గరుడపురాణమ్

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౮ ధన్వన్తరిరువాచ । అథాతో మూత్రఘాతస్య నిదానం శృణు సుశ్రుత । బస్తిబస్తిశిరోమేఢ్రకటీవృషణపాయు చ ॥ ౧,౧౫౮.

ధన్వంతరి ఇలా చెప్పాడు: సుశ్రుతా! ఇప్పుడు మూత్ర ఘాతానికి కారణాలు విను. మూత్రాశయం, మూత్రాశయ ద్వారం, లింగం, నడుం, వృషణాలు, గుదము — ఇవన్నీ కలిసే భాగాలు.

ఏకసంవహనాః ప్రోక్తా గుదాస్థివివరాశ్రయాః । అధోముఖోఽపి బస్తిర్హి మూత్రవాహిశిరాముఖైః ॥ ౧,౧౫౮.

ఈ అవయవాలు ఒక్కో మార్గంలో కలిసిపోతూ, గుదము, ఎముకల మధ్య ఉన్న ఖాళీలలో ఉంటాయి. మూత్రాశయం కూడా మూత్ర నాళాల ద్వారాలతో క్రిందకు చూస్తూ ఉంటుంది.

పార్శ్వేభ్యః పూర్యతే శ్లక్ష్ణై (సూక్ష్మైః) స్యన్దమానైరనారతమ్ । తైస్తైరేవ ప్రవిశ్యైవన్దోషాన్కువన్తి వింశతిమ్ ॥ ౧,౧౫౮.

పక్కల నుండి సన్నని ప్రవాహాలు ఎప్పుడూ మూత్రాశయాన్ని నింపుతుంటాయి. అవే లోపలికి ప్రవేశించి, ఇరవై రకాల దోషాలను కలిగిస్తాయి.

మూత్రాఘాతః ప్రమేహశ్చ కృచ్ఛ్రాన్మర్మ సమాశ్రయేత్ । బస్తివఙ్క్షణమేఢ్రార్తియుక్తోల్పాల్పం ముహుర్ముహుః ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్ర ఘాతం, మధుమేహం రెండూ తీవ్రమైనవి, ఇవి ముఖ్యమైన అవయవాలను బాధిస్తాయి. మూత్రాశయం, వంక్షణం, లింగంలో తేలికపాటి కానీ తరచూ వచ్చే నొప్పి కలుగుతుంది.

మూత్రాణ్యావాతజే కృచ్ఛ్రపీత్తే పీతం సదాహరుక్ । రక్తం వా కఫజో బస్తిమేఢ్రగౌరవశోథవాన్ ॥ ౧,౧౫౮.

వాయు కారణంగా మూత్రం తక్కువగా వస్తుంది; పిత్తం వల్ల పసుపు రంగులో ఉండి ఎప్పుడూ కాలుతున్నట్లుగా ఉంటుంది; కఫం వల్ల మూత్రంలో రక్తం కలిగి, మూత్రాశయం, లింగంలో బరువు, వాపు కలుగుతాయి.

సపిచ్ఛం సనిరుద్ధం చ సర్వైః సర్వాత్మకం మలైః । యదా వాయుర్ముఖం బస్తేర్వ్యావర్త్య పారిశోషయన్ ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రం లేబు లాగా, ఆపబడినట్లుగా, అన్ని మలాలతో కలిసిపోతుంది. వాయువు మూత్రాశయ ద్వారం మూసి, లోపల ఎండబెట్టినప్పుడు —

మూత్రం సపిత్తం సకఫం సశుక్రం వా తదా క్రమాత్ । సంజాయతేఽశ్మరీ ఘోరా పిత్తం గోరివ రోచనా ॥ ౧,౧౫౮.

అప్పుడు మూత్రం పిత్తం, కఫం, శుక్లంతో కలిసిపోతూ, క్రమంగా భయంకరమైన మూత్రాశ్మరి ఏర్పడుతుంది. అది ఆవు పిత్తంలా పసుపు రంగులో ఉంటుంది.

శ్లేష్మాశ్రయా చ సర్వా స్యాదథాస్యాః పూర్వలక్షణమ్ । బస్త్యాధ్మానం తదాసన్నదేశోహి పరితోఽతిరుక్ ॥ ౧,౧౫౮.

ఇవి అన్నీ కఫం ఆధారంగా ఉంటాయి. దీని తొలి లక్షణం మూత్రాశయం ఊపిరితిత్తులా వాపు రావడం, బాధిత ప్రాంతం చుట్టూ తీవ్రమైన నొప్పి కలగడం.

బస్తౌ చ మూత్రసఙ్గిత్వం మూత్రకృచ్ఛ్రం జ్వరోఽరుచిః । సామాన్యలిఙ్గం రుఙ్నాభిసీవనీబస్తిమూర్ధసు ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రాశయంలో మూత్రం ఆగిపోవడం, మూత్ర విసర్జనలో నొప్పి, జ్వరం, ఆకలి లేకపోవడం — ఇవి సాధారణ లక్షణాలు. నాభి, మలద్వారం, మూత్రాశయం, తలలో నొప్పి ఉంటుంది.

