గరుడపురాణమ్

సర్షపోపమసంస్థానా జిహ్వాపాకమహారుజా । పుత్రిణీ మహతీ చాల్పా సుసూక్ష్మా పిడికా స్మృతా ॥ ౧,౧౫౯.

ఆ పుండ్లు ఆవాలు లాంటి ఆకారంలో ఉంటాయి. నాలుక పుండుతో, తీవ్రమైన నొప్పితో, పెద్దవి, చిన్నవి, చాలా సూక్ష్మంగా ఉండే పుండును పుత్రిణీ అంటారు.

విదారీకన్దవద్వృత్తా కఠినా చ విదారికా । విద్రధేర్లక్షణైర్యుక్తా జ్ఞేయా విద్రధికా తు సా ॥ ౧,౧౫౯.

విదారీ కందం లాగా వృత్తాకారంగా, గట్టిగా ఉండే వ్యాధిని విద్యాధికా అంటారు. ఇది పుండ్ల లక్షణాలతో ఉంటుంది.

పుత్రిణీ చ విదారీ చ దుః సహా బహుమేదసః । సద్యః పిత్తోల్బణాస్త్వన్యాః సమ్భవన్త్యల్పమేదసః ॥ ౧,౧౫౯.

పుత్రిణీ, విదారీ అనే వ్యాధులు అధిక మేదస్సు ఉన్నవారికి తట్టుకోలేనివిగా ఉంటాయి. మిగతావి పిత్తం అధికంగా ఉన్న, తక్కువ మేదస్సు ఉన్నవారిలో కలుగుతాయి.

పిడికాస్తా భవేయుః స్యాద్దోషోద్రేకో యథాయథమ్ । ప్రమేహేణ వినాప్యేతా జాయన్తే దుష్టమేదసః ॥ ౧,౧౫౯.

ఈ పుండ్లు దోషాలు పెరిగినప్పుడు వస్తాయి. మధుమేహం లేకపోయినా, చెడిపోయిన మేదస్సు వల్ల ఇవి ఏర్పడతాయి.

తావచ్చ నోపలక్ష్యన్తే యావద్వర్ణఞ్చ వర్జితమ్ । హారిద్రం రక్తవర్ణం వా మేహప్రాగ్రూపవర్జితమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

వర్ణం మారకపోతే అవి కనిపించవు. పసుపు లేదా ఎరుపు రంగు వచ్చినప్పుడు, లేదా మధుమేహం లక్షణాలు లేకపోతే, వాటిని గమనించాలి.

యో మూత్రయేత తన్మహేం రక్తపిత్తన్తు తద్విదుః । స్వేదోఽఙ్గగాన్ధః శిథిలత్వమఙ్గే శ్య్యాశనస్వప్నసుఖాభిషఙ్గః । హృన్నేత్రజిహ్వాశ్రవణోపదాహా ఘనోగ్రతా కేశనఖాభివృద్ధిః ॥ ౧,౧౫౯.

అలాంటి మూత్రం పోయేవారికి రక్తపిత్తం ఉన్నట్టు భావిస్తారు. చెమట, శరీర దుర్వాసన, అవయవాలు బలహీనత, నిద్ర, తినిపోతే సంతోషం, హృదయం, కళ్ళు, నాలుక, చెవుల్లో మండడం, బరువుగా ఉండటం, జుట్టు, గోళ్ళు పెరగడం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.

శీతప్రియత్వం గలతాలుశోషో మాధుర్య మాస్యే కరపాదదాహః । భవిష్యతో మేహగణస్య రూపం మూత్రేఽపి ధావన్తి పిపీలికాశ్చ ॥ ౧,౧౫౯.

చల్లని వాటిని ఇష్టపడటం, గొంతు, నోరు ఎండిపోవడం, నోరులో తీపి, చేతులు, కాళ్ళు మండడం ఇవన్నీ మధుమేహం రాబోతున్న సూచనలు. మూత్రానికి చీమలు కూడా వస్తాయి.

