గరుడపురాణమ్

మేహత్యుదకమేహేన కిఞ్చిదావిలపిచ్ఛిలమ్ । ఇక్షో రసమివాత్యర్థం మధురం చేక్షుమేహతః ॥ ౧,౧౫౯.

ఉదకమేహంలో మూత్రం నీరుగా, కొంచెం మసకగా, లిప్తంగా ఉంటుంది. ఇక చెరకుమేహంలో, మూత్రం చెరకు రసంలా చాలా తీపిగా ఉంటుంది.

సాన్ద్రీ భవేత్పర్యుషితం సాన్ద్రమేహేన మేహతి । సురామేహీ సురాతుల్యముపర్యచ్ఛమధోఘనమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

సాంద్రమేహంలో మూత్రం ముదురుగా, పాతగా ఉంటుంది. సురామేహంలో, పైభాగం పారద్రోలుగా, కింద భాగం ముదురుగా, సురా లాగా ఉంటుంది.

సహృష్టరోమా పిష్టేన పిష్టబద్బహులం సితమ్ । శుక్రాభం శుక్రమిశ్రం వా శుక్రమేహీ ప్రమేహతి ॥ ౧,౧౫౯.

శుక్రమేహంలో, శరీరంపై రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటాయి. మూత్రం పిండి లాగా ముదురుగా, తెల్లగా, శుక్రాన్ని పోలి లేదా శుక్రంతో కలిసివుంటుంది.

మూత్రయేత్సికతామేహీ సికతారూపిణో మలాన్ । శీతమేహీ సుబహుశో మధురం భృశశీతలమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

సికతామేహంలో, మూత్రంలో ఇసుక తుకలూ ఉంటాయి. శీతమేహంలో, మూత్రం ఎక్కువగా, తీపిగా, చాలా చల్లగా వస్తుంది.

శనైః శనైః శనైర్మేహీ మన్దం మన్దంప్రమేహతి । లాలాతన్తుయుతం మూత్రం లాలామేహేన పిచ్ఛిలమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

శనైర్మేహంలో, మూత్రం నెమ్మదిగా, తక్కువగా వస్తుంది. లాలామేహంలో, మూత్రం లాలా తంతువులతో కలిసిపోతూ, లిప్తంగా ఉంటుంది.

గన్ధవర్ణరసస్పర్శేః క్షారేణ క్షారతోయవత్ । నీలమేహన నీలాభం కాలమేహీ మసీనిభమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

క్షారమేహంలో, మూత్రానికి వాసన, రంగు, రుచి, స్పర్శ అన్నీ క్షారపు నీటిలా ఉంటాయి. నీలమేహంలో, మూత్రం నీలంగా, కాలమేహంలో, మసీలా నలుపుగా ఉంటుంది.

సన్ధిమర్మసు జాయన్తే మాంసలేషు చ ధామసు । అన్తోన్నతా మధ్యనిన్మా అక్లేదసురుజాన్వితా ॥ ౧,౧౫౯.

సంధులు, మర్మస్థానాలు, మాంసపేశుల్లో పిడికలు ఏర్పడతాయి. ఇవి అంచుల్లో పైకి, మధ్యలో లోపల, పొడిగా, నొప్పిలేకుండా ఉంటాయి.

శరావమానసంస్థానా పిడికా స్యాచ్ఛరావికా । సదాహా కూర్మసంస్థానా జ్ఞేయా కచ్ఛపికా బుధైః ॥ ౧,౧౫౯.

శరావికా అనే పిడిక, తట్టిపడిన పాత్ర ఆకారంలో ఉంటుంది. కచ్చపికా ఎప్పుడూ కాలుతున్నట్టు ఉండి, జ్ఞానులు దాన్ని తాబేలు ఆకారంగా చెబుతారు.

మహతీ పిడికా నీలా వినతా నామ సా స్మృతా । దహతి త్వచముత్థానే జ్వాలినీ కష్టదాయినీ ॥ ౧,౧౫౯.

