గరుడపురాణమ్

ఆధ్మానముదరే విష్ఠా హృల్లాసపరికర్తనే । బస్తౌ చ సుతరాం శూలో గణ్డశ్వయథుసంభవః ॥ ౧,౧౫౬.

కడుపు ఉబ్బరం, గట్టి మలం, గుండె దడ, నొప్పి, ముఖ్యంగా మూత్రాశయంలో తీవ్రమైన నొప్పి, చెంపలు ఉబ్బిపోవడం జరుగుతాయి.

పవనస్యోర్ధ్వగామిత్వాత్తతశ్ఛర్ద్యరుచిజ్వరాః । హృద్రోగగ్రహణీదోషమూత్రసంగప్రవాహికాః ॥ ౧,౧౫౬.

గాలి పైకి పోవడం వల్ల వాంతులు, ఆకలి లేకపోవడం, జ్వరం, గుండె వ్యాధి, జీర్ణకోశ సమస్యలు, మూత్రం ఆగిపోవడం, విరేచనం వంటి రోగాలు కలుగుతాయి.

బాధిర్యాతిశిరః శ్వాసశిరోరుక్కాశపీనసాః? । మనోవికారస్తృట్శ్వాసపిత్తగుల్మోదరాదయః ॥ ౧,౧౫౬.

చెవులు వినిపించకపోవడం, తల నొప్పి, ఊపిరాడకపోవడం, తలలో బాధ, దగ్గు, ముక్కు ముడుచుకుపోవడం, మనసు మారడం, దాహం, ఊపిరాడకపోవడం, పిత్త సంబంధిత వ్యాధులు, కడుపులో గడ్డలు మొదలైనవి కూడా కలుగుతాయి.

ఏతే చ వాతజా రోగా జాయన్తే భృశదారుణాః । దుర్నామామృత్యూదావర్తపరమోఽయముపద్రవః ॥ ౧,౧౫౬.

ఇవి అన్నీ గాలి వల్ల కలిగే వ్యాధులు, ఇవి చాలా తీవ్రమైనవిగా ఉద్భవిస్తాయి. వీటిలో కొన్ని భయంకరమైన పేర్లతో, మరణానికి కూడా దారితీసే ప్రమాదకరమైనవి.

వాతాభిభూతకోష్ఠానాం తైర్వినాపి విజాయతే । సహజాని తు దోషాణి యాని చాభ్యన్తరే వలౌ ॥ ౧,౧౫౬.

ఇవి లేకపోయినా, గాలి బాధపడే వారి కడుపులో సహజంగా కొన్ని రుగ్మతలు, లోపల నడిచే మార్గాల్లో కూడా వ్యాధులు కలుగుతాయి.

స్థితాని తాన్యసాధ్యాని యాప్యన్తేఽగ్నిబలాదిభిః । ద్వన్ద్వజాని ద్వితీయాయాం వలా యాన్యాశ్రితాని చ ॥ ౧,౧౫౬.

ఇలాంటి వ్యాధులు పూర్తిగా పోవడం కష్టం, కానీ జీర్ణశక్తి వంటివాటితో కొంతవరకు నియంత్రించవచ్చు. రెండు దోషాలు కలిసినప్పుడు, రెండవ మార్గంలో వచ్చే వ్యాధులు కూడా ఇక్కడ వివరించబడ్డాయి.

కృచ్ఛ్రసాధ్యాని తాన్యాహుః పరిసంవత్సరాణి చ । బాహ్యాయాం తు వలౌ జాతాన్యేకదోషోల్బణాని చ ॥ ౧,౧౫౬.

ఇలాంటి వ్యాధులు సులభంగా నయం కావు, సంవత్సరాల పాటు ఉంటాయి. బయట మార్గంలో కలిగే, ఒకే దోషం అధికంగా ఉన్న వ్యాధులు కూడా చెప్పబడ్డాయి.

అర్శాంసి సుఖసాధ్యాని న చిరోత్పత్తికాని చ । మేఢ్రాదిష్వపి వక్ష్యన్తే యథాస్వం నాభిజాని తు ॥ ౧,౧౫౬.

