గరుడపురాణమ్

అన్తర్ముఖాని పాణ్డూని దారుణోపద్రవాణి చ । యోజ్యాని చ పృథోగ్దోషసంసర్గనిచయాత్స్వతః ॥ ౧,౧౫౬.

అవి లోపలికి తిరిగినవిగా, పసుపు రంగులో ఉండి, తీవ్రమైన సమస్యలతో ఉంటాయి. ఒక్కో దోషం కలిసిపోవడం వల్ల వచ్చినవాటిని వేర్వేరు విధంగా చికిత్స చేయాలి.

శుష్కాణి వాతశ్లేష్మభ్యామార్ద్రాణి త్వస్య పిత్తతః । దోషప్రకోపహేతుస్తు ప్రాగుక్తేవస్త్రసాదిని ॥ ౧,౧౫౬.

పొడివాటికి వాతము, శ్లేష్మము కారణం, తేమగా ఉన్నవాటికి పిత్తము కారణం. దోషాలు పెరగడానికి కారణాలు ముందే గాయాల విషయంలో చెప్పబడ్డాయి.

అగ్నౌ మలేఽతినిచితే పునశ్చాయం (తి) వ్యవాయతః । పానసంక్షోభవిషమకఠినక్షుద్రకాశనాత్ ॥ ౧,౧౫౬.

అగ్ని, మలాలు ఎక్కువగా చేరి, ఆలస్యమవడం వల్ల, మద్యం ఎక్కువగా తాగడం, చిరాకు, హానికరమైన లేదా గట్టి పదార్థాలు తినడం, దగ్గు వల్ల కూడా కలుగుతాయి.

బస్తినేత్రగలౌష్ఠోత్థతలభేదాదిఘట్టనాత్ । భృశశీతామ్బుసంస్పర్శప్రతతాతిప్రవాహణాత్ ॥ ౧,౧౫౬.

బ్లాడర్, మలద్వారం, గొంతు, పెదాలు, నోటి పైభాగం మొదలైనవి గాయపడడం వల్ల, చాలా చల్లని నీటిని పదేపదే తాకడం వల్ల, తరచూ ఎక్కువగా బలవంతంగా వదిలే వల్ల కూడా కలుగుతాయి.

గతమూత్రశకృద్వేగధారణాత్తదుదీరణాత్ । జుగుప్సాతీసారమేవ గ్రహణీ సోఽప్యుపద్రవః ॥ ౧,౧౫౬.

మూత్రం లేదా మలాన్ని ఆపడం, బలవంతంగా వదిలేయడం, అసహ్యం, విరేచనం, గ్రహణి వంటి సమస్యలు కూడా దీనికి తోడవుతాయి.

కర్షణాద్విషమాదేశ్చచేష్టాభ్యో యోషితాం పునః । ఆమగర్భప్రపతనాద్గర్భవృద్ధిప్రపీడనాత్ ॥ ౧,౧౫౬.

స్త్రీలు బలవంతంగా లాగడం, అసమానంగా కదలడం, ఎక్కువ శ్రమ చేయడం వల్ల, ఇంకా పక్కా కాకముందే గర్భం పడిపోవడం, గర్భం పెరిగే సమయంలో కలిగే బాధలు వల్ల కూడా ఇలాంటి సమస్యలు వస్తాయి.

ఈదృశైశ్చాపరైర్వాయురపానః కుపితో మలే । పాయోర్వలీషు సద్రవృత్తిభాస్వన్నిః పూర్ణమూర్తిషు ॥ ౧,౧౫౬.

ఇలాంటి కారణాలతో లేదా మరే ఇతర కారణాలతో అపానవాయువు కుదిపి పోయి, మలాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇది పాయువు మడతల్లో, ద్రవ మలంతో బాధపడేవారిలో, శరీరం నిండుగా ఉన్నవారిలో కనిపిస్తుంది.

జాయన్తేర్ఽశాంసితు తత్పూర్వం లక్షణం వహ్నిమన్దతా । విష్టమ్భః సాస్థిసదనం పిణ్డి (ష్ట) కోద్వేష్టనం భ్రమః ॥ ౧,౧౫౬.