తృష్ణా ప్రమేహే మధురం ప్రపిచ్ఛం మధ్వామయే స్యాద్వివిధోవికారః । సమ్పూరణాద్వా కఫసమ్భవః స్యాత్క్షీణేషు దోషేష్వనిలాత్మకో వా ॥ ౧,౧౫౯.

మధుమేహంలో దాహం, నోరులో తీపి, అతికాపుగా ఉండటం, రకరకాల వ్యాధులు వస్తాయి. శరీరం నిండుగా ఉంటే కఫం వల్ల, దోషాలు తగ్గిపోతే వాతం వల్ల కలుగుతుంది.

సమ్పూర్ణరూపాః కఫపిత్తమేహాః క్రమేణ యే వై రతిసమ్భవాశ్చ । సక్రామతే పిత్తకృతాస్తు యాప్యాః సాధ్యోఽస్తి మేహో యది నాస్తి దిష్టమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

కఫం, పిత్తం వల్ల వచ్చే మధుమేహాలు పూర్తిగా, క్రమంగా కనిపిస్తాయి. కామంతో కలిగినవి కూడా ఉంటాయి. పిత్తం వల్ల వచ్చినవి దీర్ఘకాలికం. అదృష్టం ఉంటే మధుమేహం నయం అవుతుంది.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౦ ధన్వన్తరిరువాచ । నిదానం విద్రధేర్వక్ష్యే గుల్మస్య శృణు శుశ్రుత ! । భుక్తైః పర్యుషితాత్యుష్ణశుష్కరూక్షవిదాహిభిః ॥ ౧,౧౬౦.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: 'సుశ్రుతా! ఇప్పుడు నేను పుండ్లకు కారణాలను చెబుతాను. గుల్మ వ్యాధి గురించి కూడా విను. పాతది, బాగా వేడిగా, పొడిగా, రూక్షంగా, మండించే ఆహారం తినడం వల్ల ఇవి వస్తాయి.'

జిహ్మశయ్యావిచేష్టాభిస్తైస్తైశ్చాసృక్ప్రదూషణైః । దుష్టసత్వఙ్మాంసమేదోఽస్థిమదామృష్టోదరాశ్రయః ॥ ౧,౧౬౦.

వంకర మంచాలపై పడుకోవడం, తప్పు కదలికలు, రక్తం చెడిపోవడం వల్ల శరీరంలోని మాంసం, మేదస్సు, మజ్జ, ఎముకలు చెడిపోతాయి. అవి కడుపులో వ్యాధికి కేంద్రంగా మారతాయి.

యః శోథో బహిరన్తశ్చ మహాశూలో మహారుజః । వృత్తః స్యాదాయతో యో వా స్మృతో రోగః స విద్రధిః ॥ ౧,౧౬౦.

బయట, లోపల ఉబ్బినట్టు, తీవ్రమైన నొప్పితో, పెద్ద బాధతో, వృత్తంగా లేదా పొడవుగా ఉండే ఉబ్బరం ఉంటే, దానిని పుండు వ్యాధి అంటారు.

దోషైః పృథక్సముదితైః శోణితేన స్త్రతేన చ । వహతే తత్ర తత్రాఙ్గే దారుణే గ్రథితోఽస్త్రుతః ॥ ౧,౧౬౦.

దోషాలు లేదా రక్తం వేర్వేరుగా లేదా కలిసిపోతే, శరీరంలో వివిధ భాగాల్లో గట్టిగా, ముడిపడి, బయటకు రాని విధంగా వ్యాధి సంచరిస్తుంది.

అన్తరా దారుణశ్చైవ గమ్భీరో గుల్మవర్ధనః । వల్మీకవత్సముత్స్త్రావీ హ్యగ్నిమాన్ద్యఞ్చ జాయతే ॥ ౧,౧౬౦.

లోపల ఇది తీవ్రమైనదిగా, లోతుగా ఉండి, గుల్మంలా పెరుగుతుంది. పుట్టగొడుగుల వలె ముదురు పదార్థం బయటకు వస్తుంది. జీర్ణశక్తి బలహీనమవుతుంది.

