గరుడపురాణమ్

మూత్రసఙ్గం రుజం కణ్డూం కదాచిచ్చ సువామతః । ప్రచ్ఛాద్య బస్తిముద్ధృత్య గర్మాన్తం స్థూలవిప్లుతామ్ ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రం ఆగిపోవడం, నొప్పి, మంట, కొన్నిసార్లు వాపు కూడా వస్తాయి. అది మూత్రపిండాన్ని కప్పి, పెద్దదిగా మారి, పేగు దగ్గరికి పైకి లేచిపోతుంది.

కరోతి తత్ర రుగ్దాహం స్పన్దనోద్వేష్టనాని చ । బిన్దుశశ్చ ప్రవర్తేత మూత్రం బస్తౌ తు పీడితే ॥ ౧,౧౫౮.

అక్కడ నొప్పి, మంట, దడ, మలుపు లాంటి బాధలు కలుగుతాయి. మూత్రపిండాన్ని నొక్కితే, మూత్రం బిందువుల్లా తక్కువగా మాత్రమే వస్తుంది.

ధారావరోధశ్చాప్యేష వాతబస్తిరితి స్మృతః । దుస్తరో దుస్తరతరో ద్వితీయః ప్రబలోఽనిలః ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్ర ప్రవాహం ఆగిపోవడాన్ని 'వాయు మూత్రపిండం' అంటారు. ఇది చాలా కష్టంగా పోవడం. రెండవ, బలమైన వాయువు అయితే మరింత కష్టం.

శకృప్మార్గస్య బస్తేశ్చ వాయురన్తరమాశ్రితః । అష్ఠీలాభం ఘనం గ్రన్థిం కరోత్యచ (బ) లమున్నతమ్ ॥ ౧,౧౫౮.

పేగు, మూత్రపిండం మధ్యలో వాయువు చేరితే, అది గట్టి, ముడివేసిన, పైకి లేచిన ముద్గరంలాంటి గడ్డను తయారుచేస్తుంది.

వాతాష్ఠీలేతి సాత్మానం విష్ణూత్రానిల (తి) సర్గకృత్ । విగుణః కుణ్డలీభూతో బస్తౌ తీవ్రవ్యథోనిలః ॥ ౧,౧౫౮.

దీనిని 'వాయు ముద్గరం' అంటారు. ఇది విష్ణు నాడిలోని వాయువుతో ఏర్పడుతుంది. లోపభూయిష్టంగా, వంపుగా, తీవ్రమైన నొప్పిని మూత్రపిండంలో కలిగిస్తుంది.

ఆబధ్య మూత్రం భ్రమతి సంస్తమ్భోద్వేష్టగౌరవమ్ । మూత్రమల్పాల్పమథవా విముఞ్చతి సకృత్సకృత్ ॥ ౧,౧౫౮.

ఇది మూత్రాన్ని బంధించి, లోపల తిరుగుతూ, కఠినత, మలుపు, భారాన్ని కలిగిస్తుంది. మూత్రం తక్కువ తక్కువగా లేదా కొద్దిసార్లే బయటకు వస్తుంది.

వాతకుణ్డలికేత్యేవ మూత్రం తు విధృతేఽచిరమ్ । న నిరేతి నిరుద్ధం వా మూత్రాతీతం తదల్పరుక్ ॥ ౧,౧౫౮.

దీనిని 'వాయు వలయం' అంటారు. మూత్రం కొద్దిసేపు ఆగిపోతే, అది బయటకు రాదు లేదా అడ్డుపడుతుంది. మూత్రం పోయిన తర్వాత చిన్న నొప్పి ఉంటుంది.

విధారణాత్ప్రతిహతం వాతాదావర్తితం యదా । నాభేరధస్తాదుదరం మూత్రమాపూరయేత్తదా ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రాన్ని ఆపడం వల్ల వాయువు అడ్డుపడి, లోపల తిరుగుతుంటే, నాభి కింద భాగం మూత్రంతో నిండిపోతుంది.

