గరుడపురాణమ్

మూర్ఛా శిరోరువిష్టమ్భః శ్వయథుః కరపాదయోః । తన్ద్రానిలాత్తాలుశోషస్తిమిరం కర్ణయోః స్వనః ॥ ౧,౧౫౭.

మూర్చ, తల, తొడల్లో బరువు, చేతులు కాళ్లలో వాపు, వాయువుతో మత్తు, నోరు ఎండిపోవడం, కళ్ల ముందు చీకటి, చెవుల్లో మోగడం కలుగుతాయి.

పార్శ్వోరువఙ్క్షణగ్రీవారుజా తీక్ష్ణవిషూచికా । రుగ్ణేషు వృద్ధిః సర్వషు క్షుత్తృష్ణాపరిహర్త్రికా ॥ ౧,౧౫౭.

పక్కవైపు, మడిమ, మెడలో నొప్పి, తీవ్రమైన పేగు నొప్పి, రోగుల్లో అన్ని లక్షణాలు పెరగడం, ఆకలి దాహం తీరకపోవడం జరుగుతుంది.

జీర్ణేజీర్యతి చాధ్మానం భుక్తే స్వాస్థ్యం సమశ్నుతే । వాతాద్ధృద్రోగగుల్మార్శఃప్లీహపాణ్డురశఙ్కితాః ॥ ౧,౧౫౭.

జీర్ణమైనప్పుడు కడుపు ఉబ్బుతుంది; తినిన తరువాత ఆరోగ్యం లభిస్తుంది; వాయువు వల్ల హృదయ వ్యాధి, గుద్దులో గడ్డలు, మలవిసర్జనలో నొప్పి, ప్లీహా వ్యాధి, పాండురోగం వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.

చిరాద్దుః ఖం ద్రవం శుష్కం తున్దారం శబ్దఫేనవత్ । పునః పునః సృజేద్వర్చం పాయురుచ్ఛ్వాసకాసవాన్ ॥ ౧,౧౫౭.

చిరకాలానికి మలం పల్చగా, ద్రవంగా, పొడిగా, గట్టిగా, శబ్దంతో, నురుగుతో వస్తుంది; మళ్లీ మళ్లీ మలం పోవడం, గుద్దులో ఇబ్బంది, ఊపిరాడకపోవడం, దగ్గు కలుగుతాయి.

పీతేన పీతనీలాభం పీతాభం సృజతి ద్రవమ్ । పూత్యమ్లోద్గారహృత్కణ్ఠదాహారుచితృడర్దితః ॥ ౧,౧౫౭.

పసుపు లేదా పసుపు-నీలం రంగుతో ద్రవ మలం పోతుంది; పాడైన పుల్లటి డక్కులు, గుండె, గొంతులో మంట, ఆకలి లేకపోవడం, దాహం, నొప్పి ఉంటాయి.

శ్లేష్మణా పచ్యతే దుఃఖే మనశ్ఛర్దిరరోచకః । ఆస్యోపదాహనిష్ఠీవకాసహృల్లాసపీనసాః ॥ ౧,౧౫౭.

శ్లేష్మం వల్ల జీర్ణం బాధాకరంగా ఉంటుంది, మనస్సు వాంతి వేస్తుంది, వాంతులు, ఆకలి లేకపోవడం, నోటిలో అంటుకునే లాలాజలం, ఉమ్మి, దగ్గు, గుండె దడ, జలుబు ఉంటాయి.

హృదయం మన్యతే స్త్యానముదరం స్తిమితం గురు । ఉద్గారో దుష్టమధురః సదనం సప్రహర్షణమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

హృదయం గట్టిగా అనిపిస్తుంది, కడుపు మందంగా, బరువుగా ఉంటుంది, డక్కులు చెడుగా, తీపిగా ఉంటాయి, బలహీనత, కొన్నిసార్లు ఉల్లాసం కలుగుతుంది.