ఇలాంటి లక్షణాలు మొదలవుతాయి: ముందుగా జీర్ణాగ్ని బలహీనమవుతుంది, అడ్డంకి ఏర్పడుతుంది, ఎముకల దగ్గర నొప్పి, చేతికాలుల్లో మలక, వంకరగా తిరగడం, తలనుప్పి, తల తిరగడం కలుగుతాయి.

సాన్ద్రోత్థోనేత్రయోః శోథః శకృద్భవేదోఽథ వా గ్రహః । మారుతః పురతో మూఢః ప్రాయో నాభేరధశ్చరన్ ॥ ౧,౧౫౬.

కళ్ళలో బాగా వాపు వస్తుంది; మలబద్ధకం లేదా మలాన్ని ఆపడం కూడా ఉండొచ్చు; వాయువు కిందికి, నాభి కంటే దిగువ వైపు, సరిగ్గా కదలకుండా అడ్డంకి ఏర్పడుతుంది.

సరక్తః పరికృన్తంశ్చ కృచ్ఛ్రాదాకుఞ్చతి శ్వసన్ । అన్త్రకూజనమాటోపః క్షారితోద్గారభూరితా ॥ ౧,౧౫౬.

రక్తంతో కలిసిన మలం, ముక్కలు ముక్కలుగా విడిపోవడం, ఊపిరి తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, కడుపులో గొంతులు, వాయువు పొంగిపోవడం, ఎక్కువగా డక్కులు, తరచూ విసర్జన కలుగుతాయి.

ప్రభూతమూత్రమల్పా విడశ్రద్ధా ధూమ్రకోష్ఠకః । శిరః పృష్ఠోరసాం శూలమాలస్యం భిన్నవర్చసమ్ ॥ ౧,౧౫౬.

మూత్రం ఎక్కువగా, మలం తక్కువగా, ఆకలి తగ్గిపోవడం, పొట్ట మసకగా మారడం, తల, వెన్నెముక, ఛాతిలో నొప్పి, అలసట, మలం మారిపోయినట్టు ఉండటం కనిపిస్తాయి.

ఇన్ద్రియార్థేషు లౌల్యం చ క్రోధో దుః ఖోపచారతః । ఆశఙ్కా గ్రహణీ శోథః పాణ్డుగుల్మోదరేషు చ ॥ ౧,౧౫౬.

ఇంద్రియ విషయాల్లో ఆత్రుత, బాధ వల్ల కోపం, అనుమానం, మలాన్ని ఆపడం, వాపు, పొట్ట పసుపు రంగులో మారడం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.

ఏతాన్యేవ వివర్ధన్తే జాతేష్వహతనామసు । నివర్తమానో మానో హి తైరధోమార్గరోధతః ॥ ౧,౧౫౬.

ఈ లక్షణాలు జీర్ణశక్తి బలహీనమైనవారిలో మరింత పెరుగుతాయి; వాయువు తిరిగి కిందికి పోవకుండా అడ్డంకి ఏర్పడుతుంది.

క్షోభయేదనిలానన్యాన్ సర్వేన్ద్రియశరీగాన్ । తథా మూత్రశకృత్పిత్తకఫాన్వాయుశ్చ శోషయన్ ॥ ౧,౧౫౬.

ఇది మిగతా వాయువులను, అన్ని ఇంద్రియాలను, శరీరాన్ని కలవరపరుస్తుంది; అలాగే మూత్రం, మలం, పిత్తం, కఫం, వాయువు అన్నింటినీ ఎండబెడుతుంది.

ముష్ణాత్యగ్నిం తతః సర్వే భవన్తి ప్రాయశోర్ఽశసః । కృశో భృశం హతోత్సాహో దీనః క్షామోఽథ నిష్ప్రభః ॥ ౧,౧౫౬.

ఇది జీర్ణాగ్నిని నాశనం చేస్తుంది. అందువల్ల అందరూ చాలా సన్నంగా, బలహీనంగా, ఉత్సాహం లేకుండా, నిరుత్సాహంగా, క్షీణించి, వెలుగు లేకుండా మారిపోతారు.