నాభిబస్తియకృత్ప్లీహక్లోమహృత్కుక్షివఙ్క్షణి । హృదయే వేపమానే తు తత్రతత్రాతితీవ్రరుక్ ॥ ౧,౧౬౦.

నాభి, మూత్రాశయం, కాలేయం, ప్లీహ, హృదయం, కడుపు, వక్షోజాలు, వంక్షణాల్లో ఈ వ్యాధి కలుగుతుంది. హృదయంలో ఉంటే, అక్కడ తీవ్రమైన నొప్పి, కంపనం వస్తుంది.

శ్యామారుణశిరోత్థానపాకో విషమసంస్థితిః । సంజ్ఞాచ్ఛేదభ్రమానాహస్యన్దసర్పణశబ్దవాన్ ॥ ౧,౧౬౦.

కృష్ణం, ఎరుపు తలతో, అసమానంగా పండిపోవడం, ఆకారం సరిగా లేకపోవడం, స్పష్టత కోల్పోవడం, మూర్ఛ, కడుపు ఉబ్బరం, తడులు, జలుబు, చలనం, శబ్దం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.

రక్తతామ్రాసితః పిత్తాత్తృణ్మోహజ్వరదాహవాన్ । క్షిప్తోత్థానప్రపాకశ్చ పాణ్డుః కణ్డూయుతః కఫాత్ ॥ ౧,౧౬౦.

పిత్తం వల్ల ఎరుపు, తామ్రం, నల్లగా కనిపిస్తుంది. మూర్ఛ, జ్వరం, మండుట, అకస్మాత్తుగా వచ్చి త్వరగా పండిపోవడం, కఫం వల్ల పాండురంగు, దద్దురుతో కనిపిస్తుంది.

సంక్లేశశీతకస్తమ్భజృమ్భారోచకగౌరవాః । చిరోత్థానోఽవిపాకశ్చ సంకీర్ణః సన్నిపాతజః ॥ ౧,౧౬౦.

బాధలు, జలుబు, కండలు గట్టిపోవడం, జబ్బు, ఆకలి లేకపోవడం, భారంగా ఉండటం, ఆలస్యంగా రావడం, జీర్ణం కాకపోవడం — ఇవన్నీ మూడు దోషాలు కలిసిపోతే కలిగే లక్షణాలు.

సామర్థ్యాచ్చాత్ర విడ్భేదో బాహ్యాభ్యన్తరలక్షణమ్ । కృష్ణస్ఫోటావృతశ్యామస్తీవ్రదాహరుజాజ్వరః ॥ ౧,౧౬౦.

ఈ వ్యాధి బలంగా ఉన్నప్పుడు, మలంలో మార్పు కనిపిస్తుంది. బయట, లోపల కూడా — నల్లని పుండ్లు, నలుపు రంగు, తీవ్రమైన కాలినట్టు ఉండడం, నొప్పి, జ్వరం కూడా వస్తాయి.

పిత్తలిఙ్గోఽసృజా బాహ్యే స్త్రీణామేవ తథాన్తరమ్ । శస్త్రాద్యైరభిఘాతోత్థరక్తైశ్చ రోగకారణమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

పిత్త లక్షణాలు రక్తస్రావంలో, ముఖ్యంగా స్త్రీలకు బయట కూడా కనిపిస్తాయి. ఆయుధాలు లేదా ఇలాంటి దెబ్బల వల్ల రక్తం పోయినా వ్యాధి కలుగుతుంది.

క్షతోత్థో వాయునా క్షిప్తః స రక్తః పిత్తమీరయన్ । పిత్తాసృగ్లక్షణం కుర్యాద్విద్రధిం భూర్యుపద్రవమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

గాయం వల్ల రక్తం వాయువు వల్ల కలవరపడి, పిత్తాన్ని రెచ్చగొడుతుంది. అప్పుడు పిత్త, రక్త లక్షణాలు కలిగి, విరేచనాలు అనేక సమస్యలతో కలుగుతాయి.

