గరుడపురాణమ్

నాభిమన్త్రశ్చ విష్టభ్య వేగం కృత్వా ప్రణశ్యతి । మారుతే హృత్కటీనాభిపాయువఙ్క్షణవేదనాః ॥ ౧,౧౬౧.

నాభి బిగుసుకుపోయి, ఒత్తిడి పెడుతూ నాశనం అవుతుంది. వాయువు వల్ల హృదయం, నడుము, నాభి, గుదం, వంక్షణంలో నొప్పి కలుగుతుంది.

సశబ్దో నిః సరేద్వాయుర్వహతే మూత్రమల్పకమ్ । నాతిమాత్రం భవేల్లౌల్యం నరస్య విరసం ముఖమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

వాయువు శబ్దంతో బయటకు పోతుంది, మూత్రం తక్కువగా వస్తుంది. అధికంగా ఆకాంక్ష ఉండదు, ఆ వ్యక్తికి నోరు రుచి కోల్పోతుంది.

తత్రవాతోదరే శోథః పాణిపాన్ముఖకుక్షిషు । కుర్క్షిపార్శ్వోదరకటీపృష్ఠరుక్పర్వభదనమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

వాతవ్యాధితో కడుపు బాధపడితే, చేతులు, కాళ్లు, ముఖం, కడుపు ఉబ్బిపోతాయి. కూర్పు, ప్రక్కలు, కడుపు, నడుము, వెన్నెముక, సంధుల్లో నొప్పి వస్తుంది.

శుష్కకాసాఙ్గమర్దాధోగురుతామలసంగ్రహః । శ్యామారుణత్వగాదిత్వం ముఖే చ రసవద్ధితా ॥ ౧,౧౬౧.

ఎండిన దగ్గు, శరీర నొప్పి, కింద భాగంలో బరువు, మలాల పేరుకుపోవడం కనిపిస్తాయి. చర్మం నలుపు లేదా ఎరుపు రంగులోకి మారుతుంది, నోరు రుచి కోల్పోతుంది.

సతోదభేదముదరం నీలకృష్ణశిరాతతమ్ । ఆధ్మాతముదరే శబ్దమద్భుతం వా కరోతి సః ॥ ౧,౧౬౧.

కడుపు నొప్పితో చీలిపోతే, నరాలు నీలం-కృష్ణ రంగులో విస్తరిస్తాయి. కడుపు ఉబ్బిపోతే, విచిత్రమైన శబ్దాలు వస్తాయి.

వాయుశ్చాత్ర సరుక్చ్ఛబ్దం విధత్తే సర్వథా గతిమ్ । పిత్తోదరే జ్వరో మూర్ఛా దాహిత్వం కటుకాస్యతా ॥ ౧,౧౬౧.

ఇక్కడ వాయువు నొప్పి, శబ్దం కలిగిస్తూ అన్ని దిశలలో సంచరిస్తుంది. పిత్తవ్యాధితో జ్వరం, మూర్చ, కాలినట్టుగా, నోరులో చేదు రుచి కలుగుతుంది.

భ్రమోతిసారః పీతత్వం త్వగాదావుదరం హరిత్ । పీతతామ్రశిరాదిత్వం సస్వేదం సోష్మ దహ్యతే ॥ ౧,౧౬౧.

తల తిరుగుడు, విరేచనం, చర్మం పసుపు రంగులోకి మారడం కనిపిస్తాయి. నరాలు పసుపు లేదా రాగి రంగులోకి మారి, చెమట, వేడి, కాలిన బాధ కలుగుతుంది.

ధూమాయతే మృదుస్పర్శం క్షైప్రపాకం ప్రదూయతే । శ్లేష్మోదరేషు సదనం స్వేదశ్వయథుగౌరవమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

పొగ వలె కనిపించడం, మృదువుగా ఉండటం, త్వరగా కుళ్ళిపోవడం కనిపిస్తాయి. శ్లేష్మవ్యాధుల్లో బరువు, చెమట, ఉబ్బినట్టుగా ఉంటుంది.

నిద్రా క్లేశోఽరుచిః శ్వాసః కాశః శుక్లత్వగాదితా । ఉదరం తిమిరం స్నిగ్ధం శుక్లకృష్ణశిరావృతమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

నిద్ర ఎక్కువగా, అసౌకర్యం, ఆకలి లేకపోవడం, ఊపిరి తక్కువగా పోవడం, దగ్గు, చర్మం తెల్లగా మారడం కనిపిస్తాయి. కడుపు మబ్బుగా, మృదువుగా, తెలుపు-నలుపు నరాలతో కప్పబడి ఉంటుంది.

నీరాతివృద్ధౌ కఠినం శీతస్పర్శం గురు స్థిరమ్ । త్రిదోషకోపనే తైస్తైస్త్రిదోషజీనైతర్మలైః ॥ ౧,౧౬౧.

