గరుడపురాణమ్

శ్లేష్మణశ్ఛర్దిర్హృల్లాసో నిద్రా చోదరగౌరవమ్ । సర్వజే సర్వలిఙ్గత్వం జ్ఞాత్వా మద్యం పిబేత్తు యః ॥ ౧,౧౫౫.

కఫం వల్ల వాంతులు, వాంతి తలపాటు, నిద్ర ఎక్కువ, పొట్ట బరువుగా ఉండటం వస్తాయి. ఇవన్నీ లక్షణాలు తెలిసినా మద్యం తాగేవాడు—

సహసా రుచిరం చాన్యతరధ్వంసకశోషిణౌ । భవేతాం?మారుతాత్కష్టాద్భవేత్త స్య విశేషతః ॥ ౧,౧౫౫.

ఒకసారిగా ఆనందంగా అనిపించవచ్చు, లేదా పూర్తిగా నాశనం, ఎండిపోయేలా అవుతుంది. వాయువు వల్ల ముఖ్యంగా తీవ్రమైన బాధలు కలుగుతాయి.

ధ్వంసకశ్లేష్మనిష్ఠివాః కణ్ఠశోషోఽతినిద్రతా । శబ్దాసహత్వం తచ్చిత్తవిక్షేపోఽఙ్గే హి వాతరుక్ ॥ ౧,౧౫౫.

నాశనం జరిగితే, కఫం ఉమ్మడం, గొంతు ఎండిపోవడం, ఎక్కువ నిద్ర, శబ్దాన్ని తట్టుకోలేకపోవడం, మనస్సు చంచలంగా మారడం—ఇవి అన్నీ వాయువు వల్ల కలిగే బాధలు.

హృత్కణ్ఠరోగః సంమోహః శ్వాసతృష్ణావమిజ్వరాః । నివర్తేద్యస్తు మద్యేభ్యో జితాత్మా బుద్ధిపూర్వకృత్ ॥ ౧,౧౫౫.

హృదయం, గొంతు వ్యాధులు, మతిమరుపు, ఊపిరాడకపోవడం, దాహం, మధ్య మధ్యలో వచ్చే జ్వరం—ఇవి అన్నీ మద్యం తాగకుండా, మనస్సును నియంత్రించుకుని, జాగ్రత్తగా ఉండేవాడు దూరంగా ఉంచగలడు.

వికారైః క్లిశ్యతే జాతు న స శరీరమానసః । రజోమోహహితాహారపాస్య స్యుస్త్రయో గదాః ॥ ౧,౧౫౫.

అటువంటి మనిషికి శరీరానికీ, మనస్సుకీ ఎలాంటి వ్యాధులు బాధించవు. కానీ రజోగుణం, మోహం కలిగిన ఆహారం తినేవారికి మూడు రకాల వ్యాధులు వస్తాయి.

వసాసృక్క్లేదనావాహిస్రోతోరోధః సుద్భవాః । మదమూర్ఛాపసంన్యాసా యథోత్తరబలోద్భవాః ॥ ౧,౧౫౫.

కొవ్వు, రక్తం, తేమ పోయే మార్గాలు మూసుకుపోవడం, మత్తు, మూర్చ, జ్ఞానం పోవడం—ఇవి ఒక్కొక్కటి పెరుగుతూ వస్తాయి.

మదోఽత్ర దోషైః సర్వైస్తు రక్తమద్యవిషైరపి । శక్త్యానన్త్యాద్గతాభాసశ్చలశ్ఛలితవేష్టితః ॥ ౧,౧౫౫.

ఇక్కడ మత్తు అన్ని దోషాల వల్ల, రక్తం, మద్యం, విషాల వల్ల కూడా వస్తుంది. దాని శక్తి అపారంగా ఉండి, మత్తు ఎలా వస్తుందో అర్థం కానివిధంగా, మారిపోతూ ఉంటుంది.

