గరుడపురాణమ్

క్రమేణ వాయోః సంసర్గాత్పిత్తం యోనిషు సఞ్చయమ్ । రక్తస్య కురుతే తస్యా వాతపిత్తోక్తగుల్మజాన్ ॥ ౧,౧౬౦.

కొద్దికొద్దిగా వాయువు కలిసినప్పుడు, పిత్తం యోనిలో చేరి, ఆమెలో వాతం, పిత్తం వల్ల ఏర్పడే గడ్డలను కలిగిస్తుంది.

గర్భాశయే చ సుతరాం శూలాంశ్చైవాసృగాశ్రయే । యోనిస్త్రావశ్చ దౌర్గన్ధ్యం భూయః స్యన్దనవేదనే ॥ ౧,౧౬౦.

గర్భాశయంలో, ముఖ్యంగా రక్తనాళాల్లో తీవ్రమైన నొప్పి, యోనిలో నుండి స్రావం, దుర్గంధం, కాలినట్టుగా బాధ పెరుగుతాయి.

కదాపి గర్భవద్గుల్మః సర్వే తే రతిసమ్భవాః । పాకఞ్చిరేణ భజతే నైధతే విద్రధిః పునః ॥ ౧,౧౬౦.

కొన్నిసార్లు ఆ గడ్డ గర్భం లాగా కనిపిస్తుంది. ఇవన్నీ సంభోగం వల్లే ఏర్పడతాయి. పండినప్పుడు, అవి మళ్లీ పుండ్లుగా మారవచ్చు.

పచ్యతే శీఘ్రమత్యర్థం దుష్టరక్తాశ్రయస్తు సః । అతః శీఘ్రం విదాహిత్వాద్వద్రధిః సోఽభీధీయతే ॥ ౧,౧౬౦.

అది చాలా త్వరగా పండిపోతుంది, ఎందుకంటే అది మలిన రక్తంలో ఏర్పడింది. అందుకే, వేగంగా కాల్చి నాశనం చేసే గుణం వల్ల దాన్ని పుండు అంటారు.

గుల్మాన్తారశ్రయే బస్తిదాహశ్చ ప్లీహవేదనా । అగ్నివర్ణబలభ్రంశో వేగానాం వా ప్రవర్తనమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

గడ్డ లోపల ఏర్పడితే, మూత్రాశయంలో కాలినట్టుగా బాధ, ప్లీహాలో నొప్పి, అగ్నిబలహీనత, శక్తి తగ్గిపోవడం, లేదా సహజమైన వేగాలు మారిపోవడం జరుగుతాయి.

అతో విపర్యయే బాహ్యకోష్ఠాఙ్గేషు చ నాతిరుక్ । వైవర్ణ్యమథ వా కాసో బహిరున్నతతాధికమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

బయటి పొట్ట భాగాల్లో ఉంటే, ఎక్కువ నొప్పి ఉండదు. కానీ రంగు మారడం, దగ్గు, లేదా బయటకు ఎత్తుగా ఉబ్బిపోవడం కనిపించవచ్చు.

సాటోపమత్యుగ్రరుజమాధ్మానముదరే భృశమ్ । ఊర్ధ్వాధో వాతరోధేన తమానాహం ప్రచక్షతే ॥ ౧,౧౬౦.

బాగా ఉబ్బినట్టుగా, తీవ్రమైన నొప్పితో, పొట్ట బాగా ఉబ్బిపోతుంది. పైకి లేదా కిందికి వాయువు ఆగిపోతే, దాన్ని 'అనాహం' అంటారు.

ధనశ్చాష్ఠ్యుపమో గ్రన్థిలోఽష్ఠీలాతు సమున్నతా । సమస్తాలిఙ్గసంయుక్తః ప్రత్యష్ఠీలా తదాకృతిః ॥ ౧,౧౬౦.

అది ధనపు సంచి లాగా, ముడిపడినట్టుగా, లేదా ఉప్పెన లాంటి ఆకారంలో పైకి ఎత్తుగా ఉండవచ్చు. అన్ని లక్షణాలు కలిపి ఉంటే, దాన్ని ఉప్పెన ఆకార గడ్డ అంటారు.

పక్వశయోద్భవోఽప్యేవం వాయుస్తీవ్రరుజాశ్రయాత్ । ఉద్గారబాహుల్యపురీషబన్ధతృప్త్యక్షమత్వాన్త్రవికూజనాని ॥ ౧,౧౬౦.

పక్వాశయంలో ఏర్పడితే, వాయువు వల్ల తీవ్రమైన నొప్పి, ఎక్కువగా డక్కర్లు, మలబద్ధకం, త్వరగా తృప్తి, జీర్ణశక్తి లేకపోవడం, పేగులు గర్జించడం జరుగుతాయి.

