గరుడపురాణమ్

క్షతోత్థో వాయునా క్షిప్తః స రక్తః పిత్తమీరయన్ । పిత్తాసృగ్లక్షణం కుర్యాద్విద్రధిం భూర్యుపద్రవమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

గాయం వల్ల రక్తం వాయువు వల్ల కలవరపడి, పిత్తాన్ని రెచ్చగొడుతుంది. అప్పుడు పిత్త, రక్త లక్షణాలు కలిగి, విరేచనాలు అనేక సమస్యలతో కలుగుతాయి.

తేనోపద్రవభేదశ్చ స్మృతోఽధిష్ఠానభేదతః । నాభౌ హి ధ్మాతం చేద్బస్తౌ మూత్రకృచ్ఛ్రఞ్చజాయతే ॥ ౧,౧౬౦.

వ్యాధి ఎక్కడ కలిగిందో బట్టి సమస్యలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, నాభి లేదా మూత్రాశయంలో వాపు వస్తే మూత్రం పోవడంలో ఇబ్బంది కలుగుతుంది.

శ్వాసప్రశ్వాసరోధశ్చ ప్లీహాయామతితృట్పరమ్ । గలరోధశ్చ క్లోమ్ని స్యాత్సర్వాఙ్గప్రరుజా హృది ॥ ౧,౧౬౦.

ఉపిరితిత్తులు, ఊపిరి తీసుకోవడంలో ఆటంకం, ప్లీహా వ్యాధి, ఎక్కువ దాహం, గొంతులో అడ్డం, శరీరం మొత్తం, హృదయంలో నొప్పి కలుగుతాయి.

ప్రమోహస్తమకః కాసౌ హృదయోద్ధట్టనన్తథా । కుక్షిపార్శ్వాన్తరే చైవ కుక్షౌ దోషోపజన్మ చ ॥ ౧,౧౬౦.

ప్రజ్ఞా తప్పిపోవడం, కన్ను ముందు చీకటి, దగ్గు, గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం, పొట్ట పక్కల నొప్పి, అలాగే దోషాలు పొట్టలో ఏర్పడతాయి.

తథా చేదూరుసన్ధౌ చ వఙ్క్షణే కటిపృష్ఠయోః । పార్శ్వయోశ్చ వ్యథా పాయౌ పవనస్య నిరోధనమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

అలాగే, తొడ ముడులు, వంక్షణం, నడుము, వెన్ను, పక్కలు, పాయువు దగ్గర నొప్పి, వాయువు ఆగిపోవడం జరుగుతాయి.

ఆమపక్వవిదగ్ధత్వం తేషాం శోథవదాదిశేత్ । నాభేరూర్ధ్వముఖాత్పక్వాత్ప్రద్రవన్త్యపరే గుదాత్ ॥ ౧,౧౬౦.

ఇలాంటి సందర్భాల్లో వాపు ముడిపడి, పండినది లేదా పుళ్ళినది గుర్తించాలి. కొన్ని నాభి నుంచి పైకి, మరికొన్ని గుదం నుంచి కిందకి కారుతాయి.

గుదాస్తనాభిజే విద్యాద్దోషక్లేదోచ్చవిద్రధౌ । కురుతే స్వాధిష్ఠానస్య వివర్తం సన్నిపాతజః ॥ ౧,౧౬౦.

గుదం, స్తనం, నాభి నుంచి వచ్చే విరేచనాలు దోషాల తడిపోవడం వల్ల కలుగుతాయి. మూడు దోషాలు కలిసిపోతే, అవి తమ తమ చోట్ల మార్పులు చేస్తాయి.

పక్వో హి నాభివస్తిస్థో భిన్నోఽన్తర్బహిరేవ వా । పాకశ్చాన్తః ప్రవృద్ధస్య క్షీణస్యోపద్రవార్దితః ॥ ౧,౧౬౦.

పండిన వాపు నాభి లేదా మూత్రాశయంలో ఉంటే, లోపల లేదా బయట పగిలిపోవచ్చు. వాపు తగ్గిపోయి సమస్యలు పెరిగితే, లోపలే పుళ్ళిపోతుంది.

విద్రధిశ్చ భవేత్తత్ర పాపానాం పాపయోషితామ్ । మృతే తు గర్భగే చైవ సమ్భవేచ్ఛ్వయథర్ఘనః ॥ ౧,౧౬౦.

అక్కడ పాపిష్టులు, చెడ్డ స్త్రీలకు విరేచనాలు వస్తాయి. గర్భంలో శిశువు చనిపోతే, గట్టిగా వాపు కూడా ఏర్పడుతుంది.

స్తనే సమత్థే దుఃఖం వా బాహ్యవిద్రధిలక్షణమ్ । నారీణాం సూక్ష్మరక్తత్వాత్కన్యాయాన్తు న జాయతే ॥ ౧,౧౬౦.

స్తనంలో నొప్పి ఉండటం లేదా లేకపోవడం, బయట వాపు ఉన్న సంకేతం. స్త్రీలకు రక్తం సున్నితంగా ఉండడం వల్ల, కన్యలకు ఇది కలగదు.

