గరుడపురాణమ్

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౯ ధన్వన్వరిరువాచ । ప్రమేహాణాం నిదానన్తే వక్ష్యేఽహం శృణు సుశ్రుత ! । ప్రమేహా వింశతిస్తత్ర శ్లేష్మణో దశ పిత్తతః ॥ ౧,౧౫౯.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు ప్రమేహాలకు కారణాలు చెబుతాను, శుశ్రుతా! ప్రమేహాలు ఇరవై రకాలుంటాయి: వాటిలో పది కఫం వల్ల, మరికొన్ని పిత్తం వల్ల కలుగుతాయి.

షట్చత్వారోఽనిలాత్తేచ మేదోమత్రకఫావహాః । హారిద్రమేహీ కటుకం హరిద్రాసన్నిభం శకృత్ ॥ ౧,౧౫౯.

వాటిలో నాలుగు, ఆరు వాయువు వల్ల కలుగుతాయి. కొన్నివి మేద, మజ్జ, కఫం వల్ల కలుగుతాయి. హరిద్రమేహి అనే వ్యాధిలో మూత్రం పసుపు వాసనతో, పసుపు వర్ణంలో, మలం కూడా అలాగే ఉంటుంది.

విస్త్రం మాఞ్జిష్ఠమేహేచ మఞ్జిష్ఠా సలిలోపమమ్ । విస్త్రముష్ణం సలవణం రక్తాభ రక్తమేహతః ॥ ౧,౧౫౯.

మంజిష్ఠమేహి వ్యాధిలో మూత్రం నీటిలా ఉంటుంది. విస్ర మంజిష్ఠమేహిలో మూత్రం వేడిగా, ఉప్పుగా, ఎరుపు వర్ణంలో ఉంటుంది. రక్తమేహి వ్యాధిలో మూత్రం రక్తం వలె కనిపిస్తుంది.

వసామేహీ వసామిశ్రం వసాభం మూత్రయేన్ముహుః । మజ్జాభం మజ్జమిశ్రం వా మజ్జమేహీ ముహుర్ముహుః ॥ ౧,౧౫౯.

వసామేహిలో మూత్రం మళ్లీ మళ్లీ కొవ్వు కలిసినట్టు, కొవ్వు వాసనతో బయటకు వస్తుంది. మజ్జామేహిలో మూత్రం మజ్జ కలిసినట్టు, మజ్జ వాసనతో తరచూ బయటకు వస్తుంది.

హస్తీ మత్త ఇవాజస్త్రం మూత్రం వేగవివర్జితమ్ । సలసీకం వివద్ధం చ హస్తిమేహీ ప్రమేహతి ॥ ౧,౧౫౯.

హస్తిమేహిలో మూత్రం ఏ ఒత్తిడి లేకుండా, మందంగా, అంటుకునేలా బయటకు వస్తుంది. దీనిని ఏనుగు వంటి ప్రమేహం అంటారు.

మధుమేహీ మధుసమం జాయతే స కిల ద్విధా । క్రుద్ధే ధాతుక్షయాద్వాయౌ దోషావృతపథే యదా ॥ ౧,౧౫౯.

మధుమేహిలో మూత్రం తేనెలా ఉంటుంది. ఇది రెండు రకాలుగా ఉంటుంది. ధాతువులు తగ్గినప్పుడు లేదా వాయువు మార్గాలు ఆపినప్పుడు కలుగుతుంది.

ఆవృతో దోషలిఙ్గాని సోఽనిమిత్తం ప్రదర్శయేత్ । క్షణాత్క్షీణః క్షణాత్పూర్ణో భజతే కృచ్ఛ్రసాఘ్యతామ్ ॥ ౧,౧౫౯.

దోషాలు ఆపబడినప్పుడు, అవి కారణం లేకుండా లక్షణాలు చూపిస్తాయి. ఒక్కోసారి శరీరం బలహీనంగా, ఒక్కోసారి నిండుగా ఉండి, ఈ వ్యాధి నయం కావడం చాలా కష్టం.

కాలేనోపేక్షితః సర్వోహ్యాయాతి మధుమేహతామ్ । మధురం యచ్చ మేహేషు ప్రాయో మధ్వివ మేహతి ॥ ౧,౧౫౯.

కాలక్రమంలో ఈ వ్యాధులను పట్టించుకోకపోతే, అవన్నీ మధుమేహంగా మారతాయి. ప్రమేహాలలో ఎక్కువగా మూత్రం తేనె వాసనతో, తియ్యగా ఉంటుంది.

సర్వే తే మధుమేహాఖ్యా మాధుర్యాచ్చ తనోర్యతః । అవిపాకోఽరుచిశ్ఛర్దిర్నిద్రా కాసః సపీనసః ॥ ౧,౧౫౯.

శరీరంలో తియ్యదనం వల్ల వీటన్నింటినీ మధుమేహం అంటారు. అజీర్ణం, రుచిలేకపోవడం, వాంతులు, నిద్రలేమి, దగ్గు, ముక్కు ముడుచుకుపోవడం వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి.