మూలవ్యాధులు సులభంగా నయం అవుతాయి, ఎక్కువ కాలం పట్టవు. జననేంద్రియాలు మొదలైనవాటిలో వచ్చే వ్యాధులు వాటి ప్రకారం వివరించబడతాయి, కానీ జన్మతో వచ్చినవి మాత్రం చెప్పబడవు.

గణ్డూపదస్య రూపాణి పిచ్ఛిలాని మృదూని చ । వ్యానో గృహీత్వా శ్లేష్మాణం కరోత్యర్శస్త్వచో బహిః ॥ ౧,౧౫౬.

పురుగుల వల్ల కలిగే వ్యాధులు తడి తడి, మృదువుగా ఉంటాయి. వ్యానవాయువు శ్లేష్మాన్ని కలిపి తీసుకెళ్తే, చర్మంపై బయట మూలవ్యాధిని కలిగిస్తుంది.

కీలోపమం స్థిరఖరం చర్మకీలం చ తద్విదుః । వాతేన తోదః పారుష్యం పిత్తాదసితవక్త్రతా ॥ ౧,౧౫౬.

కఠినంగా, కదలని, మొక్కజొన్న గింజలా ఉండే చర్మపు ముద్దలను వారు గుర్తిస్తారు. గాలి వల్ల నొప్పి, పొడితనం, పిత్తం వల్ల నోరు నల్లగా మారడం జరుగుతుంది.

శ్లేష్మణః స్నిగ్ధతా తస్య గ్రథితత్వం సవర్ణతా । అర్శసాం ప్రశమే యత్నమాశు కుర్వీత బుద్ధిమాన్ । తాన్యాశు హి గదన్ధా (కార్) య్య కుర్యుర్బద్ధగుదోదరమ్ ॥ ౧,౧౫౬.

శ్లేష్మం వల్ల తడి, ముడిపడటం, సహజ రంగు కనిపిస్తాయి. తెలివైనవాడు మూలవ్యాధి త్వరగా తగ్గించేందుకు ప్రయత్నించాలి, ఎందుకంటే ఇవి త్వరగా పెద్ద వ్యాధులుగా మారి, మలద్వారం, కడుపు మూసుకుపోవడానికి కారణమవుతాయి.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౭ ధన్వన్తరిరువాచ । అతీసారగ్రహణ్యోశ్చ నిదానం వచ్మి సుశ్రుత । దోషైర్వ్యస్తైః సమస్తైశ్చ భయాచ్ఛోకాచ్చ షడ్విధః ॥ ౧,౧౫౭.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: సుశ్రుతా! ఇప్పుడు నేను నీకు అతిసారం, గ్రహణీ వ్యాధులకు కారణాలు చెబుతాను. ఇవి ఆరు రకాలుగా, ఒక్కో దోషం లేదా అన్నీ కలిసినప్పుడు, భయం, దుఃఖం వల్ల కలుగుతాయి.

అతీసారః స సుతరాం జాయతేఽత్యమ్బుపానతః । విశుష్కాన్నవసాస్నేహతిలపిష్టవిరూఢకైః ॥ ౧,౧౫౭.

అతిసారం ఎక్కువగా నీళ్లు ఎక్కువగా తాగినప్పుడు, పొడి ఆహారం, ముడి మాంసం, నూనె పదార్థాలు, నువ్వుల పొడి, సరిగా ఉడికని ధాన్యాలు తినడం వల్ల కలుగుతుంది.

మద్యరూక్షాతిమాత్రాదిరసాతిస్నేహవిభ్రమాత్ । కృమిఘోషవిరోధాచ్చ తద్విధేః కుపితానిలః ॥ ౧,౧౫౭.

మద్యం ఎక్కువగా తాగడం, పొడి పదార్థాలు, ఎక్కువగా తినడం, రుచులు, నూనె పదార్థాలు కలిపి తినడం, పురుగులు, అనుచితమైన ఆహారం వల్ల గాలి ప్రబలుతుంది.

విస్త్రంసయత్యధోవాతం హత్వా తేనైవ చానలమ్ । వ్యాపార్యాన్నశకృత్కోష్ఠపురీషద్రవతాదయః ॥ ౧,౧౫౭.