కుర్యాత్తీవ్రరుగాధ్మానమశక్తిం మలసంగ్రహమ్ । తన్మూత్రం జాఠరచ్ఛిద్రవైగుణ్యేనానిలేన వా ॥ ౧,౧౫౮.

దీని వల్ల తీవ్రమైన నొప్పి, పొత్తి, శక్తిలేకపోవడం, మలమూత్రాలు చేరిపోవడం జరుగుతుంది. ఇది కడుపు రంధ్రంలో లోపం వల్ల లేదా వాయువు వల్ల కలుగుతుంది.

ఆక్షిప్తమల్పమూత్రస్య వస్తౌ నాభౌ చ వా మలే । స్థిత్వా ప్లవేచ్ఛనైః పశ్చాత్సరుజం వాథవారుజమ్ ॥ ౧,౧౫౮.

చిన్న మొత్తంలో మూత్రాన్ని బలవంతంగా మూత్రపిండంలో లేదా నాభి దగ్గర ఆపితే, అది అక్కడే ఉండి, బయటకు పోవాలని తపిస్తూ, తర్వాత నొప్పితో లేదా నొప్పిలేకుండా బయటకు వస్తుంది.

మూత్రోత్సర్గం సవిచ్ఛిన్నం తచ్ఛ్రేయో గురుశేఫసోః । అన్తర్వస్తి ముఖే తృష్ణా స్థిరాల్పం సహసా భవేత్ ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్ర ప్రవాహం మధ్యలో ఆగిపోతుంది. ఇది పెద్ద శిశ్నం ఉన్నవారికి కొంత మంచిది. అంతర్మూత్రపిండ入口 వద్ద దాహం, ప్రవాహం స్థిరంగా కానీ తక్కువగా, అకస్మాత్తుగా ఉంటుంది.

అశ్మరీతుల్యరుగ్గ్రన్థిర్మూత్రగ్రన్థిః స ఉచ్యతే । మూత్రితస్య స్త్రియం యాతో వాయునా శుక్రముద్ధృతమ్ ॥ ౧,౧౫౮.

రాయిలాంటి నొప్పితో ఉండే ముడిని మూత్ర ముడి అంటారు. మూత్రం పోయినవాడు లేదా స్త్రీతో సంభోగం చేసినవాడిలో వాయువు శుక్లాన్ని పైకి లేపుతుంది.

స్థానాచ్చ్యుతం మూత్రయతః ప్రాక్పశ్చాద్వా ప్రవర్తతే । భస్మోదకప్రతీకాశం మూత్రశుక్రం తదుచ్యతే ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రం పోయిన తర్వాత శుక్లం తన స్థానం నుండి తప్పిపోతే, అది ముందుగానో, తర్వాతగానో బయటకు వస్తుంది. అప్పుడు మూత్రంలో ఉన్న శుక్లం బూడిద నీటిలా కనిపిస్తుంది.

రూక్షదుర్బలయోర్వాతేనోదావర్తం శకృద్యదా । మూత్రస్రోతోఽనుపర్యేతి సంసృష్టం శకృతా తదా ॥ ౧,౧౫౮.

రూక్షమైనదీ, బలహీనమైనదీ అయిన శరీరంలో వాయువు ప్రభావంతో మలప్రవాహం తిరిగి పోయి, మూత్ర మార్గం ఆపబడినప్పుడు, మలం కలిసిపోతుంది.

మూత్రబిన్దుం తుల్యగన్ధం స్యాద్విఘాతం తమాదిశేత్ । పిత్తవ్యాయామతీక్ష్ణామ్లభోజనాధ్మానకాదిభిః ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్ర బిందువుకు మల వాసనలా ఉండి, పిత్తం, అధిక శ్రమ, మసాలా లేదా పులుపు పదార్థాలు, వాయువు, పొత్తికడుపు వంటి కారణాలతో మూత్ర ప్రవాహం ఆగిపోతుంది.