విస్తీర్ణవా సం మూత్రం స్యాత్తథా మార్గనిరోధనే । బద్ధం బద్ధ్వా సుఖం మేహేదచ్ఛం గోమేదకోపమమ్ ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్ర మార్గం తెరిచి ఉంటే మూత్రం ఎక్కువగా వస్తుంది. మార్గం మూసుకుపోతే, కష్టంగా, స్పష్టంగా, గోమేదక రత్నంలా నిర్మలంగా వస్తుంది.

తత్సంక్షోభాద్భవేత్సాసృఙ్మాంసమధ్వని రుగ్భవేత్ । తత్ర బాతాభిసృత్యార్తోదన్తాన్ ఖాదతి వేపతే ॥ ౧,౧౫౮.

ఆందోళన వల్ల మార్గంలో రక్తం, మాంసంతో కూడిన నొప్పి కలుగుతుంది. అప్పుడు వాయువు బాధించినవాడు పళ్ళను కరుచుకుంటూ, కంపించిపోతాడు.

గృహ్ణాతి మేహనం నాభిం పీడయత్యతిలక్షణమ్ । సానిలం ముఞ్చతి శకృన్ముహుర్మేహతి బిన్దుశః ॥ ౧,౧౫౮.

తన లింగాన్ని, నాభిని పట్టుకొని తీవ్రమైన బాధ అనుభవిస్తాడు. వాయువు కారణంగా తరచూ మలం విడిచిపెడుతూ, మూత్రాన్ని చుక్క చుక్కగా విసర్జిస్తాడు.

శ్యామరూక్షాశ్మరీ చాస్య స్యాచ్చితా కణ్టకైరివ । పిత్తేన దహ్యతే బస్తిః పచ్యమాన ఇవోష్ణవాన్ ॥ ౧,౧౫౮.

ఆశ్మరి నలుపు, పొడిగా, కొన్నిసార్లు ముల్లు లాంటిదిగా ఉంటుంది. పిత్తం వల్ల మూత్రాశయం వేడిగా కాలుతున్నట్లుగా మండిపోతుంది.

భల్లాతకాస్థిసంస్థానా రక్తా పీతా సితాశ్మరా । బస్తిర్నిస్తుద్యత ఇవ శ్లేష్మణా శీతలో గురుః ॥ ౧,౧౫౮.

ఆశ్మరి భల్లాతక విత్తనం లాగా, ఎరుపు, పసుపు లేదా తెలుపు రంగులో ఉంటుంది. కఫం మూత్రాశయాన్ని నొక్కి, చల్లగా, బరువుగా చేస్తుంది.

అశ్మరీ మహతీ శ్లక్ష్ణా మధువర్ణాథ వా సితా । ఏతా భవన్తి బాలనాం తేషామేవ చ భూయసామ్ ॥ ౧,౧౫౮.

పిల్లల్లో పెద్దది, మృదువుగా, తేనె రంగు లేదా తెలుపు రంగులో ఆశ్మరి ఏర్పడుతుంది. వీరిలో ఎక్కువ మందికి ఇది కనిపిస్తుంది.

ఆశయోపచయాల్పత్వాద్గహణాహరణే సుఖీ । సుక్రాశ్మరీ తు మహతీ జాయతే శుక్రధారణాత్ ॥ ౧,౧౫౮.

నాళం చిన్నదిగా ఉండటం వల్ల, లోపలికి తీసుకోవడం, బయటకు పంపడం సులభంగా ఉండి, మనిషికి ఎలాంటి ఇబ్బంది ఉండదు. కానీ శుక్లాన్ని ఆపుకుంటే, అది పెద్ద రాయి లాంటి గడ్డగా మారుతుంది.

స్థానచ్యుతమభుక్తం వా అణ్డయోరన్తరేఽనిలః । శోషయత్యుపసంగృహ్య శుక్రం తచ్ఛుక్రమశ్మరీ ॥ ౧,౧౫౮.

శుక్లం తన స్థానం నుండి తప్పిపోతే లేదా బయటకు పోనివ్వకపోతే, వాయువు అండాల మధ్యలోకి వెళ్లి, ఆ శుక్లాన్ని ఎండబెట్టి, అది రాయి లా మారిపోతుంది.

బస్తిరుక్కృచ్ఛ్రమూత్రత్వం శుక్లా శ్వయథుకారిణీ । తస్యాముత్పన్నమాత్రాయాం శుష్కమేత్య విలీయతే ॥ ౧,౧౫౮.

దీనివల్ల మూత్రపిండంలో నొప్పి, మూత్రం పోవడంలో కష్టం, వాపు వస్తాయి. అది ఏర్పడిన వెంటనే ఎండిపోయి కరిగిపోతుంది.

పీడితే జ్వరకాసేఽస్మిన్నశ్మర్యేవ చ శర్కరా । అసౌ వా వాయునా భిన్నా సా త్వస్మిన్నములోమగే ॥ ౧,౧౫౮.

ఇలా బాధపడితే జ్వరం, దగ్గు వస్తాయి. అప్పుడు ఆ రాయి చిన్న చిన్న రేవు ముక్కలాగా ఉంటుంది. లేదా వాయువు వల్ల పగిలి, వెనుకకు పోతుంది.

