గరుడపురాణమ్

మూత్రోత్సర్గం సవిచ్ఛిన్నం తచ్ఛ్రేయో గురుశేఫసోః । అన్తర్వస్తి ముఖే తృష్ణా స్థిరాల్పం సహసా భవేత్ ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్ర ప్రవాహం మధ్యలో ఆగిపోతుంది. ఇది పెద్ద శిశ్నం ఉన్నవారికి కొంత మంచిది. అంతర్మూత్రపిండ入口 వద్ద దాహం, ప్రవాహం స్థిరంగా కానీ తక్కువగా, అకస్మాత్తుగా ఉంటుంది.

అశ్మరీతుల్యరుగ్గ్రన్థిర్మూత్రగ్రన్థిః స ఉచ్యతే । మూత్రితస్య స్త్రియం యాతో వాయునా శుక్రముద్ధృతమ్ ॥ ౧,౧౫౮.

రాయిలాంటి నొప్పితో ఉండే ముడిని మూత్ర ముడి అంటారు. మూత్రం పోయినవాడు లేదా స్త్రీతో సంభోగం చేసినవాడిలో వాయువు శుక్లాన్ని పైకి లేపుతుంది.

స్థానాచ్చ్యుతం మూత్రయతః ప్రాక్పశ్చాద్వా ప్రవర్తతే । భస్మోదకప్రతీకాశం మూత్రశుక్రం తదుచ్యతే ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రం పోయిన తర్వాత శుక్లం తన స్థానం నుండి తప్పిపోతే, అది ముందుగానో, తర్వాతగానో బయటకు వస్తుంది. అప్పుడు మూత్రంలో ఉన్న శుక్లం బూడిద నీటిలా కనిపిస్తుంది.

రూక్షదుర్బలయోర్వాతేనోదావర్తం శకృద్యదా । మూత్రస్రోతోఽనుపర్యేతి సంసృష్టం శకృతా తదా ॥ ౧,౧౫౮.

రూక్షమైనదీ, బలహీనమైనదీ అయిన శరీరంలో వాయువు ప్రభావంతో మలప్రవాహం తిరిగి పోయి, మూత్ర మార్గం ఆపబడినప్పుడు, మలం కలిసిపోతుంది.

మూత్రబిన్దుం తుల్యగన్ధం స్యాద్విఘాతం తమాదిశేత్ । పిత్తవ్యాయామతీక్ష్ణామ్లభోజనాధ్మానకాదిభిః ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్ర బిందువుకు మల వాసనలా ఉండి, పిత్తం, అధిక శ్రమ, మసాలా లేదా పులుపు పదార్థాలు, వాయువు, పొత్తికడుపు వంటి కారణాలతో మూత్ర ప్రవాహం ఆగిపోతుంది.

ప్రవృద్ధవాయునా మూత్రే వస్తిస్థే చైవ దాహకృత్ । మూత్రం వర్తయతే పూర్వం సరక్తం రక్తమేవ వా ॥ ౧,౧౫౮.

వాయువు పెరిగినప్పుడు, మూత్రాశయంలో కాలినట్టుగా బాధ కలిగి, మూత్రం మొదట రక్తం కలిసినట్టు లేదా పూర్తిగా ఎరుపు రంగులో కనిపిస్తుంది.

ఉష్ణం పునః పునః కృచ్ఛ్రాదుష్ణవాతం వదన్తి తమ్ । రూక్షస్య క్లాన్తదేహస్య బస్తిస్థౌ పిత్తమారుతౌ ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రం మళ్లీ మళ్లీ వేడిగా, కష్టంగా బయటకు వస్తుంటే, దాన్ని వేడి వాయువు అంటారు. ఇది రూక్షమైన, అలసిపోయిన శరీరంలో మూత్రాశయంలో పిత్తం, వాయువు కలిసినప్పుడు జరుగుతుంది.