సమ్భిన్నశ్లేష్మసంశ్లిష్టగురుచామ్లైః (వర్చః) ప్రవర్తచమ్ । అకృశస్యాపి దౌర్బల్యం సర్వజే సర్వదర్శనమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

విసర్జనంలో మలము కలిసిపోయి, అంటుగా, బరువుగా లేదా పుల్లగా ఉంటే, శరీరం క్షీణించకపోయినా, బలహీనత కలిగి అన్ని రకాల వ్యాధులు, లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

విభాగేఽఙ్గస్య యే ప్రోక్తా పిపాసాద్యాస్త్రయో మలాః । తేఽప్యస్య గ్రహణీదోషాః సమన్తేష్వస్తి కారణమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

శరీర విభాగంలో చెప్పిన దాహం మొదలైన మూడు మలాలు కూడా, గ్రహణీ లోపాల వల్లే వస్తాయి; ఇవి ఎక్కడైనా కారణంగా ఉంటాయి.

వాతవ్యాధ్యశ్మరీకుష్ఠమేహోదరభగన్దరమ్ । అర్శాంసి గ్రహణీత్యష్టౌ మహారోగాః సుదుస్తరాః ॥ ౧,౧౫౭.

వాయువ్యాధి, మూత్రాశ్మరి, కుష్టు, మధుమేహం, పొట్ట ఊపిరితిత్తులు, దుర్గంధం, మలబద్దకం, గ్రహణీ — ఈ ఎనిమిది మహావ్యాధులు చాలా కష్టంగా పోతాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౮ ధన్వన్తరిరువాచ । అథాతో మూత్రఘాతస్య నిదానం శృణు సుశ్రుత । బస్తిబస్తిశిరోమేఢ్రకటీవృషణపాయు చ ॥ ౧,౧౫౮.

ధన్వంతరి ఇలా చెప్పాడు: సుశ్రుతా! ఇప్పుడు మూత్ర ఘాతానికి కారణాలు విను. మూత్రాశయం, మూత్రాశయ ద్వారం, లింగం, నడుం, వృషణాలు, గుదము — ఇవన్నీ కలిసే భాగాలు.

ఏకసంవహనాః ప్రోక్తా గుదాస్థివివరాశ్రయాః । అధోముఖోఽపి బస్తిర్హి మూత్రవాహిశిరాముఖైః ॥ ౧,౧౫౮.

ఈ అవయవాలు ఒక్కో మార్గంలో కలిసిపోతూ, గుదము, ఎముకల మధ్య ఉన్న ఖాళీలలో ఉంటాయి. మూత్రాశయం కూడా మూత్ర నాళాల ద్వారాలతో క్రిందకు చూస్తూ ఉంటుంది.

పార్శ్వేభ్యః పూర్యతే శ్లక్ష్ణై (సూక్ష్మైః) స్యన్దమానైరనారతమ్ । తైస్తైరేవ ప్రవిశ్యైవన్దోషాన్కువన్తి వింశతిమ్ ॥ ౧,౧౫౮.

పక్కల నుండి సన్నని ప్రవాహాలు ఎప్పుడూ మూత్రాశయాన్ని నింపుతుంటాయి. అవే లోపలికి ప్రవేశించి, ఇరవై రకాల దోషాలను కలిగిస్తాయి.

మూత్రాఘాతః ప్రమేహశ్చ కృచ్ఛ్రాన్మర్మ సమాశ్రయేత్ । బస్తివఙ్క్షణమేఢ్రార్తియుక్తోల్పాల్పం ముహుర్ముహుః ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్ర ఘాతం, మధుమేహం రెండూ తీవ్రమైనవి, ఇవి ముఖ్యమైన అవయవాలను బాధిస్తాయి. మూత్రాశయం, వంక్షణం, లింగంలో తేలికపాటి కానీ తరచూ వచ్చే నొప్పి కలుగుతుంది.

