గరుడపురాణమ్

పిచ్ఛిలం తత్రానుసారమల్పాల్పం సప్రవాహికమ్ । సరోమహర్పః సేక్లేశో గురుబస్తిగుదోదరః ॥ ౧,౧౫౭.

అక్కడ మలం లేపనంలా మెత్తగా, తక్కువగా, ప్రవాహంగా వస్తుంది; ఇది వెంట్రుకలు ఊడిపోవడం, తీవ్రమైన అసౌకర్యం, మూత్రాశయం, గుదము, కడుపు బరువుగా మారడం కలిగిస్తుంది.

కృతేఽప్యకృతసఙ్గశ్చ సర్వాత్మా సర్వలక్షణః । భయేన క్షుభితే చిత్తే శాయితే ద్రావయేత్స (చ్ఛ) కృత్ ॥ ౧,౧౫౭.

జీర్ణం అయినా, సరిగ్గా జీర్ణం కాకపోతే, అది శరీరమంతటా లక్షణాలతో కలుగుతుంది; భయంతో మనస్సు కలవరపడినప్పుడు, పడుకున్నపుడు అది బయటకు పోతుంది.

వాయుస్తతో నివార్యేత క్షిప్రముష్ణం ద్రవం ప్లవమ్ । వాతపిత్తే సమం లిఙ్గమాహుస్తద్వచ్చ శోకతః ॥ ౧,౧౫౭.

అప్పుడప్పుడు వాయువు వేగంగా ఆపాలి, వేడిగా, ద్రవంగా, తేలికగా ఉండే పదార్థాలతో; వాయు, పిత్త వ్యాధుల్లో లక్షణాలు ఒకేలా ఉంటాయి, అలాగే దుఃఖంలో కూడా అలా జరుగుతుంది.

అతీసారః సమాసేన ద్వేధా సామో నిరామకః । సాసృగ్జాతం రసద్రోగో గౌరవాదప్సు ముఞ్చతి? । శకృద్దుర్గన్ధమాటోపవిష్టమ్భార్తిప్రసేకినః ॥ ౧,౧౫౭.

సారాంశంగా, అతిసారం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది: మలినంతో కూడినది, మలినం లేనిది; రక్తంతో కలిసినప్పుడు అది రస సంబంధ వ్యాధి, బరువుతో నీటిలో విడిపోతుంది; మలం దుర్వాసనతో, శబ్దంతో, ఆపబడినట్టు, నొప్పితో ఉంటుంది.

విపరీతో నిరామస్తు కఫాత్కోఽపి న మజ్జతి । అతీసారేషు యో నాతి యత్నవాన్ గ్రహణీగదః ॥ ౧,౧౫౭.

విపరీతంగా, మలినం లేని మలం శ్లేష్మతో కలిగి ఉంటుంది, కానీ నీటిలో మునగదు; అతిసారాల్లో జాగ్రత్తగా లేని వారు గ్రహణీ వ్యాధికి గురవుతారు.

తస్య స్యాదగ్నినిర్వాణకార్యైరత్యర్థసఞ్చితైః । సామం శకృన్నిరామం వా జీర్ణం యేనాతిసార్యతే ॥ ౧,౧౫౭.

ఆయనకు అగ్ని శక్తిని తగ్గించే కారణాలు ఎక్కువగా చేరినప్పుడు, మలం మలినంగా లేదా స్వచ్ఛంగా ఉన్నా, జీర్ణమై, తరువాత అతిసారంగా బయటకు పోతుంది.

సోఽతిసారోఽతిసరణా దాశుకారీః స్వభావతః । సామంశీర్ణమజీర్ణేన జీర్ణే పక్వం తు నైవ చ ॥ ౧,౧౫౭.

ఈ అతిసారం సహజంగా ఎక్కువగా మలం పోవడం కలిగిస్తుంది; మలినంతో కలిసినప్పుడు అది జీర్ణం కానిది, జీర్ణమైనప్పుడు అలా ఉండదు.

చిరకృద్గ్రహణీదోషః సఞ్చయాంశ్చోపవేశయేత్ । అకస్మాద్వారసుర్వేధమకస్మాత్సన్ధినీముహుః? । స చతుర్ధా పృథగ్దోషైః సన్నిపాతాచ్చ జాయతే ॥ ౧,౧౫౭.

చిరకాలంగా ఉన్న గ్రహణీ దోషం మలాన్ని నిలిపివేసి, ఉపవాసానికి దారి తీస్తుంది; కొన్నిసార్లు అకస్మాత్తుగా కంపనం, మరికొన్నిసార్లు జాయింట్లలో నొప్పి కలుగుతుంది; ఇది నాలుగు విధాలుగా, వేర్వేరు దోషాల వల్ల, లేదా అవన్నీ కలిసినప్పుడు కలుగుతుంది.

ప్రాగ్రూపాఙ్గస్య సదనం చిరాత్పవన అల్పకః । ప్రసేకో వక్త్రవైరస్యమరుచిస్తృట్శ్రమోభ్రమః ॥ ౧,౧౫౭.

ప్రారంభ లక్షణాలు: అవయవాల్లో బలహీనత, దీర్ఘకాల వాయువు, తక్కువగా నోరు తడిపోవడం, నోటిలో రుచి లేకపోవడం, ఆకలి లేకపోవడం, దాహం, అలసట, తలనొప్పి.

ఆబ (న) ద్ధోదరతా ఛర్దిః కర్ణకేఽప్యనుకూజకమ్ । సామాన్యలక్షణం కార్శ్యం వమక స్తమకో జ్వరః ॥ ౧,౧౫౭.

కడుపు ఉబ్బరం, వాంతులు, కొన్నిసార్లు చెవిలో గుండు మోగడం; సాధారణంగా క్షీణత, వాంతులు, మూర్చ, జ్వరం ఉంటాయి.

మూర్ఛా శిరోరువిష్టమ్భః శ్వయథుః కరపాదయోః । తన్ద్రానిలాత్తాలుశోషస్తిమిరం కర్ణయోః స్వనః ॥ ౧,౧౫౭.

మూర్చ, తల, తొడల్లో బరువు, చేతులు కాళ్లలో వాపు, వాయువుతో మత్తు, నోరు ఎండిపోవడం, కళ్ల ముందు చీకటి, చెవుల్లో మోగడం కలుగుతాయి.

పార్శ్వోరువఙ్క్షణగ్రీవారుజా తీక్ష్ణవిషూచికా । రుగ్ణేషు వృద్ధిః సర్వషు క్షుత్తృష్ణాపరిహర్త్రికా ॥ ౧,౧౫౭.

పక్కవైపు, మడిమ, మెడలో నొప్పి, తీవ్రమైన పేగు నొప్పి, రోగుల్లో అన్ని లక్షణాలు పెరగడం, ఆకలి దాహం తీరకపోవడం జరుగుతుంది.

జీర్ణేజీర్యతి చాధ్మానం భుక్తే స్వాస్థ్యం సమశ్నుతే । వాతాద్ధృద్రోగగుల్మార్శఃప్లీహపాణ్డురశఙ్కితాః ॥ ౧,౧౫౭.

జీర్ణమైనప్పుడు కడుపు ఉబ్బుతుంది; తినిన తరువాత ఆరోగ్యం లభిస్తుంది; వాయువు వల్ల హృదయ వ్యాధి, గుద్దులో గడ్డలు, మలవిసర్జనలో నొప్పి, ప్లీహా వ్యాధి, పాండురోగం వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.

చిరాద్దుః ఖం ద్రవం శుష్కం తున్దారం శబ్దఫేనవత్ । పునః పునః సృజేద్వర్చం పాయురుచ్ఛ్వాసకాసవాన్ ॥ ౧,౧౫౭.

చిరకాలానికి మలం పల్చగా, ద్రవంగా, పొడిగా, గట్టిగా, శబ్దంతో, నురుగుతో వస్తుంది; మళ్లీ మళ్లీ మలం పోవడం, గుద్దులో ఇబ్బంది, ఊపిరాడకపోవడం, దగ్గు కలుగుతాయి.

పీతేన పీతనీలాభం పీతాభం సృజతి ద్రవమ్ । పూత్యమ్లోద్గారహృత్కణ్ఠదాహారుచితృడర్దితః ॥ ౧,౧౫౭.

పసుపు లేదా పసుపు-నీలం రంగుతో ద్రవ మలం పోతుంది; పాడైన పుల్లటి డక్కులు, గుండె, గొంతులో మంట, ఆకలి లేకపోవడం, దాహం, నొప్పి ఉంటాయి.

శ్లేష్మణా పచ్యతే దుఃఖే మనశ్ఛర్దిరరోచకః । ఆస్యోపదాహనిష్ఠీవకాసహృల్లాసపీనసాః ॥ ౧,౧౫౭.

శ్లేష్మం వల్ల జీర్ణం బాధాకరంగా ఉంటుంది, మనస్సు వాంతి వేస్తుంది, వాంతులు, ఆకలి లేకపోవడం, నోటిలో అంటుకునే లాలాజలం, ఉమ్మి, దగ్గు, గుండె దడ, జలుబు ఉంటాయి.

హృదయం మన్యతే స్త్యానముదరం స్తిమితం గురు । ఉద్గారో దుష్టమధురః సదనం సప్రహర్షణమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

హృదయం గట్టిగా అనిపిస్తుంది, కడుపు మందంగా, బరువుగా ఉంటుంది, డక్కులు చెడుగా, తీపిగా ఉంటాయి, బలహీనత, కొన్నిసార్లు ఉల్లాసం కలుగుతుంది.

సమ్భిన్నశ్లేష్మసంశ్లిష్టగురుచామ్లైః (వర్చః) ప్రవర్తచమ్ । అకృశస్యాపి దౌర్బల్యం సర్వజే సర్వదర్శనమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

విసర్జనంలో మలము కలిసిపోయి, అంటుగా, బరువుగా లేదా పుల్లగా ఉంటే, శరీరం క్షీణించకపోయినా, బలహీనత కలిగి అన్ని రకాల వ్యాధులు, లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

విభాగేఽఙ్గస్య యే ప్రోక్తా పిపాసాద్యాస్త్రయో మలాః । తేఽప్యస్య గ్రహణీదోషాః సమన్తేష్వస్తి కారణమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

శరీర విభాగంలో చెప్పిన దాహం మొదలైన మూడు మలాలు కూడా, గ్రహణీ లోపాల వల్లే వస్తాయి; ఇవి ఎక్కడైనా కారణంగా ఉంటాయి.

వాతవ్యాధ్యశ్మరీకుష్ఠమేహోదరభగన్దరమ్ । అర్శాంసి గ్రహణీత్యష్టౌ మహారోగాః సుదుస్తరాః ॥ ౧,౧౫౭.

వాయువ్యాధి, మూత్రాశ్మరి, కుష్టు, మధుమేహం, పొట్ట ఊపిరితిత్తులు, దుర్గంధం, మలబద్దకం, గ్రహణీ — ఈ ఎనిమిది మహావ్యాధులు చాలా కష్టంగా పోతాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౮ ధన్వన్తరిరువాచ । అథాతో మూత్రఘాతస్య నిదానం శృణు సుశ్రుత । బస్తిబస్తిశిరోమేఢ్రకటీవృషణపాయు చ ॥ ౧,౧౫౮.

ధన్వంతరి ఇలా చెప్పాడు: సుశ్రుతా! ఇప్పుడు మూత్ర ఘాతానికి కారణాలు విను. మూత్రాశయం, మూత్రాశయ ద్వారం, లింగం, నడుం, వృషణాలు, గుదము — ఇవన్నీ కలిసే భాగాలు.

ఏకసంవహనాః ప్రోక్తా గుదాస్థివివరాశ్రయాః । అధోముఖోఽపి బస్తిర్హి మూత్రవాహిశిరాముఖైః ॥ ౧,౧౫౮.

ఈ అవయవాలు ఒక్కో మార్గంలో కలిసిపోతూ, గుదము, ఎముకల మధ్య ఉన్న ఖాళీలలో ఉంటాయి. మూత్రాశయం కూడా మూత్ర నాళాల ద్వారాలతో క్రిందకు చూస్తూ ఉంటుంది.