క్రుద్ధో రుద్ధగతిర్వాయుః శేఫమూలకరో?హి సః । ముష్కవఙ్క్షణతః ప్రాప్య ఫలకోషాతివాహినీమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

వాయువు కోపంగా లేదా దారి ఆగిపోతే, శిశ్న మూలంలో వాపు వస్తుంది. అది వంక్షణం, వృషణం వరకు చేరి, వృషణ సంచి బాగా వాపిస్తుంది.

ఆపీడ్య ధమనీవృద్ధిం కరోతి ఫలకోషయోః । దోషో మేదఃసు తత్రాస్తే సవృద్ధిః సప్తధా గదః ॥ ౧,౧౬౦.

అది నొక్కి, వృషణ సంచి నరాలు పెరుగుతాయి. అక్కడ మాంసం పెరిగి, వాపుతో కలసి, ఏడురకాల వ్యాధిగా మారుతుంది.

మూత్రన్తయోరప్యనిలాద్బాహ్యే వాభ్యన్తరే తథా । వాతపూర్ణః ఖరస్పర్శో రూక్షో వాతాచ్చ దాహకృత్ ॥ ౧,౧౬౦.

వాయువు వల్ల మూత్రద్వార చివరల్లో, బయట లేదా లోపల వాపు వస్తుంది. అది గాలి నిండినట్టు, గట్టిగా, పొడిగా, కాలినట్టు ఉంటుంది.

పక్వోదుమ్బరసఙ్కాశః పిత్తాద్దాహోష్మపాకవాన్ । కఫాత్తీవ్రో గురుః స్నిగ్ధః కణ్డూమాన్కఠినోఽల్పరుక్ ॥ ౧,౧౬౦.

పిత్తం వల్ల పండినప్పుడు, అది ఉడుమరపండు లాగా, కాలినట్టు, వేడిగా, పుళ్ళినట్టు ఉంటుంది. కఫం వల్ల అది బాగా, భారంగా, మృదువుగా, మంటగా, గట్టిగా, తక్కువ నొప్పితో ఉంటుంది.

కృష్ణః స్ఫోటావృతః పిణ్డోం వృద్ధిలిఙ్గశ్చ రక్తతః । కఫవన్మేదసాం వృద్ధిర్మృదుతాలఫలోపమః ॥ ౧,౧౬౦.

వాపు నల్లగా, పుండ్లతో, పెరుగుతున్నట్లు రక్తం వల్ల కనిపిస్తుంది. కఫం, మాంసం పెరిగితే, అది మృదువుగా, పండిన తాళిపండు లాగా ఉంటుంది.

మూత్రధారణశీలస్య మూత్రజస్తత్ర గచ్ఛతః । అలోభః పూర్ణధృతిమాన్క్షోభం యాతి సరన్మృదు ॥ ౧,౧౬౦.

యవనికను నిలిపే అలవాటు ఉన్నవాడు మూత్రాన్ని ఆపుకుంటూ పోతే, అతనిలో లోభం లేకపోవడమూ, స్థిరత కూడా కదిలిపోతాయి. అంతే కాక, నెమ్మదిగా వెళ్లాల్సిన మూత్రప్రవాహం కూడా గందరగోళంగా మారుతుంది.

మూత్రకృచ్ఛ్రమధస్తాచ్చ వలయః ఫలకోషయోః । వాతకోపిభిసహారైః శీతతోయావగాహనైః ॥ ౧,౧౬౦.

కింద భాగంలో మూత్రం పోవడంలో ఇబ్బంది కలుగుతుంది. వృషణాలు, వృషణకోశాలు ఉబ్బిపోతాయి. వాయువు పెరిగిపోవడం, చల్లటి నీటిలో ముంచడం వంటివి దీనికి తోడవుతాయి.

విణ్మూత్రధారణాచ్చైవ విషమాఙ్గవిచేష్టనైః । క్షోభితైః క్షోభితౌజాశ్చ క్షీణాన్తర్దేహినో యదా ॥ ౧,౧౬౦.

విసర్జనను, మూత్రాన్ని ఆపుకోవడం, శరీరాన్ని సరిగా కదలపోకపోవడం వల్ల, శరీరంలో ప్రాణశక్తి కలవరపడి, బలహీనమవుతుంది.

పవనో విగుణీభూయ శోణితం తదధోనయేత్ । కుర్యాత్తత్క్షణసన్ధిస్థో గ్రన్థ్యాభః శ్వయథుస్తదా ॥ ౧,౧౬౦.

అప్పుడు వాయువు సరిగా పనిచేయకుండా, రక్తాన్ని కిందికి తోడుతుంది. ఆ సమయంలో సంధుల దగ్గర ముడుల్లాంటి వాపు ఏర్పడుతుంది.

ఉపేక్ష్యమాణస్య చ గుల్మవృద్ధిమాధ్మానరుగ్వై వివిధాశ్చ రోగాః । సుపీడితోఽన్తః స్వనవాన్ ప్రయాతి ప్రధ్మాపయన్నేతి పునశ్చ మూర్ధ్ని ॥ ౧,౧౬౦.

