గరుడపురాణమ్

జిహ్మశయ్యావిచేష్టాభిస్తైస్తైశ్చాసృక్ప్రదూషణైః । దుష్టసత్వఙ్మాంసమేదోఽస్థిమదామృష్టోదరాశ్రయః ॥ ౧,౧౬౦.

వంకర మంచాలపై పడుకోవడం, తప్పు కదలికలు, రక్తం చెడిపోవడం వల్ల శరీరంలోని మాంసం, మేదస్సు, మజ్జ, ఎముకలు చెడిపోతాయి. అవి కడుపులో వ్యాధికి కేంద్రంగా మారతాయి.

యః శోథో బహిరన్తశ్చ మహాశూలో మహారుజః । వృత్తః స్యాదాయతో యో వా స్మృతో రోగః స విద్రధిః ॥ ౧,౧౬౦.

బయట, లోపల ఉబ్బినట్టు, తీవ్రమైన నొప్పితో, పెద్ద బాధతో, వృత్తంగా లేదా పొడవుగా ఉండే ఉబ్బరం ఉంటే, దానిని పుండు వ్యాధి అంటారు.

దోషైః పృథక్సముదితైః శోణితేన స్త్రతేన చ । వహతే తత్ర తత్రాఙ్గే దారుణే గ్రథితోఽస్త్రుతః ॥ ౧,౧౬౦.

దోషాలు లేదా రక్తం వేర్వేరుగా లేదా కలిసిపోతే, శరీరంలో వివిధ భాగాల్లో గట్టిగా, ముడిపడి, బయటకు రాని విధంగా వ్యాధి సంచరిస్తుంది.

అన్తరా దారుణశ్చైవ గమ్భీరో గుల్మవర్ధనః । వల్మీకవత్సముత్స్త్రావీ హ్యగ్నిమాన్ద్యఞ్చ జాయతే ॥ ౧,౧౬౦.

లోపల ఇది తీవ్రమైనదిగా, లోతుగా ఉండి, గుల్మంలా పెరుగుతుంది. పుట్టగొడుగుల వలె ముదురు పదార్థం బయటకు వస్తుంది. జీర్ణశక్తి బలహీనమవుతుంది.

నాభిబస్తియకృత్ప్లీహక్లోమహృత్కుక్షివఙ్క్షణి । హృదయే వేపమానే తు తత్రతత్రాతితీవ్రరుక్ ॥ ౧,౧౬౦.

నాభి, మూత్రాశయం, కాలేయం, ప్లీహ, హృదయం, కడుపు, వక్షోజాలు, వంక్షణాల్లో ఈ వ్యాధి కలుగుతుంది. హృదయంలో ఉంటే, అక్కడ తీవ్రమైన నొప్పి, కంపనం వస్తుంది.

శ్యామారుణశిరోత్థానపాకో విషమసంస్థితిః । సంజ్ఞాచ్ఛేదభ్రమానాహస్యన్దసర్పణశబ్దవాన్ ॥ ౧,౧౬౦.

కృష్ణం, ఎరుపు తలతో, అసమానంగా పండిపోవడం, ఆకారం సరిగా లేకపోవడం, స్పష్టత కోల్పోవడం, మూర్ఛ, కడుపు ఉబ్బరం, తడులు, జలుబు, చలనం, శబ్దం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.

రక్తతామ్రాసితః పిత్తాత్తృణ్మోహజ్వరదాహవాన్ । క్షిప్తోత్థానప్రపాకశ్చ పాణ్డుః కణ్డూయుతః కఫాత్ ॥ ౧,౧౬౦.

పిత్తం వల్ల ఎరుపు, తామ్రం, నల్లగా కనిపిస్తుంది. మూర్ఛ, జ్వరం, మండుట, అకస్మాత్తుగా వచ్చి త్వరగా పండిపోవడం, కఫం వల్ల పాండురంగు, దద్దురుతో కనిపిస్తుంది.