నీరు ఎక్కువగా పెరిగినప్పుడు అది గట్టి, చల్లగా, బరువుగా, దృఢంగా మారుతుంది. అప్పుడు మూడు దోషాలు ప్రబలిపోతాయి, వాటి వల్ల కలిగే మలాలతో కలుషితమవుతుంది.

సర్వదూషణదుష్టాశ్చ సరక్తాః సఞ్చితా మలాః । కోష్ఠం ప్రాప్య వికుర్వాణాః శోషమూర్ఛాభ్రమాన్వితమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

ప్రతి విధమైన మలాలు, రక్తంతో కలిసిపోయి, కలుషితమై, కడుపులో చేరి, మార్పు చెంది, శోషం, మూర్చ, తల తిరుగుడు లాంటి బాధలు కలిగిస్తాయి.

కుర్యుస్త్రిలిఙ్గముదరం శీఘ్రపాకం సుదారుణమ్ । వర్ధతే తచ్చ సుతరాం శీతవాతప్రదర్శనే ॥ ౧,౧౬౧.

అవి మూడు రకాల కడుపు వ్యాధులను తేవడమే కాక, త్వరగా పెరిగి, తీవ్రమైన బాధను కలిగిస్తాయి. చల్లదనం, గాలి తగిలినప్పుడు మరింత పెరుగుతాయి.

అత్యశనాచ్చ సంక్షోభాద్యానపానాదిచేష్ఠితైః । అవిహితైశ్చ పానాద్యైర్వమనవ్యాధికర్షణైః ॥ ౧,౧౬౧.

అతి తినడం, మనసు కలవరపడటం, తగినవి కాని ఆహారం, పానీయాలు తీసుకోవడం, అనుచితమైన పానీయాలు, వాంతులు లేదా ఇతర వ్యాధుల వల్ల శరీరానికి కలిగే శ్రమ వల్ల—

వామపార్శ్వాస్థితః ప్లీహా త్యుతస్థానో వివర్ధతే । శోణితాద్వా రసాదిభ్యో వివృద్ధో జనయేద్వ్యథామ్ ॥ ౧,౧౬౧.

ఎడమవైపు ఉన్న ప్లీహా (ప్లీహము) తన స్థానం నుండి పెరిగిపోతుంది. రక్తం లేదా ఇతర రసాల వల్ల అది పెరిగితే నొప్పిని కలిగిస్తుంది.

సోఽష్ఠీలా చాతికఠినః ప్రోన్నతః కూర్మపృష్ఠవత్? । క్రమేణ వర్ధమానశ్చ కుక్షౌ వ్యాతతిమాహరేత్ ॥ ౧,౧౬౧.

అది రాయి లా గట్టిగా, బలంగా, పైకి ఎత్తుగా, తాబేలు వెన్నెముకలా కనిపిస్తుంది. క్రమంగా పెరుగుతూ కడుపంతా వ్యాపిస్తుంది.

శ్వాసకాసపిపాసాస్యవైరస్యాధ్మానకజ్వరైః । పాణ్డుత్వమూర్ఛాఛర్దిత్వగ్దాహమోహైశ్చ సంయుతః ॥ ౧,౧౬౧.

దీంతో ఊపిరి తక్కువగా పోవడం, దగ్గు, దాహం, నోటిలో రుచి పోవడం, కడుపు ఉబ్బరం, జ్వరం, పాండురోగం, మూర్చ, వాంతులు, కాలినట్లుగా అనిపించడం, మతిమరుపు వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి.

అరుణాభం విచిత్రాభం నీలహారిద్రరాజితమ్ । ఉదావర్తేన చానాహమోహతృడ్ద్గహనజ్వరైః ॥ ౧,౧౬౧.

అది ఎరుపు, రంగురంగుల, నీలం, పసుపు రంగులతో కనిపిస్తుంది. పైకి పోయే గాలి, వాంతి, మూర్చ, తీవ్రమైన దాహం, నిరంతర జ్వరం కూడా ఉంటాయి.

గౌరవారుచికాఠిన్యైర్విఘాతభ్రమసంక్రమాత్ । ప్లీహవద్దక్షిణాత్పార్శ్వాత్కుర్యాద్యకృదపి చ్యుతమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

బరువు, ఆకలి లేకపోవడం, గట్టితనం, అడ్డంకి, తల తిరుగుడు వల్ల ప్లీహా ఎడమవైపు నుండి కుడివైపుకి కూడా మారవచ్చు.

పక్వే భూతే యకృతి చ సదా బద్ధమలో గుదే । దుర్నామభిరుదావర్తైరన్యైర్వా పీడితో భవేత్ ॥ ౧,౧౬౧.

యకృత్ (యకృతు) బలహీనమై, మలము ఎప్పుడూ గుద్దులో నిలిచిపోతే, కష్టమైన లక్షణాలు, లేదా పైకి పోయే గాలి వల్ల కలిగే ఇతర బాధలు వస్తాయి.

వర్చః పిత్తకఫాన్బద్ధాన్కరోతి కుపితోఽనిలః । అపానో జఠరే తేన సంరుద్ధో జ్వరరుక్కరః ॥ ౧,౧౬౧.