దీనిని పట్టించుకోకపోతే, గడ్డ పెరుగుతుంది, కడుపు ఉబ్బుతుంది, నొప్పి వస్తుంది, ఇంకా色色 వ్యాధులు కలుగుతాయి. లోపల బలంగా బాధపడితే, శబ్దం వినిపిస్తుంది, అది పైకి వెళ్లి, తలలో మళ్లీ వాపు కలుగుతుంది.

రక్తవృద్ధిరసాధ్యేఽయం వాతవృద్ధిసమాకృతిః । రూక్షకృష్ణారుణశిరా ఊర్ణావృతగవాక్షవత్ ॥ ౧,౧౬౦.

ఈ రక్తం పెరగడం నయమయ్యేది కాదు. ఇది వాయువు పెరిగినట్టు కనిపిస్తుంది. చర్మం పొడిగా, నల్లగా లేదా ఎర్రగా మారుతుంది. నూలుతో కప్పిన కిటికీలా కనిపిస్తుంది.

వాతోఽష్టధా పృథదౌషైః సంస్పృష్టైర్నిచయం గతః । ఆర్తవస్య చ దోషేణ నారీణాం జాయతేఽష్టమః ॥ ౧,౧౬౦.

వాయువు ఎనిమిది విధాలుగా, ఇతర దోషాలతో కలిసిపోతుంది. ఆడవారిలో ఆర్తవ దోషం వల్ల ఎనిమిదవ రకం కలుగుతుంది.

జ్వరమూర్ఛాతిసారైశ్చ వమనాద్యైశ్చ కర్మభిః । కర్శితో బలవాన్యాతి శీతార్తశ్చ బుభుక్షితః ॥ ౧,౧౬౦.

జ్వరం, మూర్చ, విరేచనం, వాంతులు వంటి బాధలతో బాధపడేవాడు, బలహీనంగా ఉన్నా, శక్తివంతుడై చల్లదనం, ఆకలి ఎక్కువగా అనుభవిస్తాడు.

యః పిబత్యన్నపానాని లఙ్ఘనప్లావనాదికమ్ । సేవతే హీనసంజ్ఞాభిరర్దితః సముదీరయన్ ॥ ౧,౧౬౦.

ఎవరైనా అన్నం, నీరు తాగి, ఉపవాసం, ఈత వంటి పనులు చేస్తే, బలహీనమైన భావాలు కలిగి, ఆ వ్యాధిని మరింత ప్రేరేపిస్తారు.

స్నేహస్వేదావనభ్యస్య శోషణం వా నిషేవయేత్ । శుద్ధో వా సుద్ధిహానిర్వా భజేత స్పన్దనాని వా ॥ ౧,౧౬౦.

నూనెతో మర్దన, ఆవిరి చికిత్సలు చేయడం లేదా ఎండబెట్టే చికిత్సలు చేయడం, శుద్ధి జరగకపోవడం, శరీరంలో కంపనలు రావడం వంటివి జరిగితే—

వాతోల్బణాస్తస్య మలాః పృథక్చైవ హి తేఽథవా । సర్వో రక్తయుతో వాతాద్దేహస్నోతోఽనుసారిణః ॥ ౧,౧౬౦.

అతని మలాలు వాయువు అధికంగా కలిగి ఉంటాయి. అవి వేరుగా ఉండొచ్చు, లేదా మొత్తం రక్తంతో కలిసిపోతూ, వాయువు శరీరమంతా తిరిగేలా ఉంటాయి.

ఊర్ధ్వాధోమార్గమావృత్య వాయుః శూలం కరోతి వై । స్పర్శోపలభ్యం గుల్మోత్థముష్ణం గ్రన్థిస్వరూపిణమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

వాయువు పైకీ కిందకీ పోయే మార్గాలను ఆపేసి, నొప్పి కలిగిస్తుంది. గడ్డ ఏర్పడి, వేడి ఉండి, ముడిలా కనిపిస్తుంది.

కర్షణాత్కఫవిడ్ఘాతైర్మార్గస్యావరణేన వా । వాయుః కృతాశ్రయః కోష్ఠే రౌక్ష్యాత్కాఠిన్యమాగతః ॥ ౧,౧౬౦.

క్షీణత, కఫం, మలంతో మార్గాలు మూసుకుపోవడం వల్ల, వాయువు కడుపులో నిలిచి, పొడిబారినందున కఠినంగా మారుతుంది.

స్వతన్త్రః స్వాశ్రయే దుష్టః పరతన్త్రః పరాశ్రయే । తతః పిణ్డకవచ్ఛ్లేష్మా మలసంసృష్ట ఏవ చ ॥ ౧,౧౬౦.

స్వంత స్థలంలో స్వతంత్రంగా ఉన్నప్పుడు అది చెడిపోతుంది. పరస్థలంలో ఆధీనంగా ఉన్నప్పుడు కూడా చెడిపోతుంది. అప్పుడు ముద్దలా కఫం మలంతో కలిసిపోతుంది.