సంక్లేశశీతకస్తమ్భజృమ్భారోచకగౌరవాః । చిరోత్థానోఽవిపాకశ్చ సంకీర్ణః సన్నిపాతజః ॥ ౧,౧౬౦.

బాధలు, జలుబు, కండలు గట్టిపోవడం, జబ్బు, ఆకలి లేకపోవడం, భారంగా ఉండటం, ఆలస్యంగా రావడం, జీర్ణం కాకపోవడం — ఇవన్నీ మూడు దోషాలు కలిసిపోతే కలిగే లక్షణాలు.

సామర్థ్యాచ్చాత్ర విడ్భేదో బాహ్యాభ్యన్తరలక్షణమ్ । కృష్ణస్ఫోటావృతశ్యామస్తీవ్రదాహరుజాజ్వరః ॥ ౧,౧౬౦.

ఈ వ్యాధి బలంగా ఉన్నప్పుడు, మలంలో మార్పు కనిపిస్తుంది. బయట, లోపల కూడా — నల్లని పుండ్లు, నలుపు రంగు, తీవ్రమైన కాలినట్టు ఉండడం, నొప్పి, జ్వరం కూడా వస్తాయి.

పిత్తలిఙ్గోఽసృజా బాహ్యే స్త్రీణామేవ తథాన్తరమ్ । శస్త్రాద్యైరభిఘాతోత్థరక్తైశ్చ రోగకారణమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

పిత్త లక్షణాలు రక్తస్రావంలో, ముఖ్యంగా స్త్రీలకు బయట కూడా కనిపిస్తాయి. ఆయుధాలు లేదా ఇలాంటి దెబ్బల వల్ల రక్తం పోయినా వ్యాధి కలుగుతుంది.

క్షతోత్థో వాయునా క్షిప్తః స రక్తః పిత్తమీరయన్ । పిత్తాసృగ్లక్షణం కుర్యాద్విద్రధిం భూర్యుపద్రవమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

గాయం వల్ల రక్తం వాయువు వల్ల కలవరపడి, పిత్తాన్ని రెచ్చగొడుతుంది. అప్పుడు పిత్త, రక్త లక్షణాలు కలిగి, విరేచనాలు అనేక సమస్యలతో కలుగుతాయి.

తేనోపద్రవభేదశ్చ స్మృతోఽధిష్ఠానభేదతః । నాభౌ హి ధ్మాతం చేద్బస్తౌ మూత్రకృచ్ఛ్రఞ్చజాయతే ॥ ౧,౧౬౦.

వ్యాధి ఎక్కడ కలిగిందో బట్టి సమస్యలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, నాభి లేదా మూత్రాశయంలో వాపు వస్తే మూత్రం పోవడంలో ఇబ్బంది కలుగుతుంది.

శ్వాసప్రశ్వాసరోధశ్చ ప్లీహాయామతితృట్పరమ్ । గలరోధశ్చ క్లోమ్ని స్యాత్సర్వాఙ్గప్రరుజా హృది ॥ ౧,౧౬౦.

ఉపిరితిత్తులు, ఊపిరి తీసుకోవడంలో ఆటంకం, ప్లీహా వ్యాధి, ఎక్కువ దాహం, గొంతులో అడ్డం, శరీరం మొత్తం, హృదయంలో నొప్పి కలుగుతాయి.

ప్రమోహస్తమకః కాసౌ హృదయోద్ధట్టనన్తథా । కుక్షిపార్శ్వాన్తరే చైవ కుక్షౌ దోషోపజన్మ చ ॥ ౧,౧౬౦.

ప్రజ్ఞా తప్పిపోవడం, కన్ను ముందు చీకటి, దగ్గు, గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం, పొట్ట పక్కల నొప్పి, అలాగే దోషాలు పొట్టలో ఏర్పడతాయి.