ఉపద్రవాః ప్రజాయన్తే మేహానాం కఫజన్మనామ్ । బస్తిమేహనయోస్తోదోముష్కావదరణం జ్వరః ॥ ౧,౧౫౯.

కఫం వల్ల కలిగే ప్రమేహాల్లో మూత్రాశయం, లింగంలో నొప్పి, వృషణాలు ఉబ్బిపోవడం, జ్వరము వంటి సమస్యలు వస్తాయి.

దాహస్తృష్ణామ్లికా మూర్ఛా విడ్భేదః పిత్తజన్మనామ్ । వాతజానాముదావర్తః కమ్పహృద్గహలోలతాః ॥ ౧,౧౫౯.

పిత్తం వల్ల కలిగే ప్రమేహాల్లో కాలిన బాధ, దాహం, పులుపు, మూర్చ, విరేచనాలు ఉంటాయి. వాయువు వల్ల కలిగే ప్రమేహాల్లో తిరుగుడు, కంపు, హృదయ నొప్పి, చంచలత వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.

శూలమున్నిద్రాతా శోషః శ్వాసః కాసఞ్చ జాయతే । శరావికా కచ్ఛపికా జ్వాలినీ వినతాలజీ ॥ ౧,౧౫౯.

శూలం పైకి లేవగానే, శరీరంలో ఆరబడి పోవడం, ఊపిరి తడబడడం, దగ్గు వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి. అలాగే శరావికా, కచ్చపికా, జ్వాలినీ, వినతాలజీ అనే వ్యాధులూ కనిపిస్తాయి.

మసూరికా సర్షపికా పుత్రిణీ సవిదారికా । విద్రధిశ్చేతి పిడికాః ప్రమేహోపేక్షయా దశ ॥ ౧,౧౫౯.

మసూరికా, సర్షపికా, పుత్రిణీ, సవిదారికా, విద్రధి అనే పిడికలు, ప్రమేహాన్ని పట్టించుకోకపోతే కలుగుతాయి. ఇవి మొత్తం పది రకాలుగా ఉంటాయి.

అన్నస్య కఫసంశ్లేషాత్ప్రాయస్తత్ర ప్రవర్తనమ్ । స్వాద్వమ్లలవణస్నిగ్ధగురుపిచ్ఛిలశీతమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

ఆహారంలో కఫం కలిసినప్పుడు ఈ రుగ్మతలు ఎక్కువగా వస్తాయి. ముఖ్యంగా తీపి, పులుపు, ఉప్పు, కొవ్వు, బరువు, లిప్తమైనవి, చల్లని పదార్థాలు తీసుకుంటే ఇవి ఎక్కువగా కలుగుతాయి.

నవం ధాన్యం సురాసూపమాంసేక్షుగుడగోరసమ్ । ఏకస్థానాసనవతి శయనం వినివర్తనమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

కొత్త ధాన్యం, మద్యం, సూపు, మాంసం, చెరకు, బెల్లం, పాల పదార్థాలు, ఒకే చోట కూర్చోవడం, ఎక్కువగా పడుకోవడం — ఇవన్నీ మానాలి.

బస్తిమాశ్రిత్య కురుతే ప్రమేహాద్దూషితః కఫః । దూషయిత్వా వపుః క్లేదం స్వేదమేదోవసామిషమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

ప్రమేహం వల్ల కఫం బాగా కలుషితమై బ్లాడర్లో నిలుస్తుంది. అది శరీరాన్ని బాగా దెబ్బతీసి, తేమ, చెమట, కొవ్వు, మజ్జ, మాంసాన్ని కూడా పాడుచేస్తుంది.

పిత్తం రక్తమతిక్షీణే కఫాదౌ మూత్రసంశ్రయమ్ । ధాతుం బస్తిముపానీయ తత్క్షయేచ్చైవ మారుతః ॥ ౧,౧౫౯.

పిత్తం, రక్తం చాలా తగ్గిపోయినప్పుడు, కఫం ముందు మూత్రంలో చేరుతుంది. ఆ తరువాత అది బ్లాడర్లోని ధాతువును తినేసి, అది తగ్గిపోయినప్పుడు వాయువు ప్రబలుతుంది.

సాధ్యాసాధ్యప్రతీత్యాద్యాః మేహాస్తేనైవ తద్భవాః । సమే సమకృతా దోషే పరమత్వాత్తథాపి చ ॥ ౧,౧౫౯.

ప్రమేహం రకాలు దాని నయం అయ్యే స్థితిని బట్టి నిర్ణయించబడతాయి. దోషాలు సమంగా ఉన్నా, వాటిలో ఏది ఎక్కువగా ఉందో దాని ఆధారంగా తేడాలు ఉంటాయి.

సామాన్య లక్షణన్తేషాం ప్రభూతావిలమూత్రతా । దోషదూష్యా విశేషేఽపి తత్సంయోగవిశేషతః ॥ ౧,౧౫౯.