ప్రవృద్ధవాయునా మూత్రే వస్తిస్థే చైవ దాహకృత్ । మూత్రం వర్తయతే పూర్వం సరక్తం రక్తమేవ వా ॥ ౧,౧౫౮.

వాయువు పెరిగినప్పుడు, మూత్రాశయంలో కాలినట్టుగా బాధ కలిగి, మూత్రం మొదట రక్తం కలిసినట్టు లేదా పూర్తిగా ఎరుపు రంగులో కనిపిస్తుంది.

ఉష్ణం పునః పునః కృచ్ఛ్రాదుష్ణవాతం వదన్తి తమ్ । రూక్షస్య క్లాన్తదేహస్య బస్తిస్థౌ పిత్తమారుతౌ ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రం మళ్లీ మళ్లీ వేడిగా, కష్టంగా బయటకు వస్తుంటే, దాన్ని వేడి వాయువు అంటారు. ఇది రూక్షమైన, అలసిపోయిన శరీరంలో మూత్రాశయంలో పిత్తం, వాయువు కలిసినప్పుడు జరుగుతుంది.

మూత్రక్షయం సరుగ్దాహం జనయేతాం తదాహ్వయమ్ । పిత్తం కఫో ద్వాదపి వా సంహన్యేతేనిలేనచేత్ ॥ ౧,౧౫౮.

ఇవి మూత్రం తగ్గిపోవడం, తీవ్రమైన కాలిన బాధ కలిగిస్తాయి. దీనిని అదే పేరుతో పిలుస్తారు. పిత్తం, కఫం లేదా రెండూ కలిసినా, వాయువు వాటిని అధిగమిస్తుంది.

కృచ్ఛ్రాన్మూత్రం తదా పీతం రక్తం శ్వేతం ఘనం సృజేత్ । సదాహం రోచనాశఙ్ఖచూర్ణవర్ణం భవేచ్చ తత్ ॥ ౧,౧౫౮.

ఆ సమయంలో మూత్రం కష్టంగా, పసుపు, ఎరుపు, తెలుపు లేదా ముదురు రంగులో బయటకు వస్తుంది. ఎప్పుడూ కాలిన బాధతో, దాని రంగు రోచన, శంఖం లేదా పొడి వలె ఉంటుంది.

శుష్కం సమస్తవర్ణం వా మూత్రసాదం వదన్తితమ్ । ఇతి విస్తారతః ప్రోక్తా రోగా మూత్రప్రవర్తితాః ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రం పొడిగా లేదా అన్ని రంగుల్లోనైనా ఉంటే, దాన్ని మూత్ర బలహీనత అంటారు. ఇలా మూత్ర సంబంధిత వ్యాధులను విస్తృతంగా వివరించాము.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౯ ధన్వన్వరిరువాచ । ప్రమేహాణాం నిదానన్తే వక్ష్యేఽహం శృణు సుశ్రుత ! । ప్రమేహా వింశతిస్తత్ర శ్లేష్మణో దశ పిత్తతః ॥ ౧,౧౫౯.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు ప్రమేహాలకు కారణాలు చెబుతాను, శుశ్రుతా! ప్రమేహాలు ఇరవై రకాలుంటాయి: వాటిలో పది కఫం వల్ల, మరికొన్ని పిత్తం వల్ల కలుగుతాయి.

షట్చత్వారోఽనిలాత్తేచ మేదోమత్రకఫావహాః । హారిద్రమేహీ కటుకం హరిద్రాసన్నిభం శకృత్ ॥ ౧,౧౫౯.

వాటిలో నాలుగు, ఆరు వాయువు వల్ల కలుగుతాయి. కొన్నివి మేద, మజ్జ, కఫం వల్ల కలుగుతాయి. హరిద్రమేహి అనే వ్యాధిలో మూత్రం పసుపు వాసనతో, పసుపు వర్ణంలో, మలం కూడా అలాగే ఉంటుంది.