రూక్షశ్యామారుణతనుర్మద్యే వాతోద్భవే భవేత్ । పిత్తేన క్రోధనో రక్తపీతాభః కలహప్రియః ॥ ౧,౧౫౫.

వాయువు వల్ల మత్తు వస్తే శరీరం పొడి, నలుపు, ఎరుపు రంగులో మారుతుంది. పిత్తం వల్ల కోపం పెరిగి, ఎరుపు-పసుపు రంగులో ఉండి, గొడవలకు ఇష్టపడతాడు.

స్వప్నేఽసమ్బద్ధవాక్యాదిః కఫాద్ధ్యానపరో హి సః । సర్వోత్థసన్నిపాతేన రక్తస్తమ్భాఙ్గదూషణమ్ ॥ ౧,౧౫౫.

కఫం వల్ల మత్తులో ఉన్నవాడు కలలో అర్థంలేని మాటలు మాట్లాడతాడు, ధ్యానంలో మునిగిపోతాడు. అన్ని దోషాలు కలిసినప్పుడు రక్తం గట్టిపోవడం, అవయవాలు బలహీనపడటం జరుగుతుంది.

పిత్తలిఙ్గత్వమాద్యేన వికృతేహా స్వరాజ్ఞతా । విసత్కమ్పోతినిద్రా చ సర్వేభ్యోఽభ్యధికం శ్రమః ॥ ౧,౧౫౫.

మొదటి లక్షణం పిత్తం అయితే, తన స్వరాన్ని గుర్తించలేకపోవడం, వణుకు, ఎక్కువ నిద్ర, అన్ని దోషాల వల్ల అధికంగా అలసట కలుగుతుంది.

లక్షయేల్లక్షణోత్కర్షాద్వాతాదీఞ్ఛోణితాదిషు । అరుణం నీలకృష్ణం వా సమ్ప్రవిశ్యన్విశేత్తమః ॥ ౧,౧౫౫.

లక్షణాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తే, వాయువు మొదలైన దోషాలను రక్తంలో గుర్తించాలి. ఎరుపు, నీలం, నల్ల రంగుల్లోకి వెళ్ళి, చీకటిలో పడిపోతాడు.

శీఘ్రం చ ప్రతిబుధ్యేత హృత్పీడా వేపథుర్భ్రమః । కాసః శ్యావారుణా చ్ఛాయా మూర్ఛాయాం మారుతాత్మకః ॥ ౧,౧౫౫.

అతడు త్వరగా మూర్చ నుండి తేరుకుంటాడు, కానీ హృదయంలో నొప్పి, వణుకు, తల తిరుగుడు, దగ్గు, నలుపు లేదా ఎరుపు రంగు కనిపిస్తాయి—ఇవి వాయువు వల్ల మూర్చ లక్షణాలు.

పిత్తేన రక్తం పీతం వా నభః పశ్యన్విశేత్తమః । విబుధ్యేత చ సస్వేదో దాహతృష్ణోపపీడితః ॥ ౧,౧౫౫.

పిత్తం వల్ల, ఆకాశంలో రక్తం లేదా పసుపు రంగు చూసి చీకటిలో పడిపోతాడు. మళ్లీ తేరుకున్నప్పుడు చెమటలు, కాలిపోవడం, దాహం బాధిస్తాయి.

భిన్నవత్పీతనీలాభో రక్తనీలాకులేక్షణః । కఫేన మేఘసంకాశం పశ్యత్యాకాశమావిశేత్ ॥ ౧,౧౫౫.

కఫం వల్ల, ఆకాశం మేఘాలా కనిపిస్తుంది, పగిలినట్టుగా పసుపు-నీలం రంగు, కళ్లలో రక్తం, నీలం కలిసినట్టు కనిపిస్తాయి.

తమశ్చిరాచ్చ బుధ్యే హృదురః సుప్రసేకవాన్ । గురుభిస్తిమితై (రై) రఙ్గే రాజధర్మావబన్ధాన్ (వత్) ॥ ౧,౧౫౫.