అసారీ విగతచ్ఛాయో జన్తుదగ్ధ ఇవద్రుమ । కృచ్ఛ్రైరుగ్రద్రవైర్గ్రస్తో యక్ష్మోక్తైర్మర్మపీడనైః ॥ ౧,౧౫౬.

శరీరానికి బలముండదు, మెరుపు ఉండదు, పురుగులు తిన్న చెట్టు లా వాడిపోతారు; తీవ్రమైన, వేగంగా వచ్చే ద్రవాలతో, క్షయవ్యాధి వల్ల వచ్చే నొప్పులతో శరీరం బాధపడుతుంది.

తథా కాశపిపాసాస్యవైరస్యశ్వాసపీనసైః । క్లమాఙ్గభఙ్గవమథుక్షవథుశ్వయథుజ్వరైః ॥ ౧,౧౫౬.

అలాగే దగ్గు, దాహం, నోరు ఎండిపోవడం, రుచి లేకపోవడం, ఊపిరాడకపోవడం, ముక్కు మూసుకుపోవడం, అలసట, అవయవాలు బద్దకంగా మారడం, నొప్పి, తుమ్ము, వాపు, జ్వరం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.

క్లైబ్యబాధిర్యస్తైమిత్యశర్కరాపరిపీడితః । క్షామో భిన్నస్వరో ధ్యాయన్ముహుః ష్ఠీవన్నరోచకీ ॥ ౧,౧౫౬.

పురుషత్వహీనత, చెవులు వినిపించకపోవడం, కఠినత, మూత్రంలో రాళ్లు, శరీరం క్షీణించడం, స్వరం మారిపోవడం, మౌనంగా ఉండటం, తరచూ ఉమ్మేయడం, ఆకలి లేకపోవడం కనిపిస్తాయి.

సర్వపర్వాస్థిహృన్నాభీపాయువఙ్క్షణశూలవాన్ । గుదేనస్త్రవతా పిత్తం బలాకోదరసన్నిభమ్ ॥ ౧,౧౫౬.

అన్ని సంధులు, ఎముకలు, హృదయం, నాభి, పాయువు, వంకయ ప్రాంతాల్లో నొప్పి; పాయువులో నుంచి పిత్తం రావడం, అది బల్లాక పేగు లాంటి ఆకారంలో ఉండటం కనిపిస్తుంది.

విశుష్కం చైవ ముక్తాగ్రం పక్వామం చాన్తరాన్తరమ్ । పాణ్డుపిత్తం హరిద్రాక్తం పిచ్ఛిలం చోపవేశ్యతే ॥ ౧,౧౫౬.

పొడి, చివరన విడిచిపెట్టే, మధ్యలో పక్కా లేదా పచ్చికగా ఉండే; పసుపు రంగు, పిచ్చికగా, కూర్చుని విసర్జించాల్సిన పిత్తం కనిపిస్తుంది.

గుదాఙ్కురా బహ్వనిలాః శుష్కాశ్చిమచిమాన్వితాః । పీనాఙ్గారారుణాః స్తబ్ధా విషమాః పరుషాకరాః ॥ ౧,౧౫౬.

పాయువులో మొక్కజొన్నలు లాంటి ముద్దలు, ఎక్కువ వాయువు, పొడి, గజ్జి ఉండటం; దేహం బరువుగా, ఎర్రగా, గట్టిగా, అసమానంగా, గట్టిగా ఉండటం కనిపిస్తుంది.

మిథో విసదృశ వక్రాస్తీక్ష్ణా విస్ఫుటి(రి) తాననాః । శిమ్బీఖర్జృరకర్కన్ధూకార్పాసఫలసన్నిభాః ॥ ౧,౧౫౬.

ఒక్కోటి ఒక్కో విధంగా, వంకరగా, ముక్కలు పగిలినట్టు, తీపిగా ఉండే ఫలాలు, ఎండు ఖర్జూరాలు, కర్కందు, పత్తి పండ్లలా కనిపిస్తాయి.

