గరుడపురాణమ్

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౧ ధన్వన్తరిరువాచ । ఉదరాణాం నిదానఞ్చ వక్ష్యే సుశ్రుత తచ్ఛృణు । రోగాః సర్వేఽపి మన్దాగ్నౌ సుతరాముదరాణి తు ॥ ౧,౧౬౧.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: సుశ్రుతా! ఇప్పుడు నేను ఉదర వ్యాధుల కారణాలు చెబుతాను. విను. అన్ని రోగాలు, ముఖ్యంగా ఉదర వ్యాధులు, జీర్ణాగ్ని బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు ఎక్కువగా వస్తాయి.

అనీర్ణామయాశ్చాప్యన్యే జాయన్తే మలసంచయాత్ । ఊర్ధ్వాధో వాయవో రుద్ధ్వా వ్యాకులావిప్రవాహిణీ? ॥ ౧,౧౬౧.

ఇంకా నిర్ణయించని ఇతర వ్యాధులు కూడా మలాల పేరుకుపోవడం వల్ల కలుగుతాయి. పైకి, కిందికి పోవాల్సిన వాయువులు ఆపబడితే, అవి కలవరపడి, సరిగా ప్రవహించవు.

ప్రాణానపానాన్సందూష్య కుర్యుస్తాన్మాంససన్ధిగాన్ । ఆధ్మాప్య కుక్షిముదరమష్టధా తే చ భేదతః ॥ ౧,౧౬౧.

ప్రాణం, అపాన వాయువులను కలుషితం చేసి, అవి మాంసపు సంధులను ప్రభావితం చేస్తాయి. అప్పుడు కడుపు, పొత్తికడుపు ఉబ్బిపోతూ, ఎనిమిది విధాలుగా విడివిడిగా కనిపిస్తాయి.

పృథగ్దోషైః సమస్తౌశ్చ ప్లీహవఙ్క్షక్షతోదకైః । తేనార్తాః శుష్కతాల్వోష్ఠాః సర్వపాదకరోదరాః ॥ ౧,౧౬౧.

ప్రత్యేకంగా లేదా కలిసిన దోషాలతో, ప్లీహ, వంక్షణం, గాయాల నుండి వచ్చే ద్రవాలతో బాధపడేవారు, నోరు, పెదవులు ఎండిపోతూ, చేతులు, కాళ్లు, కడుపు మొత్తం ఉబ్బిపోతారు.

నష్టచేష్టబలాహారాః కృతప్రధ్మాత్కుక్షయః । పురుషాః స్యుః ప్రేతరూపా భావినస్తస్య లక్షణమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

చలనం, బలము, ఆకలి లేకుండా, వాయువుతో కడుపు ఉబ్బిపోయి, అలాంటి వారు ప్రేతరూపంలోకి మారిపోతారు. ఇవే గుర్తించాల్సిన లక్షణాలు.

క్షున్నాశోఽరుచివత్సర్వం సవిదాహఞ్చ పచ్యతే । జీర్ణాన్నం యో న జానాతి సోఽపథ్యం సేవతేనరః ॥ ౧,౧౬౧.

ఆకలి పోయి, అన్నం అన్నిటిపట్ల అసహ్యం కలిగి, కాలినట్టుగా నొప్పి వస్తుంది. జీర్ణమైనది, జీర్ణం కానిది తెలియని వారు, ఆరోగ్యానికి హానికరమైనదే తింటారు.

క్షీయతే బలమఙ్గస్య శ్వసిత్యల్పోఽవిచేష్టితః । విషయావృత్తిబుద్ధిశ్చ శోకశోషాదయోఽపిచ ॥ ౧,౧౬౧.

శరీర బలం తగ్గిపోతుంది, ఊపిరితిత్తిగా మారుతుంది, కదలిక తక్కువగా ఉంటుంది. మనసు విషయాలవైపు లాగదు, దుఃఖం, క్షయం మొదలైనవి కలుగుతాయి.

రుగ్బస్తిసన్ధౌ సతతం లఘ్వల్పభోజనైరపి । జరాజీర్ణో బలభ్రంశో భవేజ్జఠరరోగిణః ॥ ౧,౧౬౧.

బ్లాడర్, సంధుల్లో ఎప్పుడూ నొప్పి ఉంటుంది. తక్కువ తినినా, తేలికగా తిన్నా, కడుపు వ్యాధిలో వృద్ధాప్యం, జీర్ణక్రమం బలహీనతను తెస్తాయి.

స్వతన్త్రతన్ద్రాలసతా మలసర్గోఽల్పవహ్నితా । దాహః శ్వయథురాధ్మానమన్త్రే సలిలసమ్భవే ॥ ౧,౧౬౧.

స్వేచ్ఛగా మత్తు, అలసట, నిద్రతరంగం వస్తుంది. మల విసర్జన తక్కువగా, జీర్ణాగ్ని బలహీనంగా ఉంటుంది. కాలినట్టుగా, ఉబ్బినట్టుగా, నీరు ఉన్నప్పుడు మరింతగా ఉబ్బిపోతుంది.