ప్రమేహానికి సాధారణ లక్షణం — మూత్రం ఎక్కువగా, మసకగా రావడం. దోషాలు, శరీర భాగాలు వేర్వేరు అయినా, వాటి కలయిక వల్ల లక్షణాల్లో తేడాలు కనిపిస్తాయి.

మూత్రవర్ణాదిభేదేన భేదో మేహేషు కల్ప్యతే । అచ్ఛం బహుసితం శీతం నిర్గన్ధముదకోపమమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

ప్రమేహ రకాలు మూత్రం రంగు, ఇతర లక్షణాల ఆధారంగా వేరు వేరు. కొన్ని రకాలలో మూత్రం పారద్రోలుగా, తెల్లగా, చల్లగా, వాసన లేకుండా, నీటిలా ఉంటుంది.

మేహత్యుదకమేహేన కిఞ్చిదావిలపిచ్ఛిలమ్ । ఇక్షో రసమివాత్యర్థం మధురం చేక్షుమేహతః ॥ ౧,౧౫౯.

ఉదకమేహంలో మూత్రం నీరుగా, కొంచెం మసకగా, లిప్తంగా ఉంటుంది. ఇక చెరకుమేహంలో, మూత్రం చెరకు రసంలా చాలా తీపిగా ఉంటుంది.

సాన్ద్రీ భవేత్పర్యుషితం సాన్ద్రమేహేన మేహతి । సురామేహీ సురాతుల్యముపర్యచ్ఛమధోఘనమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

సాంద్రమేహంలో మూత్రం ముదురుగా, పాతగా ఉంటుంది. సురామేహంలో, పైభాగం పారద్రోలుగా, కింద భాగం ముదురుగా, సురా లాగా ఉంటుంది.

సహృష్టరోమా పిష్టేన పిష్టబద్బహులం సితమ్ । శుక్రాభం శుక్రమిశ్రం వా శుక్రమేహీ ప్రమేహతి ॥ ౧,౧౫౯.

శుక్రమేహంలో, శరీరంపై రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటాయి. మూత్రం పిండి లాగా ముదురుగా, తెల్లగా, శుక్రాన్ని పోలి లేదా శుక్రంతో కలిసివుంటుంది.

మూత్రయేత్సికతామేహీ సికతారూపిణో మలాన్ । శీతమేహీ సుబహుశో మధురం భృశశీతలమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

సికతామేహంలో, మూత్రంలో ఇసుక తుకలూ ఉంటాయి. శీతమేహంలో, మూత్రం ఎక్కువగా, తీపిగా, చాలా చల్లగా వస్తుంది.

శనైః శనైః శనైర్మేహీ మన్దం మన్దంప్రమేహతి । లాలాతన్తుయుతం మూత్రం లాలామేహేన పిచ్ఛిలమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

శనైర్మేహంలో, మూత్రం నెమ్మదిగా, తక్కువగా వస్తుంది. లాలామేహంలో, మూత్రం లాలా తంతువులతో కలిసిపోతూ, లిప్తంగా ఉంటుంది.

గన్ధవర్ణరసస్పర్శేః క్షారేణ క్షారతోయవత్ । నీలమేహన నీలాభం కాలమేహీ మసీనిభమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

క్షారమేహంలో, మూత్రానికి వాసన, రంగు, రుచి, స్పర్శ అన్నీ క్షారపు నీటిలా ఉంటాయి. నీలమేహంలో, మూత్రం నీలంగా, కాలమేహంలో, మసీలా నలుపుగా ఉంటుంది.

సన్ధిమర్మసు జాయన్తే మాంసలేషు చ ధామసు । అన్తోన్నతా మధ్యనిన్మా అక్లేదసురుజాన్వితా ॥ ౧,౧౫౯.

సంధులు, మర్మస్థానాలు, మాంసపేశుల్లో పిడికలు ఏర్పడతాయి. ఇవి అంచుల్లో పైకి, మధ్యలో లోపల, పొడిగా, నొప్పిలేకుండా ఉంటాయి.

శరావమానసంస్థానా పిడికా స్యాచ్ఛరావికా । సదాహా కూర్మసంస్థానా జ్ఞేయా కచ్ఛపికా బుధైః ॥ ౧,౧౫౯.

శరావికా అనే పిడిక, తట్టిపడిన పాత్ర ఆకారంలో ఉంటుంది. కచ్చపికా ఎప్పుడూ కాలుతున్నట్టు ఉండి, జ్ఞానులు దాన్ని తాబేలు ఆకారంగా చెబుతారు.

మహతీ పిడికా నీలా వినతా నామ సా స్మృతా । దహతి త్వచముత్థానే జ్వాలినీ కష్టదాయినీ ॥ ౧,౧౫౯.

పెద్దదిగా, నీలంగా ఉండే పిడికను వినతా అంటారు. జ్వాలినీ చర్మంపై ఏర్పడి, కాల్చేలా, తీవ్రమైన నొప్పి కలిగిస్తుంది.