తథా చేదూరుసన్ధౌ చ వఙ్క్షణే కటిపృష్ఠయోః । పార్శ్వయోశ్చ వ్యథా పాయౌ పవనస్య నిరోధనమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

అలాగే, తొడ ముడులు, వంక్షణం, నడుము, వెన్ను, పక్కలు, పాయువు దగ్గర నొప్పి, వాయువు ఆగిపోవడం జరుగుతాయి.

ఆమపక్వవిదగ్ధత్వం తేషాం శోథవదాదిశేత్ । నాభేరూర్ధ్వముఖాత్పక్వాత్ప్రద్రవన్త్యపరే గుదాత్ ॥ ౧,౧౬౦.

ఇలాంటి సందర్భాల్లో వాపు ముడిపడి, పండినది లేదా పుళ్ళినది గుర్తించాలి. కొన్ని నాభి నుంచి పైకి, మరికొన్ని గుదం నుంచి కిందకి కారుతాయి.

గుదాస్తనాభిజే విద్యాద్దోషక్లేదోచ్చవిద్రధౌ । కురుతే స్వాధిష్ఠానస్య వివర్తం సన్నిపాతజః ॥ ౧,౧౬౦.

గుదం, స్తనం, నాభి నుంచి వచ్చే విరేచనాలు దోషాల తడిపోవడం వల్ల కలుగుతాయి. మూడు దోషాలు కలిసిపోతే, అవి తమ తమ చోట్ల మార్పులు చేస్తాయి.

పక్వో హి నాభివస్తిస్థో భిన్నోఽన్తర్బహిరేవ వా । పాకశ్చాన్తః ప్రవృద్ధస్య క్షీణస్యోపద్రవార్దితః ॥ ౧,౧౬౦.

పండిన వాపు నాభి లేదా మూత్రాశయంలో ఉంటే, లోపల లేదా బయట పగిలిపోవచ్చు. వాపు తగ్గిపోయి సమస్యలు పెరిగితే, లోపలే పుళ్ళిపోతుంది.

విద్రధిశ్చ భవేత్తత్ర పాపానాం పాపయోషితామ్ । మృతే తు గర్భగే చైవ సమ్భవేచ్ఛ్వయథర్ఘనః ॥ ౧,౧౬౦.

అక్కడ పాపిష్టులు, చెడ్డ స్త్రీలకు విరేచనాలు వస్తాయి. గర్భంలో శిశువు చనిపోతే, గట్టిగా వాపు కూడా ఏర్పడుతుంది.

స్తనే సమత్థే దుఃఖం వా బాహ్యవిద్రధిలక్షణమ్ । నారీణాం సూక్ష్మరక్తత్వాత్కన్యాయాన్తు న జాయతే ॥ ౧,౧౬౦.

స్తనంలో నొప్పి ఉండటం లేదా లేకపోవడం, బయట వాపు ఉన్న సంకేతం. స్త్రీలకు రక్తం సున్నితంగా ఉండడం వల్ల, కన్యలకు ఇది కలగదు.

క్రుద్ధో రుద్ధగతిర్వాయుః శేఫమూలకరో?హి సః । ముష్కవఙ్క్షణతః ప్రాప్య ఫలకోషాతివాహినీమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

వాయువు కోపంగా లేదా దారి ఆగిపోతే, శిశ్న మూలంలో వాపు వస్తుంది. అది వంక్షణం, వృషణం వరకు చేరి, వృషణ సంచి బాగా వాపిస్తుంది.

ఆపీడ్య ధమనీవృద్ధిం కరోతి ఫలకోషయోః । దోషో మేదఃసు తత్రాస్తే సవృద్ధిః సప్తధా గదః ॥ ౧,౧౬౦.

అది నొక్కి, వృషణ సంచి నరాలు పెరుగుతాయి. అక్కడ మాంసం పెరిగి, వాపుతో కలసి, ఏడురకాల వ్యాధిగా మారుతుంది.