సర్వత్ర తోయే మరణం శోచనం తత్ర నిష్ఫలమ్ । గవాక్షవచ్ఛిరాజాలైరుదరం గుడ్గుడాయతే ॥ ౧,౧౬౧.

నీరు ఉన్న చోటల్లా మరణం సంభవిస్తుంది, అక్కడ శోకించడం వృథా. నరాల వలయంతో ఉన్న కడుపు, గుళుగుళు శబ్దం చేస్తుంది.

నాభిమన్త్రశ్చ విష్టభ్య వేగం కృత్వా ప్రణశ్యతి । మారుతే హృత్కటీనాభిపాయువఙ్క్షణవేదనాః ॥ ౧,౧౬౧.

నాభి బిగుసుకుపోయి, ఒత్తిడి పెడుతూ నాశనం అవుతుంది. వాయువు వల్ల హృదయం, నడుము, నాభి, గుదం, వంక్షణంలో నొప్పి కలుగుతుంది.

సశబ్దో నిః సరేద్వాయుర్వహతే మూత్రమల్పకమ్ । నాతిమాత్రం భవేల్లౌల్యం నరస్య విరసం ముఖమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

వాయువు శబ్దంతో బయటకు పోతుంది, మూత్రం తక్కువగా వస్తుంది. అధికంగా ఆకాంక్ష ఉండదు, ఆ వ్యక్తికి నోరు రుచి కోల్పోతుంది.

తత్రవాతోదరే శోథః పాణిపాన్ముఖకుక్షిషు । కుర్క్షిపార్శ్వోదరకటీపృష్ఠరుక్పర్వభదనమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

వాతవ్యాధితో కడుపు బాధపడితే, చేతులు, కాళ్లు, ముఖం, కడుపు ఉబ్బిపోతాయి. కూర్పు, ప్రక్కలు, కడుపు, నడుము, వెన్నెముక, సంధుల్లో నొప్పి వస్తుంది.

శుష్కకాసాఙ్గమర్దాధోగురుతామలసంగ్రహః । శ్యామారుణత్వగాదిత్వం ముఖే చ రసవద్ధితా ॥ ౧,౧౬౧.

ఎండిన దగ్గు, శరీర నొప్పి, కింద భాగంలో బరువు, మలాల పేరుకుపోవడం కనిపిస్తాయి. చర్మం నలుపు లేదా ఎరుపు రంగులోకి మారుతుంది, నోరు రుచి కోల్పోతుంది.

సతోదభేదముదరం నీలకృష్ణశిరాతతమ్ । ఆధ్మాతముదరే శబ్దమద్భుతం వా కరోతి సః ॥ ౧,౧౬౧.

కడుపు నొప్పితో చీలిపోతే, నరాలు నీలం-కృష్ణ రంగులో విస్తరిస్తాయి. కడుపు ఉబ్బిపోతే, విచిత్రమైన శబ్దాలు వస్తాయి.

వాయుశ్చాత్ర సరుక్చ్ఛబ్దం విధత్తే సర్వథా గతిమ్ । పిత్తోదరే జ్వరో మూర్ఛా దాహిత్వం కటుకాస్యతా ॥ ౧,౧౬౧.

ఇక్కడ వాయువు నొప్పి, శబ్దం కలిగిస్తూ అన్ని దిశలలో సంచరిస్తుంది. పిత్తవ్యాధితో జ్వరం, మూర్చ, కాలినట్టుగా, నోరులో చేదు రుచి కలుగుతుంది.

భ్రమోతిసారః పీతత్వం త్వగాదావుదరం హరిత్ । పీతతామ్రశిరాదిత్వం సస్వేదం సోష్మ దహ్యతే ॥ ౧,౧౬౧.

తల తిరుగుడు, విరేచనం, చర్మం పసుపు రంగులోకి మారడం కనిపిస్తాయి. నరాలు పసుపు లేదా రాగి రంగులోకి మారి, చెమట, వేడి, కాలిన బాధ కలుగుతుంది.

ధూమాయతే మృదుస్పర్శం క్షైప్రపాకం ప్రదూయతే । శ్లేష్మోదరేషు సదనం స్వేదశ్వయథుగౌరవమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

పొగ వలె కనిపించడం, మృదువుగా ఉండటం, త్వరగా కుళ్ళిపోవడం కనిపిస్తాయి. శ్లేష్మవ్యాధుల్లో బరువు, చెమట, ఉబ్బినట్టుగా ఉంటుంది.

నిద్రా క్లేశోఽరుచిః శ్వాసః కాశః శుక్లత్వగాదితా । ఉదరం తిమిరం స్నిగ్ధం శుక్లకృష్ణశిరావృతమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

నిద్ర ఎక్కువగా, అసౌకర్యం, ఆకలి లేకపోవడం, ఊపిరి తక్కువగా పోవడం, దగ్గు, చర్మం తెల్లగా మారడం కనిపిస్తాయి. కడుపు మబ్బుగా, మృదువుగా, తెలుపు-నలుపు నరాలతో కప్పబడి ఉంటుంది.