కేచిత్కదమ్బపుష్పాభాః కేచిత్సిద్ధార్థకోపమాః । శిరః పార్శ్వాంసజఙ్ఘోరువఙ్క్షణాద్యధికవ్యథాః ॥ ౧,౧౫౬.

కొన్ని కదంబపువ్వుల్లా, కొన్ని సిద్దార్థ బీజాల్లా ఉంటాయి; తల, పక్కలు, కాళ్లు, తొడలు, వంకయ ప్రాంతాల్లో ఎక్కువ నొప్పి ఉంటుంది.

క్షవథూద్గారవిష్టమ్భహృద్గహారోచకప్రదాః । కాసశ్వాసాగ్నివైషమ్యకర్ణనాదభ్రమావహాః ॥ ౧,౧౫౬.

ఈ రోగాలు తుమ్ము, డక్క, మలబద్ధకం, గుండె నొప్పి, వాంతి తలకారం, దగ్గు, ఊపిరి తక్కువగా పోవడం, అగ్ని మాంద్యం, చెవుల్లో మోగుడు, తల తిరగడం లాంటి లక్షణాలు కలిగిస్తాయి.

తైరార్తో గ్రథితం స్తోకం సశబ్దం సప్రవాహికమ్ । రుక్ఫేనపిచ్ఛానుగతం విబద్ధముపవేశ్యతే ॥ ౧,౧౫౬.

ఇవి బాధిస్తున్నవారికి మలము గడ్డ lumps లా, తక్కువగా, శబ్దంతో, ప్రవాహంగా, నొప్పితో, మెత్తగా, కష్టంగా బయటకు వస్తుంది.

కృష్ణత్వగ్బద్ధవిణ్మూత్రనేత్రవక్త్రశ్చ జాయతే । గుల్మప్లీహోదరాష్ఠీలాసంభవస్తస్య చైవ హి ॥ ౧,౧౫౬.

ఆ వ్యక్తికి చర్మం నల్లగా మారుతుంది, మలమూత్రాలు బంధించిపోతాయి, కళ్ళు నోరు రంగు మారిపోతాయి; దాంతో పాటు గడ్డలు, ప్లీహా వ్యాధులు, పొట్ట ఉబ్బరం, గట్టి ముద్దలు ఏర్పడతాయి.

పిత్తోత్తరా నీలముఖా రక్తపీతాసితప్రభాః । తన్వగ్రస్త్రావిణో విశ్రాస్తనవో మృదవః శ్లథాః ॥ ౧,౧౫౬.

పిత్తం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు నోటికి నీలం రంగు, గడ్డలు ఎరుపు, పసుపు, నలుపు రంగుల్లో కనిపిస్తాయి; అవి సన్నగా, పదుగా, తడిగా, దుర్గంధంగా, మెత్తగా, సడిలుగా ఉంటాయి.

శుకజిహ్వా యకృత్ఖణ్డజలౌకావక్త్రసన్నిభాః । దాహశో (ష) కజ్వరస్వేదతృణ్మూర్ఛారుచిమోహదాః ॥ ౧,౧౫౬.

వారి నాలుకలు పచ్చపిట్ట నాలుకలా, నోరు కాలేయం ముక్క లేదా జలుక నోరు లా ఉంటాయి; వీటి వల్ల కాలినట్టుగా, జ్వరం, చెమట, దాహం, మూర్చ, ఆకలి లేకపోవడం, మతిమరుపు కలుగుతాయి.

సోష్మాణో ద్రవనీలోష్ణపీతరక్తామవర్చసః । యవమధ్యా హరిత్పీతహారిద్రత్వఙ్నఖాదయః ॥ ౧,౧౫౬.

అవి వేడిగా, ద్రవంగా, నీలం, పసుపు లేదా ఎరుపు రంగులో ఉంటాయి; మధ్య భాగం యవమా లాగా, చర్మం, గోర్లు మొదలైనవి ఆకుపచ్చ పసుపు రంగులో ఉంటాయి.