తేనోపద్రవభేదశ్చ స్మృతోఽధిష్ఠానభేదతః । నాభౌ హి ధ్మాతం చేద్బస్తౌ మూత్రకృచ్ఛ్రఞ్చజాయతే ॥ ౧,౧౬౦.

వ్యాధి ఎక్కడ కలిగిందో బట్టి సమస్యలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, నాభి లేదా మూత్రాశయంలో వాపు వస్తే మూత్రం పోవడంలో ఇబ్బంది కలుగుతుంది.

శ్వాసప్రశ్వాసరోధశ్చ ప్లీహాయామతితృట్పరమ్ । గలరోధశ్చ క్లోమ్ని స్యాత్సర్వాఙ్గప్రరుజా హృది ॥ ౧,౧౬౦.

ఉపిరితిత్తులు, ఊపిరి తీసుకోవడంలో ఆటంకం, ప్లీహా వ్యాధి, ఎక్కువ దాహం, గొంతులో అడ్డం, శరీరం మొత్తం, హృదయంలో నొప్పి కలుగుతాయి.

ప్రమోహస్తమకః కాసౌ హృదయోద్ధట్టనన్తథా । కుక్షిపార్శ్వాన్తరే చైవ కుక్షౌ దోషోపజన్మ చ ॥ ౧,౧౬౦.

ప్రజ్ఞా తప్పిపోవడం, కన్ను ముందు చీకటి, దగ్గు, గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం, పొట్ట పక్కల నొప్పి, అలాగే దోషాలు పొట్టలో ఏర్పడతాయి.

తథా చేదూరుసన్ధౌ చ వఙ్క్షణే కటిపృష్ఠయోః । పార్శ్వయోశ్చ వ్యథా పాయౌ పవనస్య నిరోధనమ్ ॥ ౧,౧౬౦.

అలాగే, తొడ ముడులు, వంక్షణం, నడుము, వెన్ను, పక్కలు, పాయువు దగ్గర నొప్పి, వాయువు ఆగిపోవడం జరుగుతాయి.

ఆమపక్వవిదగ్ధత్వం తేషాం శోథవదాదిశేత్ । నాభేరూర్ధ్వముఖాత్పక్వాత్ప్రద్రవన్త్యపరే గుదాత్ ॥ ౧,౧౬౦.

ఇలాంటి సందర్భాల్లో వాపు ముడిపడి, పండినది లేదా పుళ్ళినది గుర్తించాలి. కొన్ని నాభి నుంచి పైకి, మరికొన్ని గుదం నుంచి కిందకి కారుతాయి.

గుదాస్తనాభిజే విద్యాద్దోషక్లేదోచ్చవిద్రధౌ । కురుతే స్వాధిష్ఠానస్య వివర్తం సన్నిపాతజః ॥ ౧,౧౬౦.

గుదం, స్తనం, నాభి నుంచి వచ్చే విరేచనాలు దోషాల తడిపోవడం వల్ల కలుగుతాయి. మూడు దోషాలు కలిసిపోతే, అవి తమ తమ చోట్ల మార్పులు చేస్తాయి.

పక్వో హి నాభివస్తిస్థో భిన్నోఽన్తర్బహిరేవ వా । పాకశ్చాన్తః ప్రవృద్ధస్య క్షీణస్యోపద్రవార్దితః ॥ ౧,౧౬౦.

పండిన వాపు నాభి లేదా మూత్రాశయంలో ఉంటే, లోపల లేదా బయట పగిలిపోవచ్చు. వాపు తగ్గిపోయి సమస్యలు పెరిగితే, లోపలే పుళ్ళిపోతుంది.

విద్రధిశ్చ భవేత్తత్ర పాపానాం పాపయోషితామ్ । మృతే తు గర్భగే చైవ సమ్భవేచ్ఛ్వయథర్ఘనః ॥ ౧,౧౬౦.

అక్కడ పాపిష్టులు, చెడ్డ స్త్రీలకు విరేచనాలు వస్తాయి. గర్భంలో శిశువు చనిపోతే, గట్టిగా వాపు కూడా ఏర్పడుతుంది.