మూత్రాణ్యావాతజే కృచ్ఛ్రపీత్తే పీతం సదాహరుక్ । రక్తం వా కఫజో బస్తిమేఢ్రగౌరవశోథవాన్ ॥ ౧,౧౫౮.

వాయు కారణంగా మూత్రం తక్కువగా వస్తుంది; పిత్తం వల్ల పసుపు రంగులో ఉండి ఎప్పుడూ కాలుతున్నట్లుగా ఉంటుంది; కఫం వల్ల మూత్రంలో రక్తం కలిగి, మూత్రాశయం, లింగంలో బరువు, వాపు కలుగుతాయి.

సపిచ్ఛం సనిరుద్ధం చ సర్వైః సర్వాత్మకం మలైః । యదా వాయుర్ముఖం బస్తేర్వ్యావర్త్య పారిశోషయన్ ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రం లేబు లాగా, ఆపబడినట్లుగా, అన్ని మలాలతో కలిసిపోతుంది. వాయువు మూత్రాశయ ద్వారం మూసి, లోపల ఎండబెట్టినప్పుడు —

మూత్రం సపిత్తం సకఫం సశుక్రం వా తదా క్రమాత్ । సంజాయతేఽశ్మరీ ఘోరా పిత్తం గోరివ రోచనా ॥ ౧,౧౫౮.

అప్పుడు మూత్రం పిత్తం, కఫం, శుక్లంతో కలిసిపోతూ, క్రమంగా భయంకరమైన మూత్రాశ్మరి ఏర్పడుతుంది. అది ఆవు పిత్తంలా పసుపు రంగులో ఉంటుంది.

శ్లేష్మాశ్రయా చ సర్వా స్యాదథాస్యాః పూర్వలక్షణమ్ । బస్త్యాధ్మానం తదాసన్నదేశోహి పరితోఽతిరుక్ ॥ ౧,౧౫౮.

ఇవి అన్నీ కఫం ఆధారంగా ఉంటాయి. దీని తొలి లక్షణం మూత్రాశయం ఊపిరితిత్తులా వాపు రావడం, బాధిత ప్రాంతం చుట్టూ తీవ్రమైన నొప్పి కలగడం.

బస్తౌ చ మూత్రసఙ్గిత్వం మూత్రకృచ్ఛ్రం జ్వరోఽరుచిః । సామాన్యలిఙ్గం రుఙ్నాభిసీవనీబస్తిమూర్ధసు ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రాశయంలో మూత్రం ఆగిపోవడం, మూత్ర విసర్జనలో నొప్పి, జ్వరం, ఆకలి లేకపోవడం — ఇవి సాధారణ లక్షణాలు. నాభి, మలద్వారం, మూత్రాశయం, తలలో నొప్పి ఉంటుంది.

విస్తీర్ణవా సం మూత్రం స్యాత్తథా మార్గనిరోధనే । బద్ధం బద్ధ్వా సుఖం మేహేదచ్ఛం గోమేదకోపమమ్ ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్ర మార్గం తెరిచి ఉంటే మూత్రం ఎక్కువగా వస్తుంది. మార్గం మూసుకుపోతే, కష్టంగా, స్పష్టంగా, గోమేదక రత్నంలా నిర్మలంగా వస్తుంది.

తత్సంక్షోభాద్భవేత్సాసృఙ్మాంసమధ్వని రుగ్భవేత్ । తత్ర బాతాభిసృత్యార్తోదన్తాన్ ఖాదతి వేపతే ॥ ౧,౧౫౮.

ఆందోళన వల్ల మార్గంలో రక్తం, మాంసంతో కూడిన నొప్పి కలుగుతుంది. అప్పుడు వాయువు బాధించినవాడు పళ్ళను కరుచుకుంటూ, కంపించిపోతాడు.

గృహ్ణాతి మేహనం నాభిం పీడయత్యతిలక్షణమ్ । సానిలం ముఞ్చతి శకృన్ముహుర్మేహతి బిన్దుశః ॥ ౧,౧౫౮.