పెద్దదిగా, నీలంగా ఉండే పిడికను వినతా అంటారు. జ్వాలినీ చర్మంపై ఏర్పడి, కాల్చేలా, తీవ్రమైన నొప్పి కలిగిస్తుంది.

రక్తా సితా స్ఫోటచితా దారుణా త్వలజీ భవేత్ । మసూరాకృతి సంస్థానా విజ్ఞేయా తు మసూరికా ॥ ౧,౧౫౯.

ఎరుపు, తెలుపు రంగుల్లో, పగిలిన పుండ్లతో, తీవ్రమైన వేదనతో కనిపించే వ్యాధి మసూరికా. ఇది మసూరి పప్పు ఆకారంలో ఉంటుంది.

సర్షపోపమసంస్థానా జిహ్వాపాకమహారుజా । పుత్రిణీ మహతీ చాల్పా సుసూక్ష్మా పిడికా స్మృతా ॥ ౧,౧౫౯.

ఆ పుండ్లు ఆవాలు లాంటి ఆకారంలో ఉంటాయి. నాలుక పుండుతో, తీవ్రమైన నొప్పితో, పెద్దవి, చిన్నవి, చాలా సూక్ష్మంగా ఉండే పుండును పుత్రిణీ అంటారు.

విదారీకన్దవద్వృత్తా కఠినా చ విదారికా । విద్రధేర్లక్షణైర్యుక్తా జ్ఞేయా విద్రధికా తు సా ॥ ౧,౧౫౯.

విదారీ కందం లాగా వృత్తాకారంగా, గట్టిగా ఉండే వ్యాధిని విద్యాధికా అంటారు. ఇది పుండ్ల లక్షణాలతో ఉంటుంది.

పుత్రిణీ చ విదారీ చ దుః సహా బహుమేదసః । సద్యః పిత్తోల్బణాస్త్వన్యాః సమ్భవన్త్యల్పమేదసః ॥ ౧,౧౫౯.

పుత్రిణీ, విదారీ అనే వ్యాధులు అధిక మేదస్సు ఉన్నవారికి తట్టుకోలేనివిగా ఉంటాయి. మిగతావి పిత్తం అధికంగా ఉన్న, తక్కువ మేదస్సు ఉన్నవారిలో కలుగుతాయి.

పిడికాస్తా భవేయుః స్యాద్దోషోద్రేకో యథాయథమ్ । ప్రమేహేణ వినాప్యేతా జాయన్తే దుష్టమేదసః ॥ ౧,౧౫౯.

ఈ పుండ్లు దోషాలు పెరిగినప్పుడు వస్తాయి. మధుమేహం లేకపోయినా, చెడిపోయిన మేదస్సు వల్ల ఇవి ఏర్పడతాయి.

తావచ్చ నోపలక్ష్యన్తే యావద్వర్ణఞ్చ వర్జితమ్ । హారిద్రం రక్తవర్ణం వా మేహప్రాగ్రూపవర్జితమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

వర్ణం మారకపోతే అవి కనిపించవు. పసుపు లేదా ఎరుపు రంగు వచ్చినప్పుడు, లేదా మధుమేహం లక్షణాలు లేకపోతే, వాటిని గమనించాలి.

యో మూత్రయేత తన్మహేం రక్తపిత్తన్తు తద్విదుః । స్వేదోఽఙ్గగాన్ధః శిథిలత్వమఙ్గే శ్య్యాశనస్వప్నసుఖాభిషఙ్గః । హృన్నేత్రజిహ్వాశ్రవణోపదాహా ఘనోగ్రతా కేశనఖాభివృద్ధిః ॥ ౧,౧౫౯.