నిరేతి సహ మూత్రేణ ప్రతిలోమే విపచ్యతే । మూత్రసంధారణం కుర్యాత్క్రుద్ధో బస్తేర్ముఖే మరుత్ ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రంతో కలిసి బయటకు వస్తుంది. లేదా ప్రవాహానికి విరుద్ధంగా పోయి కరిగిపోతుంది. మూత్రపిండ入口 వద్ద వాయువు కోపంగా ఉన్నప్పుడు, మూత్రం ఆగిపోతుంది.

మూత్రసఙ్గం రుజం కణ్డూం కదాచిచ్చ సువామతః । ప్రచ్ఛాద్య బస్తిముద్ధృత్య గర్మాన్తం స్థూలవిప్లుతామ్ ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రం ఆగిపోవడం, నొప్పి, మంట, కొన్నిసార్లు వాపు కూడా వస్తాయి. అది మూత్రపిండాన్ని కప్పి, పెద్దదిగా మారి, పేగు దగ్గరికి పైకి లేచిపోతుంది.

కరోతి తత్ర రుగ్దాహం స్పన్దనోద్వేష్టనాని చ । బిన్దుశశ్చ ప్రవర్తేత మూత్రం బస్తౌ తు పీడితే ॥ ౧,౧౫౮.

అక్కడ నొప్పి, మంట, దడ, మలుపు లాంటి బాధలు కలుగుతాయి. మూత్రపిండాన్ని నొక్కితే, మూత్రం బిందువుల్లా తక్కువగా మాత్రమే వస్తుంది.

ధారావరోధశ్చాప్యేష వాతబస్తిరితి స్మృతః । దుస్తరో దుస్తరతరో ద్వితీయః ప్రబలోఽనిలః ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్ర ప్రవాహం ఆగిపోవడాన్ని 'వాయు మూత్రపిండం' అంటారు. ఇది చాలా కష్టంగా పోవడం. రెండవ, బలమైన వాయువు అయితే మరింత కష్టం.

శకృప్మార్గస్య బస్తేశ్చ వాయురన్తరమాశ్రితః । అష్ఠీలాభం ఘనం గ్రన్థిం కరోత్యచ (బ) లమున్నతమ్ ॥ ౧,౧౫౮.

పేగు, మూత్రపిండం మధ్యలో వాయువు చేరితే, అది గట్టి, ముడివేసిన, పైకి లేచిన ముద్గరంలాంటి గడ్డను తయారుచేస్తుంది.

వాతాష్ఠీలేతి సాత్మానం విష్ణూత్రానిల (తి) సర్గకృత్ । విగుణః కుణ్డలీభూతో బస్తౌ తీవ్రవ్యథోనిలః ॥ ౧,౧౫౮.

దీనిని 'వాయు ముద్గరం' అంటారు. ఇది విష్ణు నాడిలోని వాయువుతో ఏర్పడుతుంది. లోపభూయిష్టంగా, వంపుగా, తీవ్రమైన నొప్పిని మూత్రపిండంలో కలిగిస్తుంది.

ఆబధ్య మూత్రం భ్రమతి సంస్తమ్భోద్వేష్టగౌరవమ్ । మూత్రమల్పాల్పమథవా విముఞ్చతి సకృత్సకృత్ ॥ ౧,౧౫౮.

ఇది మూత్రాన్ని బంధించి, లోపల తిరుగుతూ, కఠినత, మలుపు, భారాన్ని కలిగిస్తుంది. మూత్రం తక్కువ తక్కువగా లేదా కొద్దిసార్లే బయటకు వస్తుంది.

వాతకుణ్డలికేత్యేవ మూత్రం తు విధృతేఽచిరమ్ । న నిరేతి నిరుద్ధం వా మూత్రాతీతం తదల్పరుక్ ॥ ౧,౧౫౮.

దీనిని 'వాయు వలయం' అంటారు. మూత్రం కొద్దిసేపు ఆగిపోతే, అది బయటకు రాదు లేదా అడ్డుపడుతుంది. మూత్రం పోయిన తర్వాత చిన్న నొప్పి ఉంటుంది.

విధారణాత్ప్రతిహతం వాతాదావర్తితం యదా । నాభేరధస్తాదుదరం మూత్రమాపూరయేత్తదా ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రాన్ని ఆపడం వల్ల వాయువు అడ్డుపడి, లోపల తిరుగుతుంటే, నాభి కింద భాగం మూత్రంతో నిండిపోతుంది.

కుర్యాత్తీవ్రరుగాధ్మానమశక్తిం మలసంగ్రహమ్ । తన్మూత్రం జాఠరచ్ఛిద్రవైగుణ్యేనానిలేన వా ॥ ౧,౧౫౮.

దీని వల్ల తీవ్రమైన నొప్పి, పొత్తి, శక్తిలేకపోవడం, మలమూత్రాలు చేరిపోవడం జరుగుతుంది. ఇది కడుపు రంధ్రంలో లోపం వల్ల లేదా వాయువు వల్ల కలుగుతుంది.