గరుడపురాణమ్

రక్తేక్షణత్వం సతతం శోషో దాహోఽతిధూమకః । కఫో రసాద్వికుపితస్తోయవాహిషు మారుతః ॥ ౧,౧౫౪.

కళ్ళు ఎప్పుడూ ఎర్రగా ఉండటం, ఎండిపోయిపోవడం, మంట, పొగ ఎక్కువగా కనిపించడం, కఫం రుచుల వల్ల బాధపడటం, నీరు తీసుకెళ్లే నాళాల్లో వాయువు ప్రభావం కలుగుతాయి.

స్రోతస్తు సకఫం తేన పఙ్కవచ్ఛోష్యతే తతః । శూకైరివాచితః కణ్ఠో నిద్రా మధురవక్రతా ॥ ౧,౧౫౪.

నదిలో కఫం చేరితే, ఆ ప్రవాహం మట్టిలో ఆగిపోతుంది; గొంతు గింజలతో ముడిపడి పోతుంది. నిద్ర తీపిగా తిప్పబడినట్లుగా మారుతుంది.

ఆధ్మానం శిరసో జాడ్యం స్తైమిత్యచ్ఛర్ద్యరోచకమ్ । ఆలస్యమవిపాకఞ్చ యః స స్యాత్సర్వలక్షణః ॥ ౧,౧౫౪.

తల ఉబ్బడం, మాంద్యం, అలసత్వం, వాంతులు, ఆకలి లేకపోవడం, జడత్వం, జీర్ణశక్తి తగ్గిపోవడం—ఇవి అన్నీ కలిగినవాడు అన్ని లక్షణాలతో ఉన్నవాడిగా చెప్పబడతాడు.

ఆమోద్భవాచ్చ రక్తస్య సంరోధాద్వాతపిత్తతా । ఉష్ణాక్రాన్తస్య సహసా శీతామ్భో భజతస్తృషా ॥ ౧,౧౫౪.

రక్తంలో సువాసన కలగడం, రక్తప్రవాహం ఆగిపోవడం వల్ల వాతపిత్తం కలుగుతుంది. వేడిలో ఉన్నవాడు అకస్మాత్తుగా చల్లని నీరు తాగితే దాహం ఎక్కువగా వస్తుంది.

ఉష్ణాదూర్ధ్వం గతః కోష్ఠం కుర్యాద్వై పిత్తజైవసా । యా చ పానాతిపానోత్థా తీక్ష్ణాగ్రే స్నేహపాకజా ॥ ౧,౧౫౪.

వేడి పైకి ఎక్కినప్పుడు కడుపులో పిత్తం ఏర్పడుతుంది. మితిమీరిన మద్యం తాగడం, మసాలా పదార్థాలు, నూనెలో వండినవి—ఇవి కూడా అదే స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి.

స్నిగ్ధకట్వమ్లలవణభోజనేన కఫోద్భవా । తృష్ణారసక్షయోక్తేన లక్షణేన క్షయాత్మికా ॥ ౧,౧౫౪.

నూనె, చేదు, పులుపు, ఉప్పు పదార్థాలు తినడం వల్ల కఫం పెరిగి దాహం వస్తుంది. రుచి పోవడం, దాహం పెరగడం వంటి లక్షణాలతో ఇది క్షయ లక్షణంగా ఉంటుంది.

శోషమోహజ్వరాద్యన్యదీర్ఘరోగోపసర్గతః । యా తృష్ణా జాయతే తీవ్రా సోపసర్గాత్మికా స్మృతా ॥ ౧,౧౫౪.

