గరుడపురాణమ్

శ్లేష్మణః స్నిగ్ధతా తస్య గ్రథితత్వం సవర్ణతా । అర్శసాం ప్రశమే యత్నమాశు కుర్వీత బుద్ధిమాన్ । తాన్యాశు హి గదన్ధా (కార్) య్య కుర్యుర్బద్ధగుదోదరమ్ ॥ ౧,౧౫౬.

శ్లేష్మం వల్ల తడి, ముడిపడటం, సహజ రంగు కనిపిస్తాయి. తెలివైనవాడు మూలవ్యాధి త్వరగా తగ్గించేందుకు ప్రయత్నించాలి, ఎందుకంటే ఇవి త్వరగా పెద్ద వ్యాధులుగా మారి, మలద్వారం, కడుపు మూసుకుపోవడానికి కారణమవుతాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౭ ధన్వన్తరిరువాచ । అతీసారగ్రహణ్యోశ్చ నిదానం వచ్మి సుశ్రుత । దోషైర్వ్యస్తైః సమస్తైశ్చ భయాచ్ఛోకాచ్చ షడ్విధః ॥ ౧,౧౫౭.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: సుశ్రుతా! ఇప్పుడు నేను నీకు అతిసారం, గ్రహణీ వ్యాధులకు కారణాలు చెబుతాను. ఇవి ఆరు రకాలుగా, ఒక్కో దోషం లేదా అన్నీ కలిసినప్పుడు, భయం, దుఃఖం వల్ల కలుగుతాయి.

అతీసారః స సుతరాం జాయతేఽత్యమ్బుపానతః । విశుష్కాన్నవసాస్నేహతిలపిష్టవిరూఢకైః ॥ ౧,౧౫౭.

అతిసారం ఎక్కువగా నీళ్లు ఎక్కువగా తాగినప్పుడు, పొడి ఆహారం, ముడి మాంసం, నూనె పదార్థాలు, నువ్వుల పొడి, సరిగా ఉడికని ధాన్యాలు తినడం వల్ల కలుగుతుంది.

మద్యరూక్షాతిమాత్రాదిరసాతిస్నేహవిభ్రమాత్ । కృమిఘోషవిరోధాచ్చ తద్విధేః కుపితానిలః ॥ ౧,౧౫౭.

మద్యం ఎక్కువగా తాగడం, పొడి పదార్థాలు, ఎక్కువగా తినడం, రుచులు, నూనె పదార్థాలు కలిపి తినడం, పురుగులు, అనుచితమైన ఆహారం వల్ల గాలి ప్రబలుతుంది.

విస్త్రంసయత్యధోవాతం హత్వా తేనైవ చానలమ్ । వ్యాపార్యాన్నశకృత్కోష్ఠపురీషద్రవతాదయః ॥ ౧,౧౫౭.

ఆ గాలి కిందికి వెళ్ళి, జీర్ణాగ్నిని దెబ్బతీయడం వల్ల, తినే ఆహారం, మలము, కడుపు అన్నీ ప్రభావితమై, మలము ద్రవంగా మారుతుంది.

ప్రకల్పతేఽతీసారస్య లక్షణం తస్య భావినః । భేదో హృద్గుదకోష్ఠేషు గాత్రస్వేదో మలగ్రహః ॥ ౧,౧౫౭.

అతిసారం రాబోతున్నదని తెలియజేసే లక్షణాలు ఇవే: గుండె, మలద్వారం, కడుపులో కలత, అవయవాల్లో చెమట, మలాలు ఆగిపోవడం.

ఆధ్మానమవిపాకశ్చ తత్ర వాతేన విజ్వరమ్ । అల్పాల్పం శబ్దశూన్యాఢ్యం విరు (బ)ద్ధముపవేశ్యతే ॥ ౧,౧౫౭.

ఈ సమయంలో కడుపు పొంగిపోవడం, జీర్ణం కాకపోవడం, జ్వరం లేకుండా ఉండటం, మలము తక్కువగా, శబ్దం లేకుండా, కష్టంగా బయటకు రావడం జరుగుతుంది.

రూక్షం సఫేనమచ్ఛం చ గృహీతం వ ముహుర్ముహుః । తథాదగ్ధగదాభాసం పిచ్ఛిలం పరికర్తయన్ ॥ ౧,౧౫౭.

మలము పొడిగా, నురుగు కలిగి, పారదర్శకంగా, మళ్ళీ మళ్ళీ లేదా కొంతసేపు తర్వాత బయటకు వస్తుంది. అది కాలినట్టు, విషపూరితంగా, తడి తడి, ముక్కలు ముక్కలుగా నొప్పి కలిగిస్తూ ఉంటుంది.

సశుష్కభ్రష్టపాయుశ్చ హృష్టరోమా వినిశ్వసన్ । పిత్తేన పీతమశితం హారిద్రం శాద్వలప్రభమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

పొడిగా, మలద్వారం ముడుచుకుపోయి, రోమాలు నిక్కబొడుచుకొని, లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటాడు. పిత్తం ఎక్కువైతే, మలము పసుపు రంగులో, పచ్చికల వర్ణంలో కనిపిస్తుంది.

సరక్తమతిదుర్గన్ధం తృణ్మూర్ఛాస్వేదదాహవాన్ । సశూలపాయుసన్తాపపాకవాఞ్ఛ్లేష్మణా ఘనమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

రక్తంతో కలిసిపోయి, దుర్వాసనతో కూడి, జీర్ణం కాని గడ్డి ముక్కలతో, చెమట, కాలినట్టు వేడి, పేగులో నొప్పి, మంట, మసాలా రుచికి ఆకాంక్ష, ముదురు శ్లేష్మంతో కూడిన మలమిది.

పిచ్ఛిలం తత్రానుసారమల్పాల్పం సప్రవాహికమ్ । సరోమహర్పః సేక్లేశో గురుబస్తిగుదోదరః ॥ ౧,౧౫౭.

అక్కడ మలం లేపనంలా మెత్తగా, తక్కువగా, ప్రవాహంగా వస్తుంది; ఇది వెంట్రుకలు ఊడిపోవడం, తీవ్రమైన అసౌకర్యం, మూత్రాశయం, గుదము, కడుపు బరువుగా మారడం కలిగిస్తుంది.

కృతేఽప్యకృతసఙ్గశ్చ సర్వాత్మా సర్వలక్షణః । భయేన క్షుభితే చిత్తే శాయితే ద్రావయేత్స (చ్ఛ) కృత్ ॥ ౧,౧౫౭.

జీర్ణం అయినా, సరిగ్గా జీర్ణం కాకపోతే, అది శరీరమంతటా లక్షణాలతో కలుగుతుంది; భయంతో మనస్సు కలవరపడినప్పుడు, పడుకున్నపుడు అది బయటకు పోతుంది.

వాయుస్తతో నివార్యేత క్షిప్రముష్ణం ద్రవం ప్లవమ్ । వాతపిత్తే సమం లిఙ్గమాహుస్తద్వచ్చ శోకతః ॥ ౧,౧౫౭.

అప్పుడప్పుడు వాయువు వేగంగా ఆపాలి, వేడిగా, ద్రవంగా, తేలికగా ఉండే పదార్థాలతో; వాయు, పిత్త వ్యాధుల్లో లక్షణాలు ఒకేలా ఉంటాయి, అలాగే దుఃఖంలో కూడా అలా జరుగుతుంది.

అతీసారః సమాసేన ద్వేధా సామో నిరామకః । సాసృగ్జాతం రసద్రోగో గౌరవాదప్సు ముఞ్చతి? । శకృద్దుర్గన్ధమాటోపవిష్టమ్భార్తిప్రసేకినః ॥ ౧,౧౫౭.

సారాంశంగా, అతిసారం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది: మలినంతో కూడినది, మలినం లేనిది; రక్తంతో కలిసినప్పుడు అది రస సంబంధ వ్యాధి, బరువుతో నీటిలో విడిపోతుంది; మలం దుర్వాసనతో, శబ్దంతో, ఆపబడినట్టు, నొప్పితో ఉంటుంది.

విపరీతో నిరామస్తు కఫాత్కోఽపి న మజ్జతి । అతీసారేషు యో నాతి యత్నవాన్ గ్రహణీగదః ॥ ౧,౧౫౭.

విపరీతంగా, మలినం లేని మలం శ్లేష్మతో కలిగి ఉంటుంది, కానీ నీటిలో మునగదు; అతిసారాల్లో జాగ్రత్తగా లేని వారు గ్రహణీ వ్యాధికి గురవుతారు.

తస్య స్యాదగ్నినిర్వాణకార్యైరత్యర్థసఞ్చితైః । సామం శకృన్నిరామం వా జీర్ణం యేనాతిసార్యతే ॥ ౧,౧౫౭.

ఆయనకు అగ్ని శక్తిని తగ్గించే కారణాలు ఎక్కువగా చేరినప్పుడు, మలం మలినంగా లేదా స్వచ్ఛంగా ఉన్నా, జీర్ణమై, తరువాత అతిసారంగా బయటకు పోతుంది.

సోఽతిసారోఽతిసరణా దాశుకారీః స్వభావతః । సామంశీర్ణమజీర్ణేన జీర్ణే పక్వం తు నైవ చ ॥ ౧,౧౫౭.

ఈ అతిసారం సహజంగా ఎక్కువగా మలం పోవడం కలిగిస్తుంది; మలినంతో కలిసినప్పుడు అది జీర్ణం కానిది, జీర్ణమైనప్పుడు అలా ఉండదు.

చిరకృద్గ్రహణీదోషః సఞ్చయాంశ్చోపవేశయేత్ । అకస్మాద్వారసుర్వేధమకస్మాత్సన్ధినీముహుః? । స చతుర్ధా పృథగ్దోషైః సన్నిపాతాచ్చ జాయతే ॥ ౧,౧౫౭.

చిరకాలంగా ఉన్న గ్రహణీ దోషం మలాన్ని నిలిపివేసి, ఉపవాసానికి దారి తీస్తుంది; కొన్నిసార్లు అకస్మాత్తుగా కంపనం, మరికొన్నిసార్లు జాయింట్లలో నొప్పి కలుగుతుంది; ఇది నాలుగు విధాలుగా, వేర్వేరు దోషాల వల్ల, లేదా అవన్నీ కలిసినప్పుడు కలుగుతుంది.

ప్రాగ్రూపాఙ్గస్య సదనం చిరాత్పవన అల్పకః । ప్రసేకో వక్త్రవైరస్యమరుచిస్తృట్శ్రమోభ్రమః ॥ ౧,౧౫౭.

ప్రారంభ లక్షణాలు: అవయవాల్లో బలహీనత, దీర్ఘకాల వాయువు, తక్కువగా నోరు తడిపోవడం, నోటిలో రుచి లేకపోవడం, ఆకలి లేకపోవడం, దాహం, అలసట, తలనొప్పి.

ఆబ (న) ద్ధోదరతా ఛర్దిః కర్ణకేఽప్యనుకూజకమ్ । సామాన్యలక్షణం కార్శ్యం వమక స్తమకో జ్వరః ॥ ౧,౧౫౭.

కడుపు ఉబ్బరం, వాంతులు, కొన్నిసార్లు చెవిలో గుండు మోగడం; సాధారణంగా క్షీణత, వాంతులు, మూర్చ, జ్వరం ఉంటాయి.

మూర్ఛా శిరోరువిష్టమ్భః శ్వయథుః కరపాదయోః । తన్ద్రానిలాత్తాలుశోషస్తిమిరం కర్ణయోః స్వనః ॥ ౧,౧౫౭.

మూర్చ, తల, తొడల్లో బరువు, చేతులు కాళ్లలో వాపు, వాయువుతో మత్తు, నోరు ఎండిపోవడం, కళ్ల ముందు చీకటి, చెవుల్లో మోగడం కలుగుతాయి.

పార్శ్వోరువఙ్క్షణగ్రీవారుజా తీక్ష్ణవిషూచికా । రుగ్ణేషు వృద్ధిః సర్వషు క్షుత్తృష్ణాపరిహర్త్రికా ॥ ౧,౧౫౭.

పక్కవైపు, మడిమ, మెడలో నొప్పి, తీవ్రమైన పేగు నొప్పి, రోగుల్లో అన్ని లక్షణాలు పెరగడం, ఆకలి దాహం తీరకపోవడం జరుగుతుంది.

జీర్ణేజీర్యతి చాధ్మానం భుక్తే స్వాస్థ్యం సమశ్నుతే । వాతాద్ధృద్రోగగుల్మార్శఃప్లీహపాణ్డురశఙ్కితాః ॥ ౧,౧౫౭.

జీర్ణమైనప్పుడు కడుపు ఉబ్బుతుంది; తినిన తరువాత ఆరోగ్యం లభిస్తుంది; వాయువు వల్ల హృదయ వ్యాధి, గుద్దులో గడ్డలు, మలవిసర్జనలో నొప్పి, ప్లీహా వ్యాధి, పాండురోగం వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.

చిరాద్దుః ఖం ద్రవం శుష్కం తున్దారం శబ్దఫేనవత్ । పునః పునః సృజేద్వర్చం పాయురుచ్ఛ్వాసకాసవాన్ ॥ ౧,౧౫౭.

చిరకాలానికి మలం పల్చగా, ద్రవంగా, పొడిగా, గట్టిగా, శబ్దంతో, నురుగుతో వస్తుంది; మళ్లీ మళ్లీ మలం పోవడం, గుద్దులో ఇబ్బంది, ఊపిరాడకపోవడం, దగ్గు కలుగుతాయి.

పీతేన పీతనీలాభం పీతాభం సృజతి ద్రవమ్ । పూత్యమ్లోద్గారహృత్కణ్ఠదాహారుచితృడర్దితః ॥ ౧,౧౫౭.

పసుపు లేదా పసుపు-నీలం రంగుతో ద్రవ మలం పోతుంది; పాడైన పుల్లటి డక్కులు, గుండె, గొంతులో మంట, ఆకలి లేకపోవడం, దాహం, నొప్పి ఉంటాయి.

శ్లేష్మణా పచ్యతే దుఃఖే మనశ్ఛర్దిరరోచకః । ఆస్యోపదాహనిష్ఠీవకాసహృల్లాసపీనసాః ॥ ౧,౧౫౭.

శ్లేష్మం వల్ల జీర్ణం బాధాకరంగా ఉంటుంది, మనస్సు వాంతి వేస్తుంది, వాంతులు, ఆకలి లేకపోవడం, నోటిలో అంటుకునే లాలాజలం, ఉమ్మి, దగ్గు, గుండె దడ, జలుబు ఉంటాయి.

హృదయం మన్యతే స్త్యానముదరం స్తిమితం గురు । ఉద్గారో దుష్టమధురః సదనం సప్రహర్షణమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

హృదయం గట్టిగా అనిపిస్తుంది, కడుపు మందంగా, బరువుగా ఉంటుంది, డక్కులు చెడుగా, తీపిగా ఉంటాయి, బలహీనత, కొన్నిసార్లు ఉల్లాసం కలుగుతుంది.

సమ్భిన్నశ్లేష్మసంశ్లిష్టగురుచామ్లైః (వర్చః) ప్రవర్తచమ్ । అకృశస్యాపి దౌర్బల్యం సర్వజే సర్వదర్శనమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

విసర్జనంలో మలము కలిసిపోయి, అంటుగా, బరువుగా లేదా పుల్లగా ఉంటే, శరీరం క్షీణించకపోయినా, బలహీనత కలిగి అన్ని రకాల వ్యాధులు, లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

విభాగేఽఙ్గస్య యే ప్రోక్తా పిపాసాద్యాస్త్రయో మలాః । తేఽప్యస్య గ్రహణీదోషాః సమన్తేష్వస్తి కారణమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

శరీర విభాగంలో చెప్పిన దాహం మొదలైన మూడు మలాలు కూడా, గ్రహణీ లోపాల వల్లే వస్తాయి; ఇవి ఎక్కడైనా కారణంగా ఉంటాయి.