ఆ గాలి కిందికి వెళ్ళి, జీర్ణాగ్నిని దెబ్బతీయడం వల్ల, తినే ఆహారం, మలము, కడుపు అన్నీ ప్రభావితమై, మలము ద్రవంగా మారుతుంది.

ప్రకల్పతేఽతీసారస్య లక్షణం తస్య భావినః । భేదో హృద్గుదకోష్ఠేషు గాత్రస్వేదో మలగ్రహః ॥ ౧,౧౫౭.

అతిసారం రాబోతున్నదని తెలియజేసే లక్షణాలు ఇవే: గుండె, మలద్వారం, కడుపులో కలత, అవయవాల్లో చెమట, మలాలు ఆగిపోవడం.

ఆధ్మానమవిపాకశ్చ తత్ర వాతేన విజ్వరమ్ । అల్పాల్పం శబ్దశూన్యాఢ్యం విరు (బ)ద్ధముపవేశ్యతే ॥ ౧,౧౫౭.

ఈ సమయంలో కడుపు పొంగిపోవడం, జీర్ణం కాకపోవడం, జ్వరం లేకుండా ఉండటం, మలము తక్కువగా, శబ్దం లేకుండా, కష్టంగా బయటకు రావడం జరుగుతుంది.

రూక్షం సఫేనమచ్ఛం చ గృహీతం వ ముహుర్ముహుః । తథాదగ్ధగదాభాసం పిచ్ఛిలం పరికర్తయన్ ॥ ౧,౧౫౭.

మలము పొడిగా, నురుగు కలిగి, పారదర్శకంగా, మళ్ళీ మళ్ళీ లేదా కొంతసేపు తర్వాత బయటకు వస్తుంది. అది కాలినట్టు, విషపూరితంగా, తడి తడి, ముక్కలు ముక్కలుగా నొప్పి కలిగిస్తూ ఉంటుంది.

సశుష్కభ్రష్టపాయుశ్చ హృష్టరోమా వినిశ్వసన్ । పిత్తేన పీతమశితం హారిద్రం శాద్వలప్రభమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

పొడిగా, మలద్వారం ముడుచుకుపోయి, రోమాలు నిక్కబొడుచుకొని, లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటాడు. పిత్తం ఎక్కువైతే, మలము పసుపు రంగులో, పచ్చికల వర్ణంలో కనిపిస్తుంది.

సరక్తమతిదుర్గన్ధం తృణ్మూర్ఛాస్వేదదాహవాన్ । సశూలపాయుసన్తాపపాకవాఞ్ఛ్లేష్మణా ఘనమ్ ॥ ౧,౧౫౭.

రక్తంతో కలిసిపోయి, దుర్వాసనతో కూడి, జీర్ణం కాని గడ్డి ముక్కలతో, చెమట, కాలినట్టు వేడి, పేగులో నొప్పి, మంట, మసాలా రుచికి ఆకాంక్ష, ముదురు శ్లేష్మంతో కూడిన మలమిది.

పిచ్ఛిలం తత్రానుసారమల్పాల్పం సప్రవాహికమ్ । సరోమహర్పః సేక్లేశో గురుబస్తిగుదోదరః ॥ ౧,౧౫౭.

అక్కడ మలం లేపనంలా మెత్తగా, తక్కువగా, ప్రవాహంగా వస్తుంది; ఇది వెంట్రుకలు ఊడిపోవడం, తీవ్రమైన అసౌకర్యం, మూత్రాశయం, గుదము, కడుపు బరువుగా మారడం కలిగిస్తుంది.

కృతేఽప్యకృతసఙ్గశ్చ సర్వాత్మా సర్వలక్షణః । భయేన క్షుభితే చిత్తే శాయితే ద్రావయేత్స (చ్ఛ) కృత్ ॥ ౧,౧౫౭.

జీర్ణం అయినా, సరిగ్గా జీర్ణం కాకపోతే, అది శరీరమంతటా లక్షణాలతో కలుగుతుంది; భయంతో మనస్సు కలవరపడినప్పుడు, పడుకున్నపుడు అది బయటకు పోతుంది.