విస్త్రం మాఞ్జిష్ఠమేహేచ మఞ్జిష్ఠా సలిలోపమమ్ । విస్త్రముష్ణం సలవణం రక్తాభ రక్తమేహతః ॥ ౧,౧౫౯.

మంజిష్ఠమేహి వ్యాధిలో మూత్రం నీటిలా ఉంటుంది. విస్ర మంజిష్ఠమేహిలో మూత్రం వేడిగా, ఉప్పుగా, ఎరుపు వర్ణంలో ఉంటుంది. రక్తమేహి వ్యాధిలో మూత్రం రక్తం వలె కనిపిస్తుంది.

వసామేహీ వసామిశ్రం వసాభం మూత్రయేన్ముహుః । మజ్జాభం మజ్జమిశ్రం వా మజ్జమేహీ ముహుర్ముహుః ॥ ౧,౧౫౯.

వసామేహిలో మూత్రం మళ్లీ మళ్లీ కొవ్వు కలిసినట్టు, కొవ్వు వాసనతో బయటకు వస్తుంది. మజ్జామేహిలో మూత్రం మజ్జ కలిసినట్టు, మజ్జ వాసనతో తరచూ బయటకు వస్తుంది.

హస్తీ మత్త ఇవాజస్త్రం మూత్రం వేగవివర్జితమ్ । సలసీకం వివద్ధం చ హస్తిమేహీ ప్రమేహతి ॥ ౧,౧౫౯.

హస్తిమేహిలో మూత్రం ఏ ఒత్తిడి లేకుండా, మందంగా, అంటుకునేలా బయటకు వస్తుంది. దీనిని ఏనుగు వంటి ప్రమేహం అంటారు.

మధుమేహీ మధుసమం జాయతే స కిల ద్విధా । క్రుద్ధే ధాతుక్షయాద్వాయౌ దోషావృతపథే యదా ॥ ౧,౧౫౯.

మధుమేహిలో మూత్రం తేనెలా ఉంటుంది. ఇది రెండు రకాలుగా ఉంటుంది. ధాతువులు తగ్గినప్పుడు లేదా వాయువు మార్గాలు ఆపినప్పుడు కలుగుతుంది.

ఆవృతో దోషలిఙ్గాని సోఽనిమిత్తం ప్రదర్శయేత్ । క్షణాత్క్షీణః క్షణాత్పూర్ణో భజతే కృచ్ఛ్రసాఘ్యతామ్ ॥ ౧,౧౫౯.

దోషాలు ఆపబడినప్పుడు, అవి కారణం లేకుండా లక్షణాలు చూపిస్తాయి. ఒక్కోసారి శరీరం బలహీనంగా, ఒక్కోసారి నిండుగా ఉండి, ఈ వ్యాధి నయం కావడం చాలా కష్టం.

కాలేనోపేక్షితః సర్వోహ్యాయాతి మధుమేహతామ్ । మధురం యచ్చ మేహేషు ప్రాయో మధ్వివ మేహతి ॥ ౧,౧౫౯.

కాలక్రమంలో ఈ వ్యాధులను పట్టించుకోకపోతే, అవన్నీ మధుమేహంగా మారతాయి. ప్రమేహాలలో ఎక్కువగా మూత్రం తేనె వాసనతో, తియ్యగా ఉంటుంది.

సర్వే తే మధుమేహాఖ్యా మాధుర్యాచ్చ తనోర్యతః । అవిపాకోఽరుచిశ్ఛర్దిర్నిద్రా కాసః సపీనసః ॥ ౧,౧౫౯.

శరీరంలో తియ్యదనం వల్ల వీటన్నింటినీ మధుమేహం అంటారు. అజీర్ణం, రుచిలేకపోవడం, వాంతులు, నిద్రలేమి, దగ్గు, ముక్కు ముడుచుకుపోవడం వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి.