపోతే, కష్టమైన లక్షణాలు, లేదా పైకి పోయే గాలి వల్ల కలిగే ఇతర బాధలు వస్తాయి.

వర్చః పిత్తకఫాన్బద్ధాన్కరోతి కుపితోఽనిలః । అపానో జఠరే తేన సంరుద్ధో జ్వరరుక్కరః ॥ ౧,౧౬౧.

అనిలము (వాయువు) ప్రబలినప్పుడు కడుపులో అపానవాయువు మలాన్ని, పిత్తాన్ని, కఫాన్ని బంధించి, జ్వరం, నొప్పి కలిగిస్తుంది.

కాశశ్వాసోరుసద్గనం శిరోరుఙ్నాభిపార్శ్వరుక్ । మలాసంగోఽరుచిశ్ఛర్దిరుదరే మలమారుతః ॥ ౧,౧౬౧.

దగ్గు, ఊపిరితిత్తి, ఛాతిలో నొప్పి, తలనొప్పి, నాభి, పక్కల నొప్పి, మలబద్ధకం, ఆకలి లేకపోవడం, వాంతి—ఇవి అన్నీ కడుపులోని వాయువుతో కలుగుతాయి.

స్థిరనీలారుణశిరాజాలైరుదరమావృతమ్ । నాభేరుపరి చ ప్రాయో గోపుచ్ఛాకృతి జాయతే ॥ ౧,౧౬౧.

కడుపు గట్టి, నీలం, ఎరుపు రక్తనాళాలతో కప్పబడుతుంది. నాభి పైన ఎక్కువగా ఆవు తోక ఆకారం కనిపిస్తుంది.

అస్థ్యాదిశల్యై రన్యైశ్చ విద్ధే చైవోదరే తథా । పచ్యతే యకృతాదిశ్చ తచ్ఛిద్రైశ్చ సరన్బహిః ॥ ౧,౧౬౧.

ఎముక ముక్కలు లేదా ఇతర పదార్థాలు కడుపులోకి పోయినప్పుడు, యకృతు మొదలైన అవయవాలు కుళ్లిపోతాయి. ఆ రంధ్రాల ద్వారా ద్రవం బయటకు వస్తుంది.

ఆమ ఏవ గుదాహేతి తతోఽల్పాల్పః శకృద్రసః । స స్యాద్వికృతగన్ధోఽపి పిచ్ఛిలః పీతలోహితః ॥ ౧,౧౬౧.

గుద్దులో మంట లేదా పచ్చిక ఉండినప్పుడు, మలం తక్కువగా, దుర్గంధంగా, లేపగా, పసుపు రంగులో, రక్తంతో కలిసివుంటుంది.

శేషశ్చాపూర్య జఠరం ఘోరమారభతే తతః । వర్ధతే తదధో నాభేరాశు చైతి జలాత్మతామ్ ॥ ౧,౧౬౧.

మిగిలిన మలము కడుపు నిండిపోతుంది, తీవ్రమైన బాధ కలుగుతుంది. అది నాభి కింద పెరిగి, త్వరగా నీటి లాంటి స్వభావాన్ని పొందుతుంది.

ఉద్రిక్తే దోషరూపే చ వ్యాప్తే చ శ్వాసతృట్భ్రమైః । ఛిద్రోదరమిదం ప్రాహుః పరిస్త్రావీతి చాపరే ॥ ౧,౧౬౧.

దోషాలు ఎక్కువగా పెరిగి, ఊపిరి తక్కువ, దాహం, తల తిరుగుడు కలిసివున్నప్పుడు దీనిని 'చిద్రోదరం' అంటారు; మరికొందరు దీన్ని 'పారుడు' అంటారు.

ప్రవృత్తస్నేహపానాదేః సహసాపథ్యసేవినః । అత్యమ్బుపానాన్మన్దాగ్నేః క్షీణస్యాతికృశస్య చ ॥ ౧,౧౬౧.

నూనె పదార్థాలు తిన్న తర్వాత అకస్మాత్తుగా తగని ఆహారం తీసుకునేవారు, ఎక్కువగా నీరు తాగేవారు, జీర్ణశక్తి తక్కువవారు, బలహీనులు, చాలా క్షీణించినవారు—

రుద్ధః స్వమార్గాదనిలః కఫశ్చ జలమూర్ఛితః । వర్ధతే తు తదేవామ్బు తన్మాత్రాద్విన్దురాశితః ॥ ౧,౧౬౧.

గాలి తన మార్గంలో ఆడకుండా అడ్డుపడితే, అలాగే శ్లేష్మం నీటితో ముద్దగా మారితే, అదే నీరు పెరిగి, ఆ నీటి సారం వల్ల ఒక చిన్ని బొట్టు ఏర్పడి, అది చేరిపోతుంది.

తత్కోపాదుదరం తృష్ణాగుదస్నుతిరుజాన్వితమ్ । కాశశ్వాసారుచియుతం నానావర్ణాశిరాతతమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

అలా కలిగిన కలత వల్ల పొట్టలో ఉబ్బరం, దాహం, ముక్కు నుంచి శ్లేష్మం రావడం, నొప్పి, దగ్గు, ఊపిరాడకపోవడం, ఆకలి తగ్గిపోవడం, ఇంకా రంగురంగుల రక్తనాళాలు వ్యాపించడం జరుగుతాయి.

తోయపూర్ణాన్మృదుస్పర్శాత్సదృశక్షోభవేపథు । బకోదరం స్థిరంస్నిగ్ధం నాడీమావృత్య జాయతే ॥ ౧,౧౬౧.

పొట్టలో నీరు నిండిపోయి, తాకితే మృదువుగా ఉండి, వణుకు, గడగడలాట వంటి లక్షణాలతో, నాడులను మూసివేసే స్థిరమైన, మృదువైన 'బకోదర' రోగం కలుగుతుంది.

ఉపేక్షాయాఞ్చ సర్వేషాం స్వస్థానాం పరిచాలితాః । పాకా ద్రవా ద్రవీకుర్యుః సన్ధిస్రోతోముఖాన్యపి ॥ ౧,౧౬౧.

సరైన శ్రద్ధ లేకుండా ఆరోగ్యకరమైన భాగాలు కలతకు గురైతే, జీర్ణమైన, జీర్ణం కాని ద్రవాలు కూడి, ముడులు, నాళాల ముఖాలను కూడా కరిగిపోవడానికి కారణమవుతాయి.

స్వేదే చైవ తు సంరుద్ధే మూర్ఛితాశ్చాన్తరస్థితాః । తదేవోదరమాపూర్య కుర్యాదుదరామయమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

చర్మం ద్వారా వెలువడే చెమట కూడా ఆగిపోతే, లోపల ఉన్న ద్రవాలు ముద్దగా మారితే, అదే ద్రవం పొట్టను నింపి, ఉదర వ్యాధిని కలిగిస్తుంది.

గురూదరం స్థితం వృత్తమాహతఞ్చ న శబ్దకృత్ । హీనబలం తథా ఘోరం నాడ్యాం స్పృష్టఞ్చ సపతి ॥ ౧,౧౬౧.

భారీగా ఉన్న పొట్ట స్థిరంగా, వృత్తాకారంగా, దెబ్బతిన్నట్లు ఉండి, శబ్దం చేయదు; బలహీనంగా, తీవ్రమైనదిగా, నాడిని తాకితే దడదడలాడేలా ఉంటుంది.

శిరాన్తర్ధానముదరే సర్వలక్షణముచ్యతే । వాతపిత్తకఫప్లీహసన్నిపాతోదకోదరమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

పొట్టలో రక్తనాళాలు కనిపించకుండా పోవడం అన్నిరకాల ఉదర వ్యాధులకు లక్షణంగా చెప్పబడింది — వాటిలో వాయు, పిత్త, శ్లేష్మ, ప్లీహ, మిశ్రమ, నీరు కూడిన ఉదరాలు ఉంటాయి.

పక్షాచ్చ జాతసలిలం విష్టమ్భోపద్రవాన్వితమ్ । జన్మనైవోదరం సర్వం ప్రాయః కృచ్ఛ్రతమం మతమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

తల్లిదండ్రుల వల్ల జన్మతోనే నీరు ఏర్పడి, అడ్డంకుల లక్షణాలు ఉంటే, అలాంటి జన్మజ ఉదర వ్యాధులు చాలా కష్టమైనవిగా భావించబడతాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౨ ధన్వన్తరిరువాచ । పాణ్డుశోథనిదానఞ్చ శృణు సుశ్రత వచ్మి తే । పిత్తప్రధానాః కుపితా యథోక్తైః కోపనైర్మలాః ॥ ౧,౧౬౨.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: పాండురోగం, ఉబ్బరం ఎలా కలుగుతాయో విను. పిత్తం ప్రధానంగా ఉండి, ముందుగా చెప్పిన కారణాల వల్ల కలతకు గురైతే అవి కలుగుతాయి.

నత్రానిలేన బలినా క్షిప్తాక్షిప్తం యది స్థితమ్ । ధమనీర్దశమీః ప్రాప్య వ్యాప్నువన్సకలాం తనుమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

అందులో గాలి బలంగా కాకుండా, అది అక్కడే ఉండిపోతే, పది రక్తనాళాల ద్వారా మొత్తం శరీరంలో వ్యాపిస్తుంది.

త్వగసృక్ఛ్లేష్మమాంసాని ప్రదూష్యన్రసమాశ్రితమ్ । త్వఙ్మాంసయోస్తు కురుతే త్వచి వర్ణాన్ పృథగ్విధాన్ ॥ ౧,౧౬౨.

అది చర్మం, రక్తం, శ్లేష్మం, మాంసాన్ని కలుషితం చేసి, రసంలో ఉండి, చర్మం, మాంసంలో వేర్వేరు రంగులను కలిగిస్తుంది.

స్వయం హరిద్రా హారిద్రం పాణ్డుత్వం తేషు చాధికమ్ । యాతోఽయం ప్రహతేదుగ్రః స రోగస్తేన గౌరవమ్ ॥ ౧,౧౬౨.

అది పసుపు రంగులో ఉండి, ఆ భాగాల్లో పసుపు మరింత ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఈ తీవ్రమైన వ్యాధి కలిగితే శరీరం భారంగా మారుతుంది.