వాయుస్తతో నివార్యేత క్షిప్రముష్ణం ద్రవం ప్లవమ్ । వాతపిత్తే సమం లిఙ్గమాహుస్తద్వచ్చ శోకతః ॥ ౧,౧౫౭.

అప్పుడప్పుడు వాయువు వేగంగా ఆపాలి, వేడిగా, ద్రవంగా, తేలికగా ఉండే పదార్థాలతో; వాయు, పిత్త వ్యాధుల్లో లక్షణాలు ఒకేలా ఉంటాయి, అలాగే దుఃఖంలో కూడా అలా జరుగుతుంది.

అతీసారః సమాసేన ద్వేధా సామో నిరామకః । సాసృగ్జాతం రసద్రోగో గౌరవాదప్సు ముఞ్చతి? । శకృద్దుర్గన్ధమాటోపవిష్టమ్భార్తిప్రసేకినః ॥ ౧,౧౫౭.

సారాంశంగా, అతిసారం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది: మలినంతో కూడినది, మలినం లేనిది; రక్తంతో కలిసినప్పుడు అది రస సంబంధ వ్యాధి, బరువుతో నీటిలో విడిపోతుంది; మలం దుర్వాసనతో, శబ్దంతో, ఆపబడినట్టు, నొప్పితో ఉంటుంది.

విపరీతో నిరామస్తు కఫాత్కోఽపి న మజ్జతి । అతీసారేషు యో నాతి యత్నవాన్ గ్రహణీగదః ॥ ౧,౧౫౭.

విపరీతంగా, మలినం లేని మలం శ్లేష్మతో కలిగి ఉంటుంది, కానీ నీటిలో మునగదు; అతిసారాల్లో జాగ్రత్తగా లేని వారు గ్రహణీ వ్యాధికి గురవుతారు.

తస్య స్యాదగ్నినిర్వాణకార్యైరత్యర్థసఞ్చితైః । సామం శకృన్నిరామం వా జీర్ణం యేనాతిసార్యతే ॥ ౧,౧౫౭.

ఆయనకు అగ్ని శక్తిని తగ్గించే కారణాలు ఎక్కువగా చేరినప్పుడు, మలం మలినంగా లేదా స్వచ్ఛంగా ఉన్నా, జీర్ణమై, తరువాత అతిసారంగా బయటకు పోతుంది.

సోఽతిసారోఽతిసరణా దాశుకారీః స్వభావతః । సామంశీర్ణమజీర్ణేన జీర్ణే పక్వం తు నైవ చ ॥ ౧,౧౫౭.

ఈ అతిసారం సహజంగా ఎక్కువగా మలం పోవడం కలిగిస్తుంది; మలినంతో కలిసినప్పుడు అది జీర్ణం కానిది, జీర్ణమైనప్పుడు అలా ఉండదు.

చిరకృద్గ్రహణీదోషః సఞ్చయాంశ్చోపవేశయేత్ । అకస్మాద్వారసుర్వేధమకస్మాత్సన్ధినీముహుః? । స చతుర్ధా పృథగ్దోషైః సన్నిపాతాచ్చ జాయతే ॥ ౧,౧౫౭.

చిరకాలంగా ఉన్న గ్రహణీ దోషం మలాన్ని నిలిపివేసి, ఉపవాసానికి దారి తీస్తుంది; కొన్నిసార్లు అకస్మాత్తుగా కంపనం, మరికొన్నిసార్లు జాయింట్లలో నొప్పి కలుగుతుంది; ఇది నాలుగు విధాలుగా, వేర్వేరు దోషాల వల్ల, లేదా అవన్నీ కలిసినప్పుడు కలుగుతుంది.

ప్రాగ్రూపాఙ్గస్య సదనం చిరాత్పవన అల్పకః । ప్రసేకో వక్త్రవైరస్యమరుచిస్తృట్శ్రమోభ్రమః ॥ ౧,౧౫౭.

ప్రారంభ లక్షణాలు: అవయవాల్లో బలహీనత, దీర్ఘకాల వాయువు, తక్కువగా నోరు తడిపోవడం, నోటిలో రుచి లేకపోవడం, ఆకలి లేకపోవడం, దాహం, అలసట, తలనొప్పి.