గరుడపురాణమ్

దాహస్తృష్ణామ్లికా మూర్ఛా విడ్భేదః పిత్తజన్మనామ్ । వాతజానాముదావర్తః కమ్పహృద్గహలోలతాః ॥ ౧,౧౫౯.

పిత్తం వల్ల కలిగే ప్రమేహాల్లో కాలిన బాధ, దాహం, పులుపు, మూర్చ, విరేచనాలు ఉంటాయి. వాయువు వల్ల కలిగే ప్రమేహాల్లో తిరుగుడు, కంపు, హృదయ నొప్పి, చంచలత వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.

శూలమున్నిద్రాతా శోషః శ్వాసః కాసఞ్చ జాయతే । శరావికా కచ్ఛపికా జ్వాలినీ వినతాలజీ ॥ ౧,౧౫౯.

శూలం పైకి లేవగానే, శరీరంలో ఆరబడి పోవడం, ఊపిరి తడబడడం, దగ్గు వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి. అలాగే శరావికా, కచ్చపికా, జ్వాలినీ, వినతాలజీ అనే వ్యాధులూ కనిపిస్తాయి.

మసూరికా సర్షపికా పుత్రిణీ సవిదారికా । విద్రధిశ్చేతి పిడికాః ప్రమేహోపేక్షయా దశ ॥ ౧,౧౫౯.

మసూరికా, సర్షపికా, పుత్రిణీ, సవిదారికా, విద్రధి అనే పిడికలు, ప్రమేహాన్ని పట్టించుకోకపోతే కలుగుతాయి. ఇవి మొత్తం పది రకాలుగా ఉంటాయి.

అన్నస్య కఫసంశ్లేషాత్ప్రాయస్తత్ర ప్రవర్తనమ్ । స్వాద్వమ్లలవణస్నిగ్ధగురుపిచ్ఛిలశీతమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

ఆహారంలో కఫం కలిసినప్పుడు ఈ రుగ్మతలు ఎక్కువగా వస్తాయి. ముఖ్యంగా తీపి, పులుపు, ఉప్పు, కొవ్వు, బరువు, లిప్తమైనవి, చల్లని పదార్థాలు తీసుకుంటే ఇవి ఎక్కువగా కలుగుతాయి.

నవం ధాన్యం సురాసూపమాంసేక్షుగుడగోరసమ్ । ఏకస్థానాసనవతి శయనం వినివర్తనమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

కొత్త ధాన్యం, మద్యం, సూపు, మాంసం, చెరకు, బెల్లం, పాల పదార్థాలు, ఒకే చోట కూర్చోవడం, ఎక్కువగా పడుకోవడం — ఇవన్నీ మానాలి.

బస్తిమాశ్రిత్య కురుతే ప్రమేహాద్దూషితః కఫః । దూషయిత్వా వపుః క్లేదం స్వేదమేదోవసామిషమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

ప్రమేహం వల్ల కఫం బాగా కలుషితమై బ్లాడర్లో నిలుస్తుంది. అది శరీరాన్ని బాగా దెబ్బతీసి, తేమ, చెమట, కొవ్వు, మజ్జ, మాంసాన్ని కూడా పాడుచేస్తుంది.

పిత్తం రక్తమతిక్షీణే కఫాదౌ మూత్రసంశ్రయమ్ । ధాతుం బస్తిముపానీయ తత్క్షయేచ్చైవ మారుతః ॥ ౧,౧౫౯.

పిత్తం, రక్తం చాలా తగ్గిపోయినప్పుడు, కఫం ముందు మూత్రంలో చేరుతుంది. ఆ తరువాత అది బ్లాడర్లోని ధాతువును తినేసి, అది తగ్గిపోయినప్పుడు వాయువు ప్రబలుతుంది.

సాధ్యాసాధ్యప్రతీత్యాద్యాః మేహాస్తేనైవ తద్భవాః । సమే సమకృతా దోషే పరమత్వాత్తథాపి చ ॥ ౧,౧౫౯.

ప్రమేహం రకాలు దాని నయం అయ్యే స్థితిని బట్టి నిర్ణయించబడతాయి. దోషాలు సమంగా ఉన్నా, వాటిలో ఏది ఎక్కువగా ఉందో దాని ఆధారంగా తేడాలు ఉంటాయి.

సామాన్య లక్షణన్తేషాం ప్రభూతావిలమూత్రతా । దోషదూష్యా విశేషేఽపి తత్సంయోగవిశేషతః ॥ ౧,౧౫౯.

ప్రమేహానికి సాధారణ లక్షణం — మూత్రం ఎక్కువగా, మసకగా రావడం. దోషాలు, శరీర భాగాలు వేర్వేరు అయినా, వాటి కలయిక వల్ల లక్షణాల్లో తేడాలు కనిపిస్తాయి.

మూత్రవర్ణాదిభేదేన భేదో మేహేషు కల్ప్యతే । అచ్ఛం బహుసితం శీతం నిర్గన్ధముదకోపమమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

ప్రమేహ రకాలు మూత్రం రంగు, ఇతర లక్షణాల ఆధారంగా వేరు వేరు. కొన్ని రకాలలో మూత్రం పారద్రోలుగా, తెల్లగా, చల్లగా, వాసన లేకుండా, నీటిలా ఉంటుంది.