అలాంటి మూత్రం పోయేవారికి రక్తపిత్తం ఉన్నట్టు భావిస్తారు. చెమట, శరీర దుర్వాసన, అవయవాలు బలహీనత, నిద్ర, తినిపోతే సంతోషం, హృదయం, కళ్ళు, నాలుక, చెవుల్లో మండడం, బరువుగా ఉండటం, జుట్టు, గోళ్ళు పెరగడం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.

శీతప్రియత్వం గలతాలుశోషో మాధుర్య మాస్యే కరపాదదాహః । భవిష్యతో మేహగణస్య రూపం మూత్రేఽపి ధావన్తి పిపీలికాశ్చ ॥ ౧,౧౫౯.

చల్లని వాటిని ఇష్టపడటం, గొంతు, నోరు ఎండిపోవడం, నోరులో తీపి, చేతులు, కాళ్ళు మండడం ఇవన్నీ మధుమేహం రాబోతున్న సూచనలు. మూత్రానికి చీమలు కూడా వస్తాయి.

తృష్ణా ప్రమేహే మధురం ప్రపిచ్ఛం మధ్వామయే స్యాద్వివిధోవికారః । సమ్పూరణాద్వా కఫసమ్భవః స్యాత్క్షీణేషు దోషేష్వనిలాత్మకో వా ॥ ౧,౧౫౯.

మధుమేహంలో దాహం, నోరులో తీపి, అతికాపుగా ఉండటం, రకరకాల వ్యాధులు వస్తాయి. శరీరం నిండుగా ఉంటే కఫం వల్ల, దోషాలు తగ్గిపోతే వాతం వల్ల కలుగుతుంది.

సమ్పూర్ణరూపాః కఫపిత్తమేహాః క్రమేణ యే వై రతిసమ్భవాశ్చ । సక్రామతే పిత్తకృతాస్తు యాప్యాః సాధ్యోఽస్తి మేహో యది నాస్తి దిష్టమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

కఫం, పిత్తం వల్ల వచ్చే మధుమేహాలు పూర్తిగా, క్రమంగా కనిపిస్తాయి. కామంతో కలిగినవి కూడా ఉంటాయి. పిత్తం వల్ల వచ్చినవి దీర్ఘకాలికం. అదృష్టం ఉంటే మధుమేహం నయం అవుతుంది.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౬౦ ధన్వన్తరిరువాచ । నిదానం విద్రధేర్వక్ష్యే గుల్మస్య శృణు శుశ్రుత ! । భుక్తైః పర్యుషితాత్యుష్ణశుష్కరూక్షవిదాహిభిః ॥ ౧,౧౬౦.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: 'సుశ్రుతా! ఇప్పుడు నేను పుండ్లకు కారణాలను చెబుతాను. గుల్మ వ్యాధి గురించి కూడా విను. పాతది, బాగా వేడిగా, పొడిగా, రూక్షంగా, మండించే ఆహారం తినడం వల్ల ఇవి వస్తాయి.'

జిహ్మశయ్యావిచేష్టాభిస్తైస్తైశ్చాసృక్ప్రదూషణైః । దుష్టసత్వఙ్మాంసమేదోఽస్థిమదామృష్టోదరాశ్రయః ॥ ౧,౧౬౦.

వంకర మంచాలపై పడుకోవడం, తప్పు కదలికలు, రక్తం చెడిపోవడం వల్ల శరీరంలోని మాంసం, మేదస్సు, మజ్జ, ఎముకలు చెడిపోతాయి. అవి కడుపులో వ్యాధికి కేంద్రంగా మారతాయి.

యః శోథో బహిరన్తశ్చ మహాశూలో మహారుజః । వృత్తః స్యాదాయతో యో వా స్మృతో రోగః స విద్రధిః ॥ ౧,౧౬౦.

బయట, లోపల ఉబ్బినట్టు, తీవ్రమైన నొప్పితో, పెద్ద బాధతో, వృత్తంగా లేదా పొడవుగా ఉండే ఉబ్బరం ఉంటే, దానిని పుండు వ్యాధి అంటారు.