మూత్రన్తయోరప్యనిలాద్బాహ్యే వాభ్యన్తరే తథా । వాతపూర్ణః ఖరస్పర్శో రూక్షో వాతాచ్చ దాహకృత్ ॥ ౧,౧౬౦.

వాయువు వల్ల మూత్రద్వార చివరల్లో, బయట లేదా లోపల వాపు వస్తుంది. అది గాలి నిండినట్టు, గట్టిగా, పొడిగా, కాలినట్టు ఉంటుంది.

పక్వోదుమ్బరసఙ్కాశః పిత్తాద్దాహోష్మపాకవాన్ । కఫాత్తీవ్రో గురుః స్నిగ్ధః కణ్డూమాన్కఠినోఽల్పరుక్ ॥ ౧,౧౬౦.

పిత్తం వల్ల పండినప్పుడు, అది ఉడుమరపండు లాగా, కాలినట్టు, వేడిగా, పుళ్ళినట్టు ఉంటుంది. కఫం వల్ల అది బాగా, భారంగా, మృదువుగా, మంటగా, గట్టిగా, తక్కువ నొప్పితో ఉంటుంది.

కృష్ణః స్ఫోటావృతః పిణ్డోం వృద్ధిలిఙ్గశ్చ రక్తతః । కఫవన్మేదసాం వృద్ధిర్మృదుతాలఫలోపమః ॥ ౧,౧౬౦.

వాపు నల్లగా, పుండ్లతో, పెరుగుతున్నట్లు రక్తం వల్ల కనిపిస్తుంది. కఫం, మాంసం పెరిగితే, అది మృదువుగా, పండిన తాళిపండు లాగా ఉంటుంది.

మూత్రధారణశీలస్య మూత్రజస్తత్ర గచ్ఛతః । అలోభః పూర్ణధృతిమాన్క్షోభం యాతి సరన్మృదు ॥ ౧,౧౬౦.

యవనికను నిలిపే అలవాటు ఉన్నవాడు మూత్రాన్ని ఆపుకుంటూ పోతే, అతనిలో లోభం లేకపోవడమూ, స్థిరత కూడా కదిలిపోతాయి. అంతే కాక, నెమ్మదిగా వెళ్లాల్సిన మూత్రప్రవాహం కూడా గందరగోళంగా మారుతుంది.

మూత్రకృచ్ఛ్రమధస్తాచ్చ వలయః ఫలకోషయోః । వాతకోపిభిసహారైః శీతతోయావగాహనైః ॥ ౧,౧౬౦.

కింద భాగంలో మూత్రం పోవడంలో ఇబ్బంది కలుగుతుంది. వృషణాలు, వృషణకోశాలు ఉబ్బిపోతాయి. వాయువు పెరిగిపోవడం, చల్లటి నీటిలో ముంచడం వంటివి దీనికి తోడవుతాయి.

విణ్మూత్రధారణాచ్చైవ విషమాఙ్గవిచేష్టనైః । క్షోభితైః క్షోభితౌజాశ్చ క్షీణాన్తర్దేహినో యదా ॥ ౧,౧౬౦.

విసర్జనను, మూత్రాన్ని ఆపుకోవడం, శరీరాన్ని సరిగా కదలపోకపోవడం వల్ల, శరీరంలో ప్రాణశక్తి కలవరపడి, బలహీనమవుతుంది.

పవనో విగుణీభూయ శోణితం తదధోనయేత్ । కుర్యాత్తత్క్షణసన్ధిస్థో గ్రన్థ్యాభః శ్వయథుస్తదా ॥ ౧,౧౬౦.

అప్పుడు వాయువు సరిగా పనిచేయకుండా, రక్తాన్ని కిందికి తోడుతుంది. ఆ సమయంలో సంధుల దగ్గర ముడుల్లాంటి వాపు ఏర్పడుతుంది.