మూత్రక్షయం సరుగ్దాహం జనయేతాం తదాహ్వయమ్ । పిత్తం కఫో ద్వాదపి వా సంహన్యేతేనిలేనచేత్ ॥ ౧,౧౫౮.

ఇవి మూత్రం తగ్గిపోవడం, తీవ్రమైన కాలిన బాధ కలిగిస్తాయి. దీనిని అదే పేరుతో పిలుస్తారు. పిత్తం, కఫం లేదా రెండూ కలిసినా, వాయువు వాటిని అధిగమిస్తుంది.

కృచ్ఛ్రాన్మూత్రం తదా పీతం రక్తం శ్వేతం ఘనం సృజేత్ । సదాహం రోచనాశఙ్ఖచూర్ణవర్ణం భవేచ్చ తత్ ॥ ౧,౧౫౮.

ఆ సమయంలో మూత్రం కష్టంగా, పసుపు, ఎరుపు, తెలుపు లేదా ముదురు రంగులో బయటకు వస్తుంది. ఎప్పుడూ కాలిన బాధతో, దాని రంగు రోచన, శంఖం లేదా పొడి వలె ఉంటుంది.

శుష్కం సమస్తవర్ణం వా మూత్రసాదం వదన్తితమ్ । ఇతి విస్తారతః ప్రోక్తా రోగా మూత్రప్రవర్తితాః ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రం పొడిగా లేదా అన్ని రంగుల్లోనైనా ఉంటే, దాన్ని మూత్ర బలహీనత అంటారు. ఇలా మూత్ర సంబంధిత వ్యాధులను విస్తృతంగా వివరించాము.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౯ ధన్వన్వరిరువాచ । ప్రమేహాణాం నిదానన్తే వక్ష్యేఽహం శృణు సుశ్రుత ! । ప్రమేహా వింశతిస్తత్ర శ్లేష్మణో దశ పిత్తతః ॥ ౧,౧౫౯.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు ప్రమేహాలకు కారణాలు చెబుతాను, శుశ్రుతా! ప్రమేహాలు ఇరవై రకాలుంటాయి: వాటిలో పది కఫం వల్ల, మరికొన్ని పిత్తం వల్ల కలుగుతాయి.

షట్చత్వారోఽనిలాత్తేచ మేదోమత్రకఫావహాః । హారిద్రమేహీ కటుకం హరిద్రాసన్నిభం శకృత్ ॥ ౧,౧౫౯.

వాటిలో నాలుగు, ఆరు వాయువు వల్ల కలుగుతాయి. కొన్నివి మేద, మజ్జ, కఫం వల్ల కలుగుతాయి. హరిద్రమేహి అనే వ్యాధిలో మూత్రం పసుపు వాసనతో, పసుపు వర్ణంలో, మలం కూడా అలాగే ఉంటుంది.

విస్త్రం మాఞ్జిష్ఠమేహేచ మఞ్జిష్ఠా సలిలోపమమ్ । విస్త్రముష్ణం సలవణం రక్తాభ రక్తమేహతః ॥ ౧,౧౫౯.

మంజిష్ఠమేహి వ్యాధిలో మూత్రం నీటిలా ఉంటుంది. విస్ర మంజిష్ఠమేహిలో మూత్రం వేడిగా, ఉప్పుగా, ఎరుపు వర్ణంలో ఉంటుంది. రక్తమేహి వ్యాధిలో మూత్రం రక్తం వలె కనిపిస్తుంది.

వసామేహీ వసామిశ్రం వసాభం మూత్రయేన్ముహుః । మజ్జాభం మజ్జమిశ్రం వా మజ్జమేహీ ముహుర్ముహుః ॥ ౧,౧౫౯.

వసామేహిలో మూత్రం మళ్లీ మళ్లీ కొవ్వు కలిసినట్టు, కొవ్వు వాసనతో బయటకు వస్తుంది. మజ్జామేహిలో మూత్రం మజ్జ కలిసినట్టు, మజ్జ వాసనతో తరచూ బయటకు వస్తుంది.