శుష్కత, మూర్ఛ, జ్వరం, దీర్ఘకాలిక వ్యాధుల వల్ల తీవ్రమైన దాహం కలుగుతుంది. ఇది ఇతర లక్షణాలతో కూడి ఉంటుంది.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౫౫ ధన్వన్తరిరువాచ । వక్ష్యే మదాత్యయాదేశ్చ నిదానం మునిభాషితమ్ । తీక్ష్ణామ్లరూక్షసూక్ష్మామ్లవ్యవాయాసుకరం లఘు ॥ ౧,౧౫౫.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: మద్యం వల్ల వచ్చే మత్తు కారణాన్ని మునులు చెప్పినట్లు వివరించబోతున్నాను. అది తీపి, పులుపు, రూక్షత, సూక్ష్మత, పులుపు, క్రియాశీలత, తేలికత కలిగి ఉంటుంది.

వికాశి విశదం మద్యం మేదసోఽస్మాద్విపర్యయః । తీక్ష్ణోదయాశ్చ దివ్యుక్తాశ్చిత్తోపప్లవినో గుణాః ॥ ౧,౧౫౫.

మద్యం విస్తరించి, పారద్రోలుగా ఉంటుంది; అది కొవ్వుకు విరుద్ధంగా ఉంటుంది. దాని తీవ్రతను దివ్యమైనదిగా చెబుతారు; దాని లక్షణాలు మనస్సును కలవరపరుస్తాయి.

జీవితాన్తాః ప్రజాయన్తే విషేణోత్కర్షవర్తినా । తీక్ష్ణాదిభిర్గుణైర్మద్యం మాన్ద్యదీనోజసో గుణాన్ ॥ ౧,౧౫౫.

బలమైన విషం వల్ల ప్రాణాంతం కలుగుతుంది. మద్యం కూడా తీవ్రమైన లక్షణాలతో శరీర బలాన్ని, గుణాలను తగ్గిస్తుంది.

దశభిర్గుణైః సంక్షోమ్యం చేతో నయతి చాక్రియమ్ । ఆద్యే మదే ద్వితీయేఽపి ప్రమ (మో) దాయతనే స్థితః ॥ ౧,౧౫౫.

పది లక్షణాలతో అది మానసిక శక్తిని తగ్గిస్తుంది, మనస్సును క్రియాహీనంగా చేస్తుంది. మొదటి, రెండవ మత్తు స్థాయిలో మూర్ఛ స్థిరంగా ఉంటుంది.

దుర్వికల్పహతో మూఢః సుఖమిత్యభిముచ్యతే । మధ్యమోత్తమయోః సన్ధిం ప్రాప్య రాజాసనో మదః ॥ ౧,౧౫౫.

సందేహంలో పడి, మత్తులో ఉన్నవాడు సుఖాన్ని సంతోషంగా భావిస్తాడు. మత్తు మధ్యస్థాయి, అత్యుత్తమ స్థాయికి చేరినప్పుడు, అది రాజాసనం ఆక్రమిస్తుంది.

నిరఙ్కుశ ఇవ వ్యాలో న కిఞ్చిన్నాచరేత్తతః । ఇయం భూమిరవాచ్యానాం దౌః శీలస్యేదమాస్పదమ్ ॥ ౧,౧౫౫.

ఎటువంటి నియంత్రణ లేకుండా ఉన్న అడవి జంతువులా, అతడు ఇకపై ఏమీ చేయడు. ఈ భూమి చెడు ప్రవర్తన కలిగినవారి నివాసంగా మారుతుంది.

ఏకోఽయం బహుమార్గాయాః దుర్గర్(మ) తేర్దర్శకః పరమ్ । నిశ్చేష్టః సన్నవాక్శేతే తృతీయేఽత్ర మదే స్థితః ॥ ౧,౧౫౫.

ఇది అనేక మార్గాలున్న కఠినమైన దారికి ప్రధాన సూచిక. కదలిక లేకుండా, మాటలు రావడం ఆగిపోయినప్పుడు మత్తు మూడవ స్థాయిలో ఉంటుంది.

మరణాదపి పాపాత్మా గతః పాపతరాం దశామ్ । ధర్మాధర్మం సుఖం దుః ఖం మానానర్థం హితాహితమ్ ॥ ౧,౧౫౫.