చాలా సేపటి తర్వాత మూర్చ నుండి తేరుకుంటాడు, హృదయం, ఛాతీ నుంచి ఎక్కువ ఉమ్మి వస్తుంది. అవయవాలు బరువుగా, మందంగా ఉంటాయి, రాజధర్మానికి లోబడతాడు.

సర్వాకృతిస్త్రిభిర్దేషైరపస్మార ఇవాపరః । పాతయత్యాశు నిశ్చేష్టం వినా బీభత్సచేష్టితైః ॥ ౧,౧౫౫.

అన్ని రూపాలు, మూడు దోషాలు కలిసినప్పుడు, అతడు అపస్మారంలా ఒక్కసారిగా పడిపోతాడు, కదలకుండా, అసహ్యకరమైన కదలికలు లేకుండా ఉంటాడు.

దోషైస్తు మదమూర్ఛాయాం కృతవేగేషు దేహినామ్ । స్వయమేవోపశామ్యన్తి సంన్యాసేనౌషధైర్నివా ॥ ౧,౧౫౫.

దోషాల వల్ల మత్తు, మూర్చ కలిగినప్పుడు, అవి శరీరంలో తక్కువైతే, స్వయంగా తగ్గిపోతాయి. లేకపోతే ఉపవాసం, మందులతో తగ్గించవచ్చు.

వాగ్దేహమనసాం చేష్టామాక్షిప్యాతిబలాబలాః । ససన్యాసం నిపతితాః ప్రాణాఘాతనసంశ్రయాః ॥ ౧,౧౫౫.

మాట, శరీరం, మనస్సు చేసే పనులను బలమైనవైనా, బలహీనమైనవైనా శక్తులు ఆక్రమిస్తాయి. అంతే కాక, జ్ఞానం పోయి, ప్రాణాలు నశించే స్థితికి చేరుతారు.

భవన్తి తేన పురుషాః కాష్ఠభూతా మృతోపమాః । మ్రియేత శీఘ్రం శీఘ్రం చేచ్చికిత్సా న ప్రయుజ్యతే ॥ ౧,౧౫౫.

దీని వల్ల మనుషులు చెక్కపాలా మారిపోతారు, చనిపోయినవారిలా కనిపిస్తారు. తక్షణమే చికిత్స చేయకపోతే వారు త్వరగా మరణిస్తారు.

అగాధే గ్రాహబహులే సలిలౌఘ ఇవార్ణవే । సంన్యాసే వినిమజ్జన్తం నరమాశు నివర్తయేత్ ॥ ౧,౧౫౫.

ఎలా అంటే, లోతైన సముద్రంలో మత్స్యాలు, నీటి ప్రవాహాలు ఉన్నప్పుడు మునిగిపోతున్నవారిని త్వరగా బయటకు తీయాలి కదా, అలాగే జ్ఞానం పోయి మునిగిపోతున్నవారిని వెంటనే రక్షించాలి.

మదమానరోషతోష ప్రవృత్తిభిరితస్తతః । యుక్తాయుక్తం చ సమం యుక్తిం యుఙ్క్తే న మద్యేన ॥ ౧,౧౫౫.

మద్యం, గర్వం, కోపం, ఆనందం వల్ల మనిషి ఎన్నో విధాల ప్రవర్తిస్తాడు. కానీ మద్యం తాగినప్పుడు సరైనదా, తప్పా అని తారతమ్యం చేయలేడు.

బలకాసదేశపాత్రం ప్రకృతిసహతామథవా వయాంసి? । ప్రవిభజ్జ్యాత్తనురూపం పిబతి తతః పిబత్యమృత ॥ ౧,౧౫౫.