పార్శ్వేభ్యః పూర్యతే శ్లక్ష్ణై (సూక్ష్మైః) స్యన్దమానైరనారతమ్ । తైస్తైరేవ ప్రవిశ్యైవన్దోషాన్కువన్తి వింశతిమ్ ॥ ౧,౧౫౮.

పక్కల నుండి సన్నని ప్రవాహాలు ఎప్పుడూ మూత్రాశయాన్ని నింపుతుంటాయి. అవే లోపలికి ప్రవేశించి, ఇరవై రకాల దోషాలను కలిగిస్తాయి.

మూత్రాఘాతః ప్రమేహశ్చ కృచ్ఛ్రాన్మర్మ సమాశ్రయేత్ । బస్తివఙ్క్షణమేఢ్రార్తియుక్తోల్పాల్పం ముహుర్ముహుః ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్ర ఘాతం, మధుమేహం రెండూ తీవ్రమైనవి, ఇవి ముఖ్యమైన అవయవాలను బాధిస్తాయి. మూత్రాశయం, వంక్షణం, లింగంలో తేలికపాటి కానీ తరచూ వచ్చే నొప్పి కలుగుతుంది.

మూత్రాణ్యావాతజే కృచ్ఛ్రపీత్తే పీతం సదాహరుక్ । రక్తం వా కఫజో బస్తిమేఢ్రగౌరవశోథవాన్ ॥ ౧,౧౫౮.

వాయు కారణంగా మూత్రం తక్కువగా వస్తుంది; పిత్తం వల్ల పసుపు రంగులో ఉండి ఎప్పుడూ కాలుతున్నట్లుగా ఉంటుంది; కఫం వల్ల మూత్రంలో రక్తం కలిగి, మూత్రాశయం, లింగంలో బరువు, వాపు కలుగుతాయి.

సపిచ్ఛం సనిరుద్ధం చ సర్వైః సర్వాత్మకం మలైః । యదా వాయుర్ముఖం బస్తేర్వ్యావర్త్య పారిశోషయన్ ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రం లేబు లాగా, ఆపబడినట్లుగా, అన్ని మలాలతో కలిసిపోతుంది. వాయువు మూత్రాశయ ద్వారం మూసి, లోపల ఎండబెట్టినప్పుడు —

మూత్రం సపిత్తం సకఫం సశుక్రం వా తదా క్రమాత్ । సంజాయతేఽశ్మరీ ఘోరా పిత్తం గోరివ రోచనా ॥ ౧,౧౫౮.

అప్పుడు మూత్రం పిత్తం, కఫం, శుక్లంతో కలిసిపోతూ, క్రమంగా భయంకరమైన మూత్రాశ్మరి ఏర్పడుతుంది. అది ఆవు పిత్తంలా పసుపు రంగులో ఉంటుంది.

శ్లేష్మాశ్రయా చ సర్వా స్యాదథాస్యాః పూర్వలక్షణమ్ । బస్త్యాధ్మానం తదాసన్నదేశోహి పరితోఽతిరుక్ ॥ ౧,౧౫౮.

ఇవి అన్నీ కఫం ఆధారంగా ఉంటాయి. దీని తొలి లక్షణం మూత్రాశయం ఊపిరితిత్తులా వాపు రావడం, బాధిత ప్రాంతం చుట్టూ తీవ్రమైన నొప్పి కలగడం.

బస్తౌ చ మూత్రసఙ్గిత్వం మూత్రకృచ్ఛ్రం జ్వరోఽరుచిః । సామాన్యలిఙ్గం రుఙ్నాభిసీవనీబస్తిమూర్ధసు ॥ ౧,౧౫౮.

మూత్రాశయంలో మూత్రం ఆగిపోవడం, మూత్ర విసర్జనలో నొప్పి, జ్వరం, ఆకలి లేకపోవడం — ఇవి సాధారణ లక్షణాలు. నాభి, మలద్వారం, మూత్రాశయం, తలలో నొప్పి ఉంటుంది.