తన లింగాన్ని, నాభిని పట్టుకొని తీవ్రమైన బాధ అనుభవిస్తాడు. వాయువు కారణంగా తరచూ మలం విడిచిపెడుతూ, మూత్రాన్ని చుక్క చుక్కగా విసర్జిస్తాడు.

శ్యామరూక్షాశ్మరీ చాస్య స్యాచ్చితా కణ్టకైరివ । పిత్తేన దహ్యతే బస్తిః పచ్యమాన ఇవోష్ణవాన్ ॥ ౧,౧౫౮.

ఆశ్మరి నలుపు, పొడిగా, కొన్నిసార్లు ముల్లు లాంటిదిగా ఉంటుంది. పిత్తం వల్ల మూత్రాశయం వేడిగా కాలుతున్నట్లుగా మండిపోతుంది.

భల్లాతకాస్థిసంస్థానా రక్తా పీతా సితాశ్మరా । బస్తిర్నిస్తుద్యత ఇవ శ్లేష్మణా శీతలో గురుః ॥ ౧,౧౫౮.

ఆశ్మరి భల్లాతక విత్తనం లాగా, ఎరుపు, పసుపు లేదా తెలుపు రంగులో ఉంటుంది. కఫం మూత్రాశయాన్ని నొక్కి, చల్లగా, బరువుగా చేస్తుంది.

అశ్మరీ మహతీ శ్లక్ష్ణా మధువర్ణాథ వా సితా । ఏతా భవన్తి బాలనాం తేషామేవ చ భూయసామ్ ॥ ౧,౧౫౮.

పిల్లల్లో పెద్దది, మృదువుగా, తేనె రంగు లేదా తెలుపు రంగులో ఆశ్మరి ఏర్పడుతుంది. వీరిలో ఎక్కువ మందికి ఇది కనిపిస్తుంది.

ఆశయోపచయాల్పత్వాద్గహణాహరణే సుఖీ । సుక్రాశ్మరీ తు మహతీ జాయతే శుక్రధారణాత్ ॥ ౧,౧౫౮.

నాళం చిన్నదిగా ఉండటం వల్ల, లోపలికి తీసుకోవడం, బయటకు పంపడం సులభంగా ఉండి, మనిషికి ఎలాంటి ఇబ్బంది ఉండదు. కానీ శుక్లాన్ని ఆపుకుంటే, అది పెద్ద రాయి లాంటి గడ్డగా మారుతుంది.

స్థానచ్యుతమభుక్తం వా అణ్డయోరన్తరేఽనిలః । శోషయత్యుపసంగృహ్య శుక్రం తచ్ఛుక్రమశ్మరీ ॥ ౧,౧౫౮.

శుక్లం తన స్థానం నుండి తప్పిపోతే లేదా బయటకు పోనివ్వకపోతే, వాయువు అండాల మధ్యలోకి వెళ్లి, ఆ శుక్లాన్ని ఎండబెట్టి, అది రాయి లా మారిపోతుంది.

బస్తిరుక్కృచ్ఛ్రమూత్రత్వం శుక్లా శ్వయథుకారిణీ । తస్యాముత్పన్నమాత్రాయాం శుష్కమేత్య విలీయతే ॥ ౧,౧౫౮.

దీనివల్ల మూత్రపిండంలో నొప్పి, మూత్రం పోవడంలో కష్టం, వాపు వస్తాయి. అది ఏర్పడిన వెంటనే ఎండిపోయి కరిగిపోతుంది.

పీడితే జ్వరకాసేఽస్మిన్నశ్మర్యేవ చ శర్కరా । అసౌ వా వాయునా భిన్నా సా త్వస్మిన్నములోమగే ॥ ౧,౧౫౮.

ఇలా బాధపడితే జ్వరం, దగ్గు వస్తాయి. అప్పుడు ఆ రాయి చిన్న చిన్న రేవు ముక్కలాగా ఉంటుంది. లేదా వాయువు వల్ల పగిలి, వెనుకకు పోతుంది.