హస్తీ మత్త ఇవాజస్త్రం మూత్రం వేగవివర్జితమ్ । సలసీకం వివద్ధం చ హస్తిమేహీ ప్రమేహతి ॥ ౧,౧౫౯.

హస్తిమేహిలో మూత్రం ఏ ఒత్తిడి లేకుండా, మందంగా, అంటుకునేలా బయటకు వస్తుంది. దీనిని ఏనుగు వంటి ప్రమేహం అంటారు.

మధుమేహీ మధుసమం జాయతే స కిల ద్విధా । క్రుద్ధే ధాతుక్షయాద్వాయౌ దోషావృతపథే యదా ॥ ౧,౧౫౯.

మధుమేహిలో మూత్రం తేనెలా ఉంటుంది. ఇది రెండు రకాలుగా ఉంటుంది. ధాతువులు తగ్గినప్పుడు లేదా వాయువు మార్గాలు ఆపినప్పుడు కలుగుతుంది.

ఆవృతో దోషలిఙ్గాని సోఽనిమిత్తం ప్రదర్శయేత్ । క్షణాత్క్షీణః క్షణాత్పూర్ణో భజతే కృచ్ఛ్రసాఘ్యతామ్ ॥ ౧,౧౫౯.

దోషాలు ఆపబడినప్పుడు, అవి కారణం లేకుండా లక్షణాలు చూపిస్తాయి. ఒక్కోసారి శరీరం బలహీనంగా, ఒక్కోసారి నిండుగా ఉండి, ఈ వ్యాధి నయం కావడం చాలా కష్టం.

కాలేనోపేక్షితః సర్వోహ్యాయాతి మధుమేహతామ్ । మధురం యచ్చ మేహేషు ప్రాయో మధ్వివ మేహతి ॥ ౧,౧౫౯.

కాలక్రమంలో ఈ వ్యాధులను పట్టించుకోకపోతే, అవన్నీ మధుమేహంగా మారతాయి. ప్రమేహాలలో ఎక్కువగా మూత్రం తేనె వాసనతో, తియ్యగా ఉంటుంది.

సర్వే తే మధుమేహాఖ్యా మాధుర్యాచ్చ తనోర్యతః । అవిపాకోఽరుచిశ్ఛర్దిర్నిద్రా కాసః సపీనసః ॥ ౧,౧౫౯.

శరీరంలో తియ్యదనం వల్ల వీటన్నింటినీ మధుమేహం అంటారు. అజీర్ణం, రుచిలేకపోవడం, వాంతులు, నిద్రలేమి, దగ్గు, ముక్కు ముడుచుకుపోవడం వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి.

ఉపద్రవాః ప్రజాయన్తే మేహానాం కఫజన్మనామ్ । బస్తిమేహనయోస్తోదోముష్కావదరణం జ్వరః ॥ ౧,౧౫౯.

కఫం వల్ల కలిగే ప్రమేహాల్లో మూత్రాశయం, లింగంలో నొప్పి, వృషణాలు ఉబ్బిపోవడం, జ్వరము వంటి సమస్యలు వస్తాయి.

దాహస్తృష్ణామ్లికా మూర్ఛా విడ్భేదః పిత్తజన్మనామ్ । వాతజానాముదావర్తః కమ్పహృద్గహలోలతాః ॥ ౧,౧౫౯.

పిత్తం వల్ల కలిగే ప్రమేహాల్లో కాలిన బాధ, దాహం, పులుపు, మూర్చ, విరేచనాలు ఉంటాయి. వాయువు వల్ల కలిగే ప్రమేహాల్లో తిరుగుడు, కంపు, హృదయ నొప్పి, చంచలత వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.

శూలమున్నిద్రాతా శోషః శ్వాసః కాసఞ్చ జాయతే । శరావికా కచ్ఛపికా జ్వాలినీ వినతాలజీ ॥ ౧,౧౫౯.