మేహత్యుదకమేహేన కిఞ్చిదావిలపిచ్ఛిలమ్ । ఇక్షో రసమివాత్యర్థం మధురం చేక్షుమేహతః ॥ ౧,౧౫౯.

ఉదకమేహంలో మూత్రం నీరుగా, కొంచెం మసకగా, లిప్తంగా ఉంటుంది. ఇక చెరకుమేహంలో, మూత్రం చెరకు రసంలా చాలా తీపిగా ఉంటుంది.

సాన్ద్రీ భవేత్పర్యుషితం సాన్ద్రమేహేన మేహతి । సురామేహీ సురాతుల్యముపర్యచ్ఛమధోఘనమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

సాంద్రమేహంలో మూత్రం ముదురుగా, పాతగా ఉంటుంది. సురామేహంలో, పైభాగం పారద్రోలుగా, కింద భాగం ముదురుగా, సురా లాగా ఉంటుంది.

సహృష్టరోమా పిష్టేన పిష్టబద్బహులం సితమ్ । శుక్రాభం శుక్రమిశ్రం వా శుక్రమేహీ ప్రమేహతి ॥ ౧,౧౫౯.

శుక్రమేహంలో, శరీరంపై రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటాయి. మూత్రం పిండి లాగా ముదురుగా, తెల్లగా, శుక్రాన్ని పోలి లేదా శుక్రంతో కలిసివుంటుంది.

మూత్రయేత్సికతామేహీ సికతారూపిణో మలాన్ । శీతమేహీ సుబహుశో మధురం భృశశీతలమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

సికతామేహంలో, మూత్రంలో ఇసుక తుకలూ ఉంటాయి. శీతమేహంలో, మూత్రం ఎక్కువగా, తీపిగా, చాలా చల్లగా వస్తుంది.

శనైః శనైః శనైర్మేహీ మన్దం మన్దంప్రమేహతి । లాలాతన్తుయుతం మూత్రం లాలామేహేన పిచ్ఛిలమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

శనైర్మేహంలో, మూత్రం నెమ్మదిగా, తక్కువగా వస్తుంది. లాలామేహంలో, మూత్రం లాలా తంతువులతో కలిసిపోతూ, లిప్తంగా ఉంటుంది.

గన్ధవర్ణరసస్పర్శేః క్షారేణ క్షారతోయవత్ । నీలమేహన నీలాభం కాలమేహీ మసీనిభమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

క్షారమేహంలో, మూత్రానికి వాసన, రంగు, రుచి, స్పర్శ అన్నీ క్షారపు నీటిలా ఉంటాయి. నీలమేహంలో, మూత్రం నీలంగా, కాలమేహంలో, మసీలా నలుపుగా ఉంటుంది.

సన్ధిమర్మసు జాయన్తే మాంసలేషు చ ధామసు । అన్తోన్నతా మధ్యనిన్మా అక్లేదసురుజాన్వితా ॥ ౧,౧౫౯.

సంధులు, మర్మస్థానాలు, మాంసపేశుల్లో పిడికలు ఏర్పడతాయి. ఇవి అంచుల్లో పైకి, మధ్యలో లోపల, పొడిగా, నొప్పిలేకుండా ఉంటాయి.

శరావమానసంస్థానా పిడికా స్యాచ్ఛరావికా । సదాహా కూర్మసంస్థానా జ్ఞేయా కచ్ఛపికా బుధైః ॥ ౧,౧౫౯.

శరావికా అనే పిడిక, తట్టిపడిన పాత్ర ఆకారంలో ఉంటుంది. కచ్చపికా ఎప్పుడూ కాలుతున్నట్టు ఉండి, జ్ఞానులు దాన్ని తాబేలు ఆకారంగా చెబుతారు.

మహతీ పిడికా నీలా వినతా నామ సా స్మృతా । దహతి త్వచముత్థానే జ్వాలినీ కష్టదాయినీ ॥ ౧,౧౫౯.

పెద్దదిగా, నీలంగా ఉండే పిడికను వినతా అంటారు. జ్వాలినీ చర్మంపై ఏర్పడి, కాల్చేలా, తీవ్రమైన నొప్పి కలిగిస్తుంది.

రక్తా సితా స్ఫోటచితా దారుణా త్వలజీ భవేత్ । మసూరాకృతి సంస్థానా విజ్ఞేయా తు మసూరికా ॥ ౧,౧౫౯.

ఎరుపు, తెలుపు రంగుల్లో, పగిలిన పుండ్లతో, తీవ్రమైన వేదనతో కనిపించే వ్యాధి మసూరికా. ఇది మసూరి పప్పు ఆకారంలో ఉంటుంది.

సర్షపోపమసంస్థానా జిహ్వాపాకమహారుజా । పుత్రిణీ మహతీ చాల్పా సుసూక్ష్మా పిడికా స్మృతా ॥ ౧,౧౫౯.