ఆచోపమాధ్మానమపక్తిశక్తిః ఆసన్నగుల్మస్య భవేచ్చ చిహ్నమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

ధనపు సంచి లాంటి ఉబ్బరం, జీర్ణశక్తి తగ్గిపోవడం — ఇవి గడ్డ త్వరలో ఏర్పడబోతున్న సూచనలుగా ఉంటాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౧ ధన్వన్తరిరువాచ । ఉదరాణాం నిదానఞ్చ వక్ష్యే సుశ్రుత తచ్ఛృణు । రోగాః సర్వేఽపి మన్దాగ్నౌ సుతరాముదరాణి తు ॥ ౧,౧౬౧.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: సుశ్రుతా! ఇప్పుడు నేను ఉదర వ్యాధుల కారణాలు చెబుతాను. విను. అన్ని రోగాలు, ముఖ్యంగా ఉదర వ్యాధులు, జీర్ణాగ్ని బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు ఎక్కువగా వస్తాయి.

అనీర్ణామయాశ్చాప్యన్యే జాయన్తే మలసంచయాత్ । ఊర్ధ్వాధో వాయవో రుద్ధ్వా వ్యాకులావిప్రవాహిణీ? ॥ ౧,౧౬౧.

ఇంకా నిర్ణయించని ఇతర వ్యాధులు కూడా మలాల పేరుకుపోవడం వల్ల కలుగుతాయి. పైకి, కిందికి పోవాల్సిన వాయువులు ఆపబడితే, అవి కలవరపడి, సరిగా ప్రవహించవు.

ప్రాణానపానాన్సందూష్య కుర్యుస్తాన్మాంససన్ధిగాన్ । ఆధ్మాప్య కుక్షిముదరమష్టధా తే చ భేదతః ॥ ౧,౧౬౧.

ప్రాణం, అపాన వాయువులను కలుషితం చేసి, అవి మాంసపు సంధులను ప్రభావితం చేస్తాయి. అప్పుడు కడుపు, పొత్తికడుపు ఉబ్బిపోతూ, ఎనిమిది విధాలుగా విడివిడిగా కనిపిస్తాయి.

పృథగ్దోషైః సమస్తౌశ్చ ప్లీహవఙ్క్షక్షతోదకైః । తేనార్తాః శుష్కతాల్వోష్ఠాః సర్వపాదకరోదరాః ॥ ౧,౧౬౧.

ప్రత్యేకంగా లేదా కలిసిన దోషాలతో, ప్లీహ, వంక్షణం, గాయాల నుండి వచ్చే ద్రవాలతో బాధపడేవారు, నోరు, పెదవులు ఎండిపోతూ, చేతులు, కాళ్లు, కడుపు మొత్తం ఉబ్బిపోతారు.

నష్టచేష్టబలాహారాః కృతప్రధ్మాత్కుక్షయః । పురుషాః స్యుః ప్రేతరూపా భావినస్తస్య లక్షణమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

చలనం, బలము, ఆకలి లేకుండా, వాయువుతో కడుపు ఉబ్బిపోయి, అలాంటి వారు ప్రేతరూపంలోకి మారిపోతారు. ఇవే గుర్తించాల్సిన లక్షణాలు.

క్షున్నాశోఽరుచివత్సర్వం సవిదాహఞ్చ పచ్యతే । జీర్ణాన్నం యో న జానాతి సోఽపథ్యం సేవతేనరః ॥ ౧,౧౬౧.

ఆకలి పోయి, అన్నం అన్నిటిపట్ల అసహ్యం కలిగి, కాలినట్టుగా నొప్పి వస్తుంది. జీర్ణమైనది, జీర్ణం కానిది తెలియని వారు, ఆరోగ్యానికి హానికరమైనదే తింటారు.

క్షీయతే బలమఙ్గస్య శ్వసిత్యల్పోఽవిచేష్టితః । విషయావృత్తిబుద్ధిశ్చ శోకశోషాదయోఽపిచ ॥ ౧,౧౬౧.

శరీర బలం తగ్గిపోతుంది, ఊపిరితిత్తిగా మారుతుంది, కదలిక తక్కువగా ఉంటుంది. మనసు విషయాలవైపు లాగదు, దుఃఖం, క్షయం మొదలైనవి కలుగుతాయి.

రుగ్బస్తిసన్ధౌ సతతం లఘ్వల్పభోజనైరపి । జరాజీర్ణో బలభ్రంశో భవేజ్జఠరరోగిణః ॥ ౧,౧౬౧.

బ్లాడర్, సంధుల్లో ఎప్పుడూ నొప్పి ఉంటుంది. తక్కువ తినినా, తేలికగా తిన్నా, కడుపు వ్యాధిలో వృద్ధాప్యం, జీర్ణక్రమం బలహీనతను తెస్తాయి.

స్వతన్త్రతన్ద్రాలసతా మలసర్గోఽల్పవహ్నితా । దాహః శ్వయథురాధ్మానమన్త్రే సలిలసమ్భవే ॥ ౧,౧౬౧.

స్వేచ్ఛగా మత్తు, అలసట, నిద్రతరంగం వస్తుంది. మల విసర్జన తక్కువగా, జీర్ణాగ్ని బలహీనంగా ఉంటుంది. కాలినట్టుగా, ఉబ్బినట్టుగా, నీరు ఉన్నప్పుడు మరింతగా ఉబ్బిపోతుంది.