శూలం పైకి లేవగానే, శరీరంలో ఆరబడి పోవడం, ఊపిరి తడబడడం, దగ్గు వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి. అలాగే శరావికా, కచ్చపికా, జ్వాలినీ, వినతాలజీ అనే వ్యాధులూ కనిపిస్తాయి.

మసూరికా సర్షపికా పుత్రిణీ సవిదారికా । విద్రధిశ్చేతి పిడికాః ప్రమేహోపేక్షయా దశ ॥ ౧,౧౫౯.

మసూరికా, సర్షపికా, పుత్రిణీ, సవిదారికా, విద్రధి అనే పిడికలు, ప్రమేహాన్ని పట్టించుకోకపోతే కలుగుతాయి. ఇవి మొత్తం పది రకాలుగా ఉంటాయి.

అన్నస్య కఫసంశ్లేషాత్ప్రాయస్తత్ర ప్రవర్తనమ్ । స్వాద్వమ్లలవణస్నిగ్ధగురుపిచ్ఛిలశీతమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

ఆహారంలో కఫం కలిసినప్పుడు ఈ రుగ్మతలు ఎక్కువగా వస్తాయి. ముఖ్యంగా తీపి, పులుపు, ఉప్పు, కొవ్వు, బరువు, లిప్తమైనవి, చల్లని పదార్థాలు తీసుకుంటే ఇవి ఎక్కువగా కలుగుతాయి.

నవం ధాన్యం సురాసూపమాంసేక్షుగుడగోరసమ్ । ఏకస్థానాసనవతి శయనం వినివర్తనమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

కొత్త ధాన్యం, మద్యం, సూపు, మాంసం, చెరకు, బెల్లం, పాల పదార్థాలు, ఒకే చోట కూర్చోవడం, ఎక్కువగా పడుకోవడం — ఇవన్నీ మానాలి.

బస్తిమాశ్రిత్య కురుతే ప్రమేహాద్దూషితః కఫః । దూషయిత్వా వపుః క్లేదం స్వేదమేదోవసామిషమ్ ॥ ౧,౧౫౯.

ప్రమేహం వల్ల కఫం బాగా కలుషితమై బ్లాడర్లో నిలుస్తుంది. అది శరీరాన్ని బాగా దెబ్బతీసి, తేమ, చెమట, కొవ్వు, మజ్జ, మాంసాన్ని కూడా పాడుచేస్తుంది.

పిత్తం రక్తమతిక్షీణే కఫాదౌ మూత్రసంశ్రయమ్ । ధాతుం బస్తిముపానీయ తత్క్షయేచ్చైవ మారుతః ॥ ౧,౧౫౯.

పిత్తం, రక్తం చాలా తగ్గిపోయినప్పుడు, కఫం ముందు మూత్రంలో చేరుతుంది. ఆ తరువాత అది బ్లాడర్లోని ధాతువును తినేసి, అది తగ్గిపోయినప్పుడు వాయువు ప్రబలుతుంది.

సాధ్యాసాధ్యప్రతీత్యాద్యాః మేహాస్తేనైవ తద్భవాః । సమే సమకృతా దోషే పరమత్వాత్తథాపి చ ॥ ౧,౧౫౯.

ప్రమేహం రకాలు దాని నయం అయ్యే స్థితిని బట్టి నిర్ణయించబడతాయి. దోషాలు సమంగా ఉన్నా, వాటిలో ఏది ఎక్కువగా ఉందో దాని ఆధారంగా తేడాలు ఉంటాయి.

సామాన్య లక్షణన్తేషాం ప్రభూతావిలమూత్రతా । దోషదూష్యా విశేషేఽపి తత్సంయోగవిశేషతః ॥ ౧,౧౫౯.

ప్రమేహానికి సాధారణ లక్షణం — మూత్రం ఎక్కువగా, మసకగా రావడం. దోషాలు, శరీర భాగాలు వేర్వేరు అయినా, వాటి కలయిక వల్ల లక్షణాల్లో తేడాలు కనిపిస్తాయి.