నీరాతివృద్ధౌ కఠినం శీతస్పర్శం గురు స్థిరమ్ । త్రిదోషకోపనే తైస్తైస్త్రిదోషజీనైతర్మలైః ॥ ౧,౧౬౧.

నీరు ఎక్కువగా పెరిగినప్పుడు అది గట్టి, చల్లగా, బరువుగా, దృఢంగా మారుతుంది. అప్పుడు మూడు దోషాలు ప్రబలిపోతాయి, వాటి వల్ల కలిగే మలాలతో కలుషితమవుతుంది.

సర్వదూషణదుష్టాశ్చ సరక్తాః సఞ్చితా మలాః । కోష్ఠం ప్రాప్య వికుర్వాణాః శోషమూర్ఛాభ్రమాన్వితమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

ప్రతి విధమైన మలాలు, రక్తంతో కలిసిపోయి, కలుషితమై, కడుపులో చేరి, మార్పు చెంది, శోషం, మూర్చ, తల తిరుగుడు లాంటి బాధలు కలిగిస్తాయి.

కుర్యుస్త్రిలిఙ్గముదరం శీఘ్రపాకం సుదారుణమ్ । వర్ధతే తచ్చ సుతరాం శీతవాతప్రదర్శనే ॥ ౧,౧౬౧.

అవి మూడు రకాల కడుపు వ్యాధులను తేవడమే కాక, త్వరగా పెరిగి, తీవ్రమైన బాధను కలిగిస్తాయి. చల్లదనం, గాలి తగిలినప్పుడు మరింత పెరుగుతాయి.

అత్యశనాచ్చ సంక్షోభాద్యానపానాదిచేష్ఠితైః । అవిహితైశ్చ పానాద్యైర్వమనవ్యాధికర్షణైః ॥ ౧,౧౬౧.

అతి తినడం, మనసు కలవరపడటం, తగినవి కాని ఆహారం, పానీయాలు తీసుకోవడం, అనుచితమైన పానీయాలు, వాంతులు లేదా ఇతర వ్యాధుల వల్ల శరీరానికి కలిగే శ్రమ వల్ల—

వామపార్శ్వాస్థితః ప్లీహా త్యుతస్థానో వివర్ధతే । శోణితాద్వా రసాదిభ్యో వివృద్ధో జనయేద్వ్యథామ్ ॥ ౧,౧౬౧.

ఎడమవైపు ఉన్న ప్లీహా (ప్లీహము) తన స్థానం నుండి పెరిగిపోతుంది. రక్తం లేదా ఇతర రసాల వల్ల అది పెరిగితే నొప్పిని కలిగిస్తుంది.

సోఽష్ఠీలా చాతికఠినః ప్రోన్నతః కూర్మపృష్ఠవత్? । క్రమేణ వర్ధమానశ్చ కుక్షౌ వ్యాతతిమాహరేత్ ॥ ౧,౧౬౧.

అది రాయి లా గట్టిగా, బలంగా, పైకి ఎత్తుగా, తాబేలు వెన్నెముకలా కనిపిస్తుంది. క్రమంగా పెరుగుతూ కడుపంతా వ్యాపిస్తుంది.

శ్వాసకాసపిపాసాస్యవైరస్యాధ్మానకజ్వరైః । పాణ్డుత్వమూర్ఛాఛర్దిత్వగ్దాహమోహైశ్చ సంయుతః ॥ ౧,౧౬౧.

దీంతో ఊపిరి తక్కువగా పోవడం, దగ్గు, దాహం, నోటిలో రుచి పోవడం, కడుపు ఉబ్బరం, జ్వరం, పాండురోగం, మూర్చ, వాంతులు, కాలినట్లుగా అనిపించడం, మతిమరుపు వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి.

అరుణాభం విచిత్రాభం నీలహారిద్రరాజితమ్ । ఉదావర్తేన చానాహమోహతృడ్ద్గహనజ్వరైః ॥ ౧,౧౬౧.

అది ఎరుపు, రంగురంగుల, నీలం, పసుపు రంగులతో కనిపిస్తుంది. పైకి పోయే గాలి, వాంతి, మూర్చ, తీవ్రమైన దాహం, నిరంతర జ్వరం కూడా ఉంటాయి.

గౌరవారుచికాఠిన్యైర్విఘాతభ్రమసంక్రమాత్ । ప్లీహవద్దక్షిణాత్పార్శ్వాత్కుర్యాద్యకృదపి చ్యుతమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

బరువు, ఆకలి లేకపోవడం, గట్టితనం, అడ్డంకి, తల తిరుగుడు వల్ల ప్లీహా ఎడమవైపు నుండి కుడివైపుకి కూడా మారవచ్చు.

పక్వే భూతే యకృతి చ సదా బద్ధమలో గుదే । దుర్నామభిరుదావర్తైరన్యైర్వా పీడితో భవేత్ ॥ ౧,౧౬౧.

యకృత్ (యకృతు) బలహీనమై, మలము ఎప్పుడూ గుద్దులో నిలిచిపోతే, కష్టమైన లక్షణాలు, లేదా పైకి పోయే గాలి వల్ల కలిగే ఇతర బాధలు వస్తాయి.