మరణం కన్నా అధమ స్థితిలో పాపాత్ముడు పడిపోతాడు. అతడు ధర్మం, అధర్మం, సుఖం, దుఃఖం, గౌరవం, అవమానం, లాభం, నష్టం ఏదీ తెలుసుకోడు.

న వేద శీకమోహార్తం శోష (క) మోహాదిసంయుతః । సోన్మాదభ్రమమూర్ఛాయాం సాపస్మారః పతత్యధః ॥ ౧,౧౫౫.

తనకు ఏమి జరుగుతోందో తెలియకుండా మోహంలో పడిపోతాడు. శుష్కత, మూర్ఛ, ఇతర లక్షణాలతో కలసి, పిచ్చితనం, తలతిరుగుడు, మూర్ఛ, అపస్మారంలో పడిపోతాడు.

నాతి మాద్యన్తి బలినః కృతాహారా మహాశనాః । వాతాత్పిత్తాత్కఫాత్సర్వైర్భవేద్రోగో మదాత్యయః ॥ ౧,౧౫౫.

బలమైనవారు, తినినవారు, ఎక్కువ తినేవారు ఎక్కువగా మత్తులో పడిపోరు. వాత, పిత్త, కఫం కలిసినప్పుడు మద్యం వ్యాధి కలుగుతుంది.

సామాన్యలక్షణం తేషాం ప్రమోహో హృదయవ్యథా । విభేదం ప్రసభం తృష్ణా సౌమ్యో గ్లానిర్జ్వరోఽరుచిః ॥ ౧,౧౫౫.

ఇవాళ్లందరిలో సాధారణ లక్షణాలు—మూర్ఛ, హృదయంలో నొప్పి, తలబద్దలు, తీవ్రమైన దాహం, స్వల్ప అలసట, జ్వరం, ఆకలి లేకపోవడం.

పురోవిబన్ధస్తిమిరం కాసః శ్వాసః ప్రజాగరః । స్వేదోఽతిమాత్రం విష్టమ్భః శ్వయథుశ్చిత్తవిభ్రమః ॥ ౧,౧౫౫.

ముందుగా ఛాతీలో బంధం, కన్నుల ముందు చీకటి, దగ్గు, ఊపిరితిత్తులు, నిద్రలేమి, అధికంగా చెమట, కడుపు ఉబ్బరం, వాపు, మనస్సు కలత కలుగుతాయి.

స్వప్నేనేవాభిభవతి న చోక్తశ్చ స భాషతేః । పిత్తాద్దాహజ్వరః స్వేదో మోహో నిత్యం చ విభ్రమః ॥ ౧,౧౫౫.

అతను కలలో ఉన్నట్టుగా మత్తులో మునిగిపోతాడు, పిలిచినా మాట్లాడడు. పిత్తం వల్ల శరీరంలో కాలిపోవడం, జ్వరం, చెమటలు, మతిమరుపు, ఎప్పుడూ తల తిరుగుడు కలుగుతాయి.

శ్లేష్మణశ్ఛర్దిర్హృల్లాసో నిద్రా చోదరగౌరవమ్ । సర్వజే సర్వలిఙ్గత్వం జ్ఞాత్వా మద్యం పిబేత్తు యః ॥ ౧,౧౫౫.

కఫం వల్ల వాంతులు, వాంతి తలపాటు, నిద్ర ఎక్కువ, పొట్ట బరువుగా ఉండటం వస్తాయి. ఇవన్నీ లక్షణాలు తెలిసినా మద్యం తాగేవాడు—

సహసా రుచిరం చాన్యతరధ్వంసకశోషిణౌ । భవేతాం?మారుతాత్కష్టాద్భవేత్త స్య విశేషతః ॥ ౧,౧౫౫.

ఒకసారిగా ఆనందంగా అనిపించవచ్చు, లేదా పూర్తిగా నాశనం, ఎండిపోయేలా అవుతుంది. వాయువు వల్ల ముఖ్యంగా తీవ్రమైన బాధలు కలుగుతాయి.

ధ్వంసకశ్లేష్మనిష్ఠివాః కణ్ఠశోషోఽతినిద్రతా । శబ్దాసహత్వం తచ్చిత్తవిక్షేపోఽఙ్గే హి వాతరుక్ ॥ ౧,౧౫౫.

నాశనం జరిగితే, కఫం ఉమ్మడం, గొంతు ఎండిపోవడం, ఎక్కువ నిద్ర, శబ్దాన్ని తట్టుకోలేకపోవడం, మనస్సు చంచలంగా మారడం—ఇవి అన్నీ వాయువు వల్ల కలిగే బాధలు.

హృత్కణ్ఠరోగః సంమోహః శ్వాసతృష్ణావమిజ్వరాః । నివర్తేద్యస్తు మద్యేభ్యో జితాత్మా బుద్ధిపూర్వకృత్ ॥ ౧,౧౫౫.

హృదయం, గొంతు వ్యాధులు, మతిమరుపు, ఊపిరాడకపోవడం, దాహం, మధ్య మధ్యలో వచ్చే జ్వరం—ఇవి అన్నీ మద్యం తాగకుండా, మనస్సును నియంత్రించుకుని, జాగ్రత్తగా ఉండేవాడు దూరంగా ఉంచగలడు.

వికారైః క్లిశ్యతే జాతు న స శరీరమానసః । రజోమోహహితాహారపాస్య స్యుస్త్రయో గదాః ॥ ౧,౧౫౫.

అటువంటి మనిషికి శరీరానికీ, మనస్సుకీ ఎలాంటి వ్యాధులు బాధించవు. కానీ రజోగుణం, మోహం కలిగిన ఆహారం తినేవారికి మూడు రకాల వ్యాధులు వస్తాయి.

వసాసృక్క్లేదనావాహిస్రోతోరోధః సుద్భవాః । మదమూర్ఛాపసంన్యాసా యథోత్తరబలోద్భవాః ॥ ౧,౧౫౫.

కొవ్వు, రక్తం, తేమ పోయే మార్గాలు మూసుకుపోవడం, మత్తు, మూర్చ, జ్ఞానం పోవడం—ఇవి ఒక్కొక్కటి పెరుగుతూ వస్తాయి.

మదోఽత్ర దోషైః సర్వైస్తు రక్తమద్యవిషైరపి । శక్త్యానన్త్యాద్గతాభాసశ్చలశ్ఛలితవేష్టితః ॥ ౧,౧౫౫.

ఇక్కడ మత్తు అన్ని దోషాల వల్ల, రక్తం, మద్యం, విషాల వల్ల కూడా వస్తుంది. దాని శక్తి అపారంగా ఉండి, మత్తు ఎలా వస్తుందో అర్థం కానివిధంగా, మారిపోతూ ఉంటుంది.

రూక్షశ్యామారుణతనుర్మద్యే వాతోద్భవే భవేత్ । పిత్తేన క్రోధనో రక్తపీతాభః కలహప్రియః ॥ ౧,౧౫౫.

వాయువు వల్ల మత్తు వస్తే శరీరం పొడి, నలుపు, ఎరుపు రంగులో మారుతుంది. పిత్తం వల్ల కోపం పెరిగి, ఎరుపు-పసుపు రంగులో ఉండి, గొడవలకు ఇష్టపడతాడు.

స్వప్నేఽసమ్బద్ధవాక్యాదిః కఫాద్ధ్యానపరో హి సః । సర్వోత్థసన్నిపాతేన రక్తస్తమ్భాఙ్గదూషణమ్ ॥ ౧,౧౫౫.

కఫం వల్ల మత్తులో ఉన్నవాడు కలలో అర్థంలేని మాటలు మాట్లాడతాడు, ధ్యానంలో మునిగిపోతాడు. అన్ని దోషాలు కలిసినప్పుడు రక్తం గట్టిపోవడం, అవయవాలు బలహీనపడటం జరుగుతుంది.