బలం, దగ్గు, స్థలం, పాత్రం, స్వభావం లేదా వయస్సు చూసుకుని, తన శక్తికి తగినట్టు తాగాలి. అప్పుడు అది అమృతంలా ఉపయోగపడుతుంది.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౬ ధన్వన్తరిరువాచ । అథార్శసాం నిదానం చ వ్యాఖ్యాస్యమి చ సుశ్రుత ! । సర్వదా ప్రాణినాం మాంసే కీలకాః ప్రభవన్తి యే ॥ ౧,౧౫౬.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: సుశ్రుతా! ఇప్పుడు అర్షస్సుల కారణాలను వివరంగా చెబుతాను. ఇవి అన్ని జీవుల మాంసంలో ఎప్పుడూ ఏర్పడే ముల్లుల్లాంటి వంటివి.

అర్శాంసి తస్మాదుచ్యన్తే గుదమార్గనిరోధనాత్ । దోషస్త్వఙ్మాంసమేదాంసి సన్దూష్య వివిధాకృతీన్ ॥ ౧,౧౫౬.

అవి మలద్వారాన్ని ఆపివేస్తాయని అర్షస్సులు అని పిలుస్తారు. దోషం చర్మం, మాంసం, కొవ్వును పాడుచేసి, వాటిని色色 రూపాల్లో కలిగిస్తుంది.

మాంసాంకురానపానాదౌ కుర్వన్త్యర్శాంసి తాఞ్జగుః । సహజన్మాన్తరోత్థేన భేదో ద్వేధా సమాసతః ॥ ౧,౧౫౬.

మాంసం మొలకెత్తడం, మద్యం తాగడం మొదలైన కారణాల వల్ల అర్షస్సులు ఏర్పడతాయని చెబుతారు. ఇవి రెండు విధాలుగా ఉంటాయి: పుట్టుకతో వచ్చేవి, తర్వాత కలిగేవి.

శుష్కాగ్రావావిభేదాశ్చ గుదస్థానానుసంశ్రయాః । అర్ధపఞ్చాఙ్గులిస్తస్మింస్తిస్రోఽఘ్యర్ధాఙ్గులిస్థితాః ॥ ౧,౧౫౬.

ఇవి పొడిగా, ముల్లులా, విరగని రూపంలో మలద్వారంలో ఉంటాయి. వాటిలో మూడు ఒకన్నర వేల పరిమాణంలో, మిగతావి అరవేలు దూరంలో ఉంటాయి.

బాల్యప్రవాహిణీ తాసామన్త్రమధ్యే విసర్జినీ । బాహ్యాసంవరణే తస్యా గుదాదౌ బహిరఙ్గులే ॥ ౧,౧౫౬.

వాటిలో చిన్నప్పటి నుంచే ప్రవహించేది మధ్యలో ఉంటుంది, అది బయటకు విడుదల అవుతుంది. బయట కవచం లేకపోతే, మలద్వారం మొదట్లో, బయట, వేల పరిమాణంలో కనిపిస్తుంది.

సార్ధాఙ్గులప్రమాణేన రోమాణ్యత్ర తతః పరమ్ । తత్ర హేతుః సహోత్థానాం బాల్యే బీజోపతప్తతా ॥ ౧,౧౫౬.

అరవేలు పరిమాణంలో ఉండి, అక్కడ రోమాలు పెరుగుతుంటాయి. చిన్నప్పుడే బీజం వేడెక్కడం వల్ల కలిసే అర్షస్సులకు ఇది కారణం.

అర్శసాం బీజసృష్టిస్తు మాతాపిత్రపచారతః । దేవతానాం ప్రకోపే హి సాన్నిపాతస్య చాన్యతః ॥ ౧,౧౫౬.

అర్షస్సుల బీజం తల్లి తండ్రి వల్ల వేడి పడి ఏర్పడుతుంది. దేవతల కోపం వల్ల, లేదా మూడు దోషాలు కలిసిపోవడం వల్ల కూడా అవి కలుగుతాయి.