ఆ పుండ్లు ఆవాలు లాంటి ఆకారంలో ఉంటాయి. నాలుక పుండుతో, తీవ్రమైన నొప్పితో, పెద్దవి, చిన్నవి, చాలా సూక్ష్మంగా ఉండే పుండును పుత్రిణీ అంటారు.

విదారీకన్దవద్వృత్తా కఠినా చ విదారికా । విద్రధేర్లక్షణైర్యుక్తా జ్ఞేయా విద్రధికా తు సా ॥ ౧,౧౫౯.

విదారీ కందం లాగా వృత్తాకారంగా, గట్టిగా ఉండే వ్యాధిని విద్యాధికా అంటారు. ఇది పుండ్ల లక్షణాలతో ఉంటుంది.

పుత్రిణీ చ విదారీ చ దుః సహా బహుమేదసః । సద్యః పిత్తోల్బణాస్త్వన్యాః సమ్భవన్త్యల్పమేదసః ॥ ౧,౧౫౯.

పుత్రిణీ, విదారీ అనే వ్యాధులు అధిక మేదస్సు ఉన్నవారికి తట్టుకోలేనివిగా ఉంటాయి. మిగతావి పిత్తం అధికంగా ఉన్న, తక్కువ మేదస్సు ఉన్నవారిలో కలుగుతాయి.

పిడికాస్తా భవేయుః స్యాద్దోషోద్రేకో యథాయథమ్ । ప్రమేహేణ వినాప్యేతా జాయన్తే దుష్టమేదసః ॥ ౧,౧౫౯.

ఈ పుండ్లు దోషాలు పెరిగినప్పుడు వస్తాయి. మధుమేహం లేకపోయినా, చెడిపోయిన మేదస్సు వల్ల ఇవి ఏర్పడతాయి.

తావచ్చ నోపలక్ష్యన్తే యావద్వర్ణఞ్చ వర్జితమ్ । హారిద్రం రక్తవర్ణం వా మేహప్రాగ్రూపవర్జితమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

వర్ణం మారకపోతే అవి కనిపించవు. పసుపు లేదా ఎరుపు రంగు వచ్చినప్పుడు, లేదా మధుమేహం లక్షణాలు లేకపోతే, వాటిని గమనించాలి.

యో మూత్రయేత తన్మహేం రక్తపిత్తన్తు తద్విదుః । స్వేదోఽఙ్గగాన్ధః శిథిలత్వమఙ్గే శ్య్యాశనస్వప్నసుఖాభిషఙ్గః । హృన్నేత్రజిహ్వాశ్రవణోపదాహా ఘనోగ్రతా కేశనఖాభివృద్ధిః ॥ ౧,౧౫౯.

అలాంటి మూత్రం పోయేవారికి రక్తపిత్తం ఉన్నట్టు భావిస్తారు. చెమట, శరీర దుర్వాసన, అవయవాలు బలహీనత, నిద్ర, తినిపోతే సంతోషం, హృదయం, కళ్ళు, నాలుక, చెవుల్లో మండడం, బరువుగా ఉండటం, జుట్టు, గోళ్ళు పెరగడం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.

శీతప్రియత్వం గలతాలుశోషో మాధుర్య మాస్యే కరపాదదాహః । భవిష్యతో మేహగణస్య రూపం మూత్రేఽపి ధావన్తి పిపీలికాశ్చ ॥ ౧,౧౫౯.

చల్లని వాటిని ఇష్టపడటం, గొంతు, నోరు ఎండిపోవడం, నోరులో తీపి, చేతులు, కాళ్ళు మండడం ఇవన్నీ మధుమేహం రాబోతున్న సూచనలు. మూత్రానికి చీమలు కూడా వస్తాయి.

తృష్ణా ప్రమేహే మధురం ప్రపిచ్ఛం మధ్వామయే స్యాద్వివిధోవికారః । సమ్పూరణాద్వా కఫసమ్భవః స్యాత్క్షీణేషు దోషేష్వనిలాత్మకో వా ॥ ౧,౧౫౯.

మధుమేహంలో దాహం, నోరులో తీపి, అతికాపుగా ఉండటం, రకరకాల వ్యాధులు వస్తాయి. శరీరం నిండుగా ఉంటే కఫం వల్ల, దోషాలు తగ్గిపోతే వాతం వల్ల కలుగుతుంది.

సమ్పూర్ణరూపాః కఫపిత్తమేహాః క్రమేణ యే వై రతిసమ్భవాశ్చ । సక్రామతే పిత్తకృతాస్తు యాప్యాః సాధ్యోఽస్తి మేహో యది నాస్తి దిష్టమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

కఫం, పిత్తం వల్ల వచ్చే మధుమేహాలు పూర్తిగా, క్రమంగా కనిపిస్తాయి. కామంతో కలిగినవి కూడా ఉంటాయి. పిత్తం వల్ల వచ్చినవి దీర్ఘకాలికం. అదృష్టం ఉంటే మధుమేహం నయం అవుతుంది.