సర్వత్ర తోయే మరణం శోచనం తత్ర నిష్ఫలమ్ । గవాక్షవచ్ఛిరాజాలైరుదరం గుడ్గుడాయతే ॥ ౧,౧౬౧.

నీరు ఉన్న చోటల్లా మరణం సంభవిస్తుంది, అక్కడ శోకించడం వృథా. నరాల వలయంతో ఉన్న కడుపు, గుళుగుళు శబ్దం చేస్తుంది.

నాభిమన్త్రశ్చ విష్టభ్య వేగం కృత్వా ప్రణశ్యతి । మారుతే హృత్కటీనాభిపాయువఙ్క్షణవేదనాః ॥ ౧,౧౬౧.

నాభి బిగుసుకుపోయి, ఒత్తిడి పెడుతూ నాశనం అవుతుంది. వాయువు వల్ల హృదయం, నడుము, నాభి, గుదం, వంక్షణంలో నొప్పి కలుగుతుంది.

సశబ్దో నిః సరేద్వాయుర్వహతే మూత్రమల్పకమ్ । నాతిమాత్రం భవేల్లౌల్యం నరస్య విరసం ముఖమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

వాయువు శబ్దంతో బయటకు పోతుంది, మూత్రం తక్కువగా వస్తుంది. అధికంగా ఆకాంక్ష ఉండదు, ఆ వ్యక్తికి నోరు రుచి కోల్పోతుంది.

తత్రవాతోదరే శోథః పాణిపాన్ముఖకుక్షిషు । కుర్క్షిపార్శ్వోదరకటీపృష్ఠరుక్పర్వభదనమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

వాతవ్యాధితో కడుపు బాధపడితే, చేతులు, కాళ్లు, ముఖం, కడుపు ఉబ్బిపోతాయి. కూర్పు, ప్రక్కలు, కడుపు, నడుము, వెన్నెముక, సంధుల్లో నొప్పి వస్తుంది.

శుష్కకాసాఙ్గమర్దాధోగురుతామలసంగ్రహః । శ్యామారుణత్వగాదిత్వం ముఖే చ రసవద్ధితా ॥ ౧,౧౬౧.

ఎండిన దగ్గు, శరీర నొప్పి, కింద భాగంలో బరువు, మలాల పేరుకుపోవడం కనిపిస్తాయి. చర్మం నలుపు లేదా ఎరుపు రంగులోకి మారుతుంది, నోరు రుచి కోల్పోతుంది.

సతోదభేదముదరం నీలకృష్ణశిరాతతమ్ । ఆధ్మాతముదరే శబ్దమద్భుతం వా కరోతి సః ॥ ౧,౧౬౧.

కడుపు నొప్పితో చీలిపోతే, నరాలు నీలం-కృష్ణ రంగులో విస్తరిస్తాయి. కడుపు ఉబ్బిపోతే, విచిత్రమైన శబ్దాలు వస్తాయి.

వాయుశ్చాత్ర సరుక్చ్ఛబ్దం విధత్తే సర్వథా గతిమ్ । పిత్తోదరే జ్వరో మూర్ఛా దాహిత్వం కటుకాస్యతా ॥ ౧,౧౬౧.

ఇక్కడ వాయువు నొప్పి, శబ్దం కలిగిస్తూ అన్ని దిశలలో సంచరిస్తుంది. పిత్తవ్యాధితో జ్వరం, మూర్చ, కాలినట్టుగా, నోరులో చేదు రుచి కలుగుతుంది.

భ్రమోతిసారః పీతత్వం త్వగాదావుదరం హరిత్ । పీతతామ్రశిరాదిత్వం సస్వేదం సోష్మ దహ్యతే ॥ ౧,౧౬౧.

తల తిరుగుడు, విరేచనం, చర్మం పసుపు రంగులోకి మారడం కనిపిస్తాయి. నరాలు పసుపు లేదా రాగి రంగులోకి మారి, చెమట, వేడి, కాలిన బాధ కలుగుతుంది.

ధూమాయతే మృదుస్పర్శం క్షైప్రపాకం ప్రదూయతే । శ్లేష్మోదరేషు సదనం స్వేదశ్వయథుగౌరవమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

పొగ వలె కనిపించడం, మృదువుగా ఉండటం, త్వరగా కుళ్ళిపోవడం కనిపిస్తాయి. శ్లేష్మవ్యాధుల్లో బరువు, చెమట, ఉబ్బినట్టుగా ఉంటుంది.

నిద్రా క్లేశోఽరుచిః శ్వాసః కాశః శుక్లత్వగాదితా । ఉదరం తిమిరం స్నిగ్ధం శుక్లకృష్ణశిరావృతమ్ ॥ ౧,౧౬౧.

నిద్ర ఎక్కువగా, అసౌకర్యం, ఆకలి లేకపోవడం, ఊపిరి తక్కువగా పోవడం, దగ్గు, చర్మం తెల్లగా మారడం కనిపిస్తాయి. కడుపు మబ్బుగా, మృదువుగా, తెలుపు-నలుపు నరాలతో కప్పబడి ఉంటుంది.