అనిలము (వాయువు) ప్రబలినప్పుడు కడుపులో అపానవాయువు మలాన్ని, పిత్తాన్ని, కఫాన్ని బంధించి, జ్వరం, నొప్పి కలిగిస్తుంది.

కాశశ్వాసోరుసద్గనం శిరోరుఙ్నాభిపార్శ్వరుక్ । మలాసంగోఽరుచిశ్ఛర్దిరుదరే మలమారుతః ॥ ౧,౧౬౧.

దగ్గు, ఊపిరితిత్తి, ఛాతిలో నొప్పి, తలనొప్పి, నాభి, పక్కల నొప్పి, మలబద్ధకం, ఆకలి లేకపోవడం, వాంతి—ఇవి అన్నీ కడుపులోని వాయువుతో కలుగుతాయి.

స్థిరనీలారుణశిరాజాలైరుదరమావృతమ్ । నాభేరుపరి చ ప్రాయో గోపుచ్ఛాకృతి జాయతే ॥ ౧,౧౬౧.

కడుపు గట్టి, నీలం, ఎరుపు రక్తనాళాలతో కప్పబడుతుంది. నాభి పైన ఎక్కువగా ఆవు తోక ఆకారం కనిపిస్తుంది.

అస్థ్యాదిశల్యై రన్యైశ్చ విద్ధే చైవోదరే తథా । పచ్యతే యకృతాదిశ్చ తచ్ఛిద్రైశ్చ సరన్బహిః ॥ ౧,౧౬౧.

ఎముక ముక్కలు లేదా ఇతర పదార్థాలు కడుపులోకి పోయినప్పుడు, యకృతు మొదలైన అవయవాలు కుళ్లిపోతాయి. ఆ రంధ్రాల ద్వారా ద్రవం బయటకు వస్తుంది.

ఆమ ఏవ గుదాహేతి తతోఽల్పాల్పః శకృద్రసః । స స్యాద్వికృతగన్ధోఽపి పిచ్ఛిలః పీతలోహితః ॥ ౧,౧౬౧.

గుద్దులో మంట లేదా పచ్చిక ఉండినప్పుడు, మలం తక్కువగా, దుర్గంధంగా, లేపగా, పసుపు రంగులో, రక్తంతో కలిసివుంటుంది.

శేషశ్చాపూర్య జఠరం ఘోరమారభతే తతః । వర్ధతే తదధో నాభేరాశు చైతి జలాత్మతామ్ ॥ ౧,౧౬౧.

మిగిలిన మలము కడుపు నిండిపోతుంది, తీవ్రమైన బాధ కలుగుతుంది. అది నాభి కింద పెరిగి, త్వరగా నీటి లాంటి స్వభావాన్ని పొందుతుంది.

ఉద్రిక్తే దోషరూపే చ వ్యాప్తే చ శ్వాసతృట్భ్రమైః । ఛిద్రోదరమిదం ప్రాహుః పరిస్త్రావీతి చాపరే ॥ ౧,౧౬౧.

దోషాలు ఎక్కువగా పెరిగి, ఊపిరి తక్కువ, దాహం, తల తిరుగుడు కలిసివున్నప్పుడు దీనిని 'చిద్రోదరం' అంటారు; మరికొందరు దీన్ని 'పారుడు' అంటారు.

ప్రవృత్తస్నేహపానాదేః సహసాపథ్యసేవినః । అత్యమ్బుపానాన్మన్దాగ్నేః క్షీణస్యాతికృశస్య చ ॥ ౧,౧౬౧.

నూనె పదార్థాలు తిన్న తర్వాత అకస్మాత్తుగా తగని ఆహారం తీసుకునేవారు, ఎక్కువగా నీరు తాగేవారు, జీర్ణశక్తి తక్కువవారు, బలహీనులు, చాలా క్షీణించినవారు—

రుద్ధః స్వమార్గాదనిలః కఫశ్చ జలమూర్ఛితః । వర్ధతే తు తదేవామ్బు తన్మాత్రాద్విన్దురాశితః ॥ ౧,౧౬౧.

గాలి తన మార్గంలో ఆడకుండా అడ్డుపడితే, అలాగే శ్లేష్మం నీటితో ముద్దగా మారితే, అదే నీరు పెరిగి, ఆ నీటి సారం వల్ల ఒక చిన్ని బొట్టు ఏర్పడి, అది చేరిపోతుంది.

తత్కోపాదుదరం తృష్ణాగుదస్నుతిరుజాన్వితమ్ । కాశశ్వాసారుచియుతం నానావర్ణాశిరాతతమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

అలా కలిగిన కలత వల్ల పొట్టలో ఉబ్బరం, దాహం, ముక్కు నుంచి శ్లేష్మం రావడం, నొప్పి, దగ్గు, ఊపిరాడకపోవడం, ఆకలి తగ్గిపోవడం, ఇంకా రంగురంగుల రక్తనాళాలు వ్యాపించడం జరుగుతాయి.