దోషైః పృథక్సముదితైః శోణితేన స్త్రతేన చ । వహతే తత్ర తత్రాఙ్గే దారుణే గ్రథితోఽస్త్రుతః ॥ ౧,౧౬౦.

దోషాలు లేదా రక్తం వేర్వేరుగా లేదా కలిసిపోతే, శరీరంలో వివిధ భాగాల్లో గట్టిగా, ముడిపడి, బయటకు రాని విధంగా వ్యాధి సంచరిస్తుంది.

అన్తరా దారుణశ్చైవ గమ్భీరో గుల్మవర్ధనః । వల్మీకవత్సముత్స్త్రావీ హ్యగ్నిమాన్ద్యఞ్చ జాయతే ॥ ౧,౧౬౦.

లోపల ఇది తీవ్రమైనదిగా, లోతుగా ఉండి, గుల్మంలా పెరుగుతుంది. పుట్టగొడుగుల వలె ముదురు పదార్థం బయటకు వస్తుంది. జీర్ణశక్తి బలహీనమవుతుంది.

నాభిబస్తియకృత్ప్లీహక్లోమహృత్కుక్షివఙ్క్షణి । హృదయే వేపమానే తు తత్రతత్రాతితీవ్రరుక్ ॥ ౧,౧౬౦.

నాభి, మూత్రాశయం, కాలేయం, ప్లీహ, హృదయం, కడుపు, వక్షోజాలు, వంక్షణాల్లో ఈ వ్యాధి కలుగుతుంది. హృదయంలో ఉంటే, అక్కడ తీవ్రమైన నొప్పి, కంపనం వస్తుంది.

శ్యామారుణశిరోత్థానపాకో విషమసంస్థితిః । సంజ్ఞాచ్ఛేదభ్రమానాహస్యన్దసర్పణశబ్దవాన్ ॥ ౧,౧౬౦.

కృష్ణం, ఎరుపు తలతో, అసమానంగా పండిపోవడం, ఆకారం సరిగా లేకపోవడం, స్పష్టత కోల్పోవడం, మూర్ఛ, కడుపు ఉబ్బరం, తడులు, జలుబు, చలనం, శబ్దం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.

రక్తతామ్రాసితః పిత్తాత్తృణ్మోహజ్వరదాహవాన్ । క్షిప్తోత్థానప్రపాకశ్చ పాణ్డుః కణ్డూయుతః కఫాత్ ॥ ౧,౧౬౦.

పిత్తం వల్ల ఎరుపు, తామ్రం, నల్లగా కనిపిస్తుంది. మూర్ఛ, జ్వరం, మండుట, అకస్మాత్తుగా వచ్చి త్వరగా పండిపోవడం, కఫం వల్ల పాండురంగు, దద్దురుతో కనిపిస్తుంది.

సంక్లేశశీతకస్తమ్భజృమ్భారోచకగౌరవాః । చిరోత్థానోఽవిపాకశ్చ సంకీర్ణః సన్నిపాతజః ॥ ౧,౧౬౦.

బాధలు, జలుబు, కండలు గట్టిపోవడం, జబ్బు, ఆకలి లేకపోవడం, భారంగా ఉండటం, ఆలస్యంగా రావడం, జీర్ణం కాకపోవడం — ఇవన్నీ మూడు దోషాలు కలిసిపోతే కలిగే లక్షణాలు.

సామర్థ్యాచ్చాత్ర విడ్భేదో బాహ్యాభ్యన్తరలక్షణమ్ । కృష్ణస్ఫోటావృతశ్యామస్తీవ్రదాహరుజాజ్వరః ॥ ౧,౧౬౦.

ఈ వ్యాధి బలంగా ఉన్నప్పుడు, మలంలో మార్పు కనిపిస్తుంది. బయట, లోపల కూడా — నల్లని పుండ్లు, నలుపు రంగు, తీవ్రమైన కాలినట్టు ఉండడం, నొప్పి, జ